Кіріспе
Балықтар туысы
Paracanthurus hepatus – Үнді-Тынық мұхитында кездесетін хирург балықтардың бір түрі. Теңіз аквариумдарында танымал балық, ол Paracanthurus туысының жалғыз өкілі. Бұл түрге көптеген қолданылатын атаулар бар, олардың ішінде патшалық танг, палитралық хирург балық, көк танг (бұл Atlantic мұхитындағы Acanthurus coeruleus түрімен шатастыруға себеп болуы мүмкін), патшалық көк танг, гиппо танг, көк гиппо танг, құйрықты хирург балық, Тынық мұхитының патшалық көк танг және көк хирург балық атаулары бар.
Сипаттама
Паракантурус гепатустың денесі патша көгілдірі, сары құйрығы және қара "палитра" суреті бар. Батыс-орталық Үнді мұхитында денесінің төменгі жағы сары түсті болады. Бұл балық дөңгелек дене пішінімен, үшкір мұрынмен және кішкентай қабықшаларымен жұқа, тік төртбұрышты сияқты. Көк танның тоғыз арқа тікенегі, 26–28 арқа жұмсақ сәулесі, үш анальдық тікенегі және 24–26 анальдық жұмсақ сәулесі бар.
Орналасқан жері
Көк тас балығы Үнді-Тынық мұхитының барлық аймақтарында кездеседі. Оны Филиппин, Индонезия, Жапония, Австралияның Ұлы Барьер рифі, Жаңа Каледония, Самоа, Шығыс Африка және Шри-Ланка рифтерінде табуға болады. Көк тас балығы – әлемдегі ең көп таралған және сүйікті теңіз аквариум балықтарының бірі. Олар жұптап немесе 8-14 жеке бастан тұратын шағын топтарда тіршілік етеді. Сондай-ақ, оларды гүлді қалыпты маржандардың жанында, теңіз балдырларының өсетін бөлігінде кездестіруге болады. Дүниежүзілік табиғатты қорғау одағы (IUCN) көк тас балығын LC (қауіпсіз) санатына жатқызады, бірақ оның осалдығы төмен. Шағылысу кешкі және түнгі уақытта жүзеге асады. Бұл оқиға балықтың түсінің біркелкі қара көктен ақшыл көк түске өзгеруімен белгіленеді. Балық маржанның денсаулығы үшін маңызды, себебі ол маржанды жабуы мүмкін болатын балдырларды жейді.
Өмірлік цикл
Аталықтары ұрғашы балықтарға агрессивті түрде қызығушылық танытады, нәтижесінде жұмыртқа мен сперма шығарылатын су бетіне қарқынды көтерілу қозғалысы басталады. Жұмыртқалардың диаметрі шамамен кішкентай. Жұмыртқалар пелагикалық, әрқайсысының ішінде суда қалқып жүру үшін бір тамшы май болады. Ұрықтандырылған жұмыртқалар жиырма төрт сағаттың ішінде шабаққа айналады, олардың денесі мөлдір, күміс түсті қарны және дамымаған қауырсын тікендері болады. Шабақтардың денесі түссіз болғаннан кейін, жас балықтардағы қара "палитра" суреті толыққанша қалыптаспай, ересек болғанға дейін солай қалады. Бұл балықтар 9-12 айлық шамасында жыныстық жағынан жетіледі.
Адам үшін маңызы
Патшалық көк шұңқырлы балық коммерциялық балық аулауда аса маңызды емес, бірақ ол тірі балық ретінде қолданылады. Етінің иісі күшті және оған жоғары баға берілмейді. Адамдар осы балықты жесе, цигуатера улануына шалдығуы мүмкін. Дегенмен, патшалық көк шұңқырлы балықтар аквариум саудасы үшін жиналады. Балықты ұстағанда, құйрық тікенімен қатты жарақаттану қаупі бар. Бұл тікендер құйрық сабағының екі жағында орналасқан, яғни құйрық дененің қалған бөлігімен қосылатын жерде. Балық стресске түскен кезде тікендер созылады. Құйрықтың жылдам, бүйірге қарай қозғалысы терең жараларды тудыруы мүмкін, бұл ісінуге және түс өзгеруіне алып келіп, инфекцияға ұқтыру қаупін тудырады. Акантурус түрлерінің кейбіреулерінде у бездері бар, ал кейбіреулерінде жоқ деп саналады. Тікендер тек агрессорлардан қорғану үшін пайдаланылады.
Қорғау
IUCN бағалауынша, бұл түрдің қауіп деңгейі ең төменгі санатқа жатады, алайда, оны тым көп пайдалану (көбінесе аквариум саудасы үшін) және құрылысқа зиян келтіретін балық аулау әдістері оған қауіп тудырады. Ол осал меруерт рифтеріне тәуелді болғандықтан, олардың жойылуы да таралу ареалының кейбір бөліктерінде қысымды күшейтеді.
Танымал мәдениетте
2003 жылы Дисней/Пиксар студиясының "Немоны іздеу" фильміндегі басты кейіпкерлердің бірі – Дори (Элен ДеДженерес дауыстаған), ол қысқа мерзімді есте сақтау қабілетінен зардап шегетін патшалық көк тағ. Ол және оның ата-анасы Дженни мен Чарли (Дайан Китон және Юджин Леви дауыстаған) 2016 жылғы "Дориді іздеу" Дисней/Пиксар фильмінің жалғасында пайда болады.