Кіріспе

Акантуридтер – құйрық жүзбегінде тікені бар балықтар тұқымдасы. Бұл тұқымға хирург балықтары, палқан балықтары және бір мүйізді балықтар кіреді. Тұқымдастың құрамында тропикалық теңіздерде, көбінесе коралл рифтері маңында тіршілік ететін 86-ға жуық қазіргі теңіз балықтарының түрі бар. Көптеген түрлерінің түсі әдемі және аквариумдарда танымал.

Этимологиясы мен таксономиялық тарихы

Отбасының атауы грек тіліндегі "аканта" және "оура" сөздерінен шыққан, олар шамамен "тікен" және "құйрық" деп аударылады. Бұл отбасының ерекше белгісі – құйрық сабасындағы "скальпельге" ұқсас құрылымды білдіреді.

Морфология

Отбасының ерекшелігі – олардың құйрық сабағының екі жағында скальпель тәрізді өзгертілген қабықтарының болуы, бір немесе бірнешеу. Бұл балықтардың тікенектері қауіпті түрде өткір, сондықтан оларды салмақсыз ұстаған адам ауыр жарақат алуы мүмкін. Дорсальды, анальды және құйрық қанаттары ірі, және олар дененің көп бөлігін алып жатыр. Ауыздықтары кішкентай, бір қатар тістері бар, олар балдырларды жеуге бейімделген. Хирург балықтары кейде жеке тамақтанады, бірақ көбінесе топтап саяхаттап және тамақтанады. Топтап тамақтану – бұл мұхиттың түбіндегі балдырлардың шағын участаларын қорғайтын, өте агрессивті қорғаныс реакциялары бар шағын аймақтық қыз балықтарды жеңу механизмі болуы мүмкін. Көптеген түрлерінің ұзындығы шамамен 1,5 метрге жетеді, бірақ Acanthurus тұқымдасының кейбір түрлері, Prionurus тұқымдасының кейбір түрлері және Naso тұқымдасының көптеген түрлері ірірек болады; ақ шеті бар бір мүйіз балық (Naso annulatus) – отбасының ең үлкен түрі, оның ұзындығы 1,5 метрге дейін жетеді. Бұл балықтар аквариумда жылдам өсе алады, сондықтан оларды кез келген теңіз аквариумына қосу алдында олардың орташа өсу мөлшері мен сәйкестігін тексеру қажет. Акантуридтердің дернәсілі, акронур деп аталады, бір индивидтің жас және ересек нысандарынан күрт өзгеше болады. Ол көбінесе мөлдір болады және пелагикалық өмір салтын ұстанады, жағалауға жақын мұхит түбіне қонбас бұрын ұзақ уақыт бойы ашық суда өмір сүреді, онда ол жасөспірімге, содан кейін ересек нысанға айналады.

Симбиотикалық бактериялар

Акантуридтер – Epulopiscium бактериялар туысына жататын бактериялардың жалғыз белгілі иесі болып табылады. Бұл бактериялар хирург балықтарының ас қорытуына көмектеседі, олардың диетасындағы балдырларды қорытуға мүмкіндік береді.

Аквариумда

Аквариумда тұтқындар ауруларға өте сезімтал. Дегенмен, егер тұтқын жеткілікті мөлшерде балдырлармен тамақтанса және аквариум дұрыс күтілсе, ауру проблема туындамайды. Әдетте, жануарларды аквариумға қосымас бұрын карантинге алу қажет. Ересек тұтқындардың ұзындығы әртүрлі болады, көбісі тіпті аквариумда да жылдам өседі. Аквариумға тұтқын таңдағанда, осы балықтың қаншалықты өсе алатынын ескеру маңызды. Тынық мұхитының көк шұңқыр хирург балығы (Finding Nemo арқылы танымал), Насо немесе қызыл ерінді шұңқыр, жолақты хирург балығы, Сохал хирург балығы және Атлантикалық көк шұңқыр хирург балығы сияқты ірі түрлер өсіп, жүзуге кеңістік пен жасырынуға орын қажет етеді. Көптеген аквариумшылар агрессивті тұтқындарды аквариумға соңғы болып қосуды ұсынады, себебі олар аумақтық және басқа балықтармен шайқасып, тіпті өлтіруі мүмкін. Тұтқындар негізінен Каулерпа және Грацилярия сияқты туыстардың макробалдырларымен қоректенеді, бірақ аквариум жағдайында ет негізіндегі балық тағамдарын жейтіні де байқалған. Аквариумшылардың арасында макробалдырды су тоғанда (sump) немесе панада (refugium) өсіру кең таралған. Бұл әдіс экономикалық тұрғыдан ғана тиімді емес, сонымен қатар нитраттарды сіңіру арқылы судың сапасын жақсартуға көмектеседі. Алғаның өсуін тұтқынға беру арқылы бақылауға болады.