Кіріспе

Балықтар тұқымдасы Теңіз періште балықтары – Pomacanthidae тұқымдасына жататын шапақ балықтар. Олар тропикалық Атлант, Үнді және көбінесе Батыс Тынық мұхиттарындағы жақын рифтерде кездеседі. Тұқымдас жеті туыс және шамамен 86 түрді қамтиды. Оларды Амазонка бассейнінің тұщы сулық цихлидтері – тұщы су періште балықтарымен шатастырмау керек.

Сипаттама

Жарқын түстері мен терең, бүйірінен қысылған денелерімен теңіз ангелбалықтары рифтің ең көзге түсетін тұрғындарының бірі болып табылады. Олар көбінесе балықтар тұқымдасына жататын, сондай-ақ әдемі риф балықтарына ұқсайды. Теңіз ангелбалықтары балықтардан қабыршақ жамылғысының бөлігі – күшті преоперкул тікендерінің болуымен ерекшеленеді. Осы ерекшелік Pomacanthidae тұқымдасының атын да түсіндіреді; грек тіліндегі πομα (poma) сөзі "қақпақ", ал ακάνθα (akantha) сөзі "тікен" деген мағынаны білдіреді. Көптеген теңіз ангелбалықтарының жұмсақ арқа және анальдық қанаттары иілгендей болып созылып шығады. Балықтардың аузы кішкентай, кеуде қанаттары салыстырмалы түрде үлкен, ал құйрық қанаттары дөңгелек немесе ай тәрізді болады. Ең ірі түрі – сұр ангелбалық (Pomacanthus arcuatus) 30 см-ге дейін жетеді, ал Centropyge тұқымдасының өкілдері 15 см-ден аспайды. Кішірек түрлері аквариумдарда жиі ұсталады, ал ең үлкен түрлері кейде тағамдық балық ретінде ізделеді, бірақ теңіз ангелбалықтарын жеуден цигуатера улануының жағдайлары тіркелген. Ангелбалықтардың түсі әртүрлі болады және олар өте төзімді балықтар. Аквариумда олар судың pH және қаттылығының өзгеруіне оңай бейімделеді және қалыпты емес жағдайларға да төтеп бере алады. Олар көбінесе ұзақ өмір сүреді және күтуі оңай. Олар алғаш ашылғанда аквариум саудасында қымбатқа бағаланған, бірақ кейіннен танымал болғандықтан арзандады. Король ангелбалығы (Queen angelfish) 40 см-ге дейін өседі. Неон көк және сары қабыршақтарымен, жарықтандыратын күлгін және қызғылт түсті белгілерімен, таңқаларлықтай, көзге түспейді, керісінше өте жақсы жасырынады және ұялшақ. Жастығында кейбір түрлердің түсі ересек болғандағысынан өзгеше болады. Мысалы, көк ангелбалық (Blue Angelfish) қара және ақ жолақтары немесе дақтары бар жарқын, электр көк түсті болады. Ересек болған кезде олар денелерінде сары және көк қанаттарымен, қара дақтары бар сұрғылт түске айналады.

Мінез-құлық

Ірі түрлер де өте батыл және көрінетіндей қорқақ емес; олар суға батып жүзушілерге жақындауы белгілі. Көпшілігі тұтқын өмірге оңай бейімделеді, бірақ кейбіреулері арнайы тамақтанады, оларды күтіп ұстау қиын. Тамақтану әдеттерін туыс топтары бойынша қатаң анықтауға болады, Genicanthus түрлері зоопланктонмен қоректенеді, ал Centropyge түрлері жіп тәрізді балдырларды жақсы көреді. Басқа түрлер бекініп тұратын теңіз омыртқасыздарымен қоректенеді; губкалар, туникалар, бриозоандар және гидралар – негізгі тамақ. Кариб теңізінің коралл рифтерінде ангел балықтары негізінен губкаларды жейді және риф құрастырушы кораллдардың тым өсіп кетуін болдырмауға маңызды рөл атқарады, себебі олар жылдам өсетін губка түрлерін жейді. Көптеген теңіз ангел балықтары рифтің беткі қабаттарымен шектеледі, сирек тереңге түседі. Жақында сипатталған Centropyge abei тереңдікте мекендейтіні белгілі. Олар күндізгі жануарлар, түнде рифтің жарықтары мен қуыстарында жасырынады. Кейбір түрлер жалғыз өмір сүреді және өте аумақтық жұптар құрайды, ал басқалары бір еркек басымдық құратын бірнеше ұрғашыдан тұратын гаремдерді құрайды. Жастар кезінде кейбір түрлер тазалаушы балық ретінде тіршілік етуге тырысады.

Көбею

Көптеген түрлерге тән нәрсе – жетілумен байланысты түстегі күрт өзгеру. Мысалы, жас еркек сәнді періште балықтары, Genicanthus bellus, кең, қара жолақтары бар және аналықтардан ажырату мүмкін емес; олар жетілгенде, бүйірлері мен арқаларында жарқын қызғылт түсті жолақтар пайда болады. Бұл түс өзгерісі әлеуметтік статусымен байланысты деп есептеледі, бірақ ол тек еркектерге ғана тән емес; барлық теңіз періште балықтары протогинозды гермафродиттер болып табылады. Яғни, егер гаремдегі үстем еркек балық алынып тасталса, аналық функционалды еркек балыққа айналады. Пелагикалық уылдырық шашушылар ретінде, теңіз періште балықтары суға көптеген ұсақ, жүзбелі жұмыртқаларды тартады, олар кейін планктонның құрамына кіреді. Жұмыртқалар ұрықтанғанға дейін тоқпен еркін қозғалады, бірақ олардың көп бөлігі планктонмен қоректенетіндердің жеміріне ұшырайды. Аквариумда екі балық әдетте өздерінің қоғамдастығында көбейеді, бірақ басқа балықтарды мазалайды, сондықтан оларға көп орын бар жеке аквариум жақсырақ.