Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай ислам ғалымы және аудармашысы Мұхаммед Ма Цзянь (; محمد ماكين الصيني DIN; 1906–1978) – Құранды қытай тіліне аударған және марксизм мен исламның үйлесімділігін баса көрсеткен Хуэй этникалық тобының қытай ислам ғалымы және аудармашысы.
Chinese Islamic scholar and translator
Muhammad Ma Jian (; محمد ماكين الصيني DIN; 1906–1978) was a Hui Chinese Islamic scholar and translator, known for translating the Qur'an into Chinese and stressing compatibility between Marxism and Islam.
Алғашқы жылдар
Ма 1906 жылы Юньнань провинциясының Геджиу қаласындағы Шадиан ауылында дүниеге келген. Бұл Хуэй ұлтының көпшілік бөлігі тұратын ауыл болатын, кейін Қытайдың Мәдени революциясы кезінде танымал Шэдиан оқиғасы орын алған жер. Ма алты жасқа келгенде, провинцияның астанасы Куньминге жіберілді, онда 19 жасқа дейін бастауыш және орта білім алды. Бітірген соң Ма туған жері Шадианға оралып, екі жыл бойы қытай-араб бастауыш мектебінде сабақ берді – бұл оған ұнамайтын тәжірибе болды. Одан кейін Нинсяның Хуэй аймағындағы Гуюань қаласында Ху Суншаньның жетекшілігімен білім алды. 1929 жылы ол Шанхайға жол тартты, онда екі жыл бойы Шанхай ислам педагогикалық училищесінде оқыды.
Ma was born in 1906 in Shadian village in Gejiu, Yunnan. This was a majority Hui village that would later be the site of the infamous Shadian incident during China's Cultural Revolution. When Ma was six years old, he was sent to the provincial capital of Kunming, where he would receive his primary and secondary education until the age of 19. Following his graduation, Ma returned to his hometown of Shadian to teach at a Sino Arabic primary school for two years an experience which he did not enjoy. This was followed by a stint of study under Hu Songshan in Guyuan, a city in the Hui region of Ningxia. He then went to Shanghai for further education in 1929, where he studied at the Shanghai Islamic Normal School for two years.
Каирдегі зерттеу
1931 жылы Жапонияның Маньчжурияға басып кіруінен кейін Ма Қытай үкіметі тарапынан араб елдерімен байланыс орнату үшін Каирдегі Әл-Азһар университетіне жіберілді. Ол онда оқыған алғашқы, үкіметтің қолдауымен жіберілген қытай студенттерінің тобының мүшесі болды, олардың арасында кейін араб және ислам саласындағы көрнекті қытай ғалымдарына айналған На Чжун да бар еді. Каирде жүргенде ол «Мұсылман бауырластығымен» байланысты Салафи баспасымен байланысқа шығып, 1934 жылы Қытайдағы ислам тарихына арналған араб тіліндегі тұңғыш толық кітапты басып шығаруға келісім алды. Бір жыл өткен соң Ма «Таңдамалы сөздерді» (Analects) араб тіліне аударды. Каирде болған кезінде ол Рашид Риданың көмегімен Мұхаммед Абдухтың бірнеше еңбегін, сондай-ақ Хусейн әл-Жисрдің «Ислам шындығы» кітабын қытай тіліне аударды. Екінші Қытай-Жапон соғысы аясында қытай мүдделерін ілгерілету үшін Ма 1939 жылдың басында 27 басқа студентпен бірге хаж делегациясының құрамында Меккеге жіберілді. Олар сапар барысында Ибн Саудқа «қытай халқының барлығының» жапондарға қарсы тұруға бекінгендігі туралы айтты.
Following the Japanese invasion of Manchuria in 1931, Ma was sent by the Chinese government to Al Azhar University in Cairo, Egypt, to cultivate relations with Arab nations. He was a member of the first group of government sponsored Chinese students to study there which included men who would later become leading Chinese scholars of Arabic and Islam, such as Na Zhong. While in Cairo, he contacted the Muslim Brotherhood affiliated Salafi Publishing House, which agreed in 1934 to publish one of his works the first full length book in Arabic on the history of Islam in China. A year later, Ma translated the Analects into Arabic. Whilst in Cairo, he would also subsequently translate several of Muhammad Abduh's works into Chinese, with the assistance of Rashid Rida, as well as Husayn al Jisr's The Truth of Islam. To promote Chinese interests in the context of the Second Sino Japanese War, Ma was sent to Mecca in early 1939 as part of a hajj delegation alongside 27 other students a journey on which they spoke to Ibn Saud about the determination of 'all the Chinese people' to resist the Japanese.
Қытайға оралу
1939 жылы Ма Қытайға оралды. Ол жерде арабша-қытайша сөздікті редакциялап, Құранды және ислам философиясы мен тарихының еңбектерін аударды. 1946 жылы Пекин университетінде араб және исламтану профессоры болды, осы қызметінің арқасында Қытайдың жоғары білім беру жүйесінде алғашқы араб тілі курстарын енгізуге жетекшілік етті. Пекин университетінде ол келесі буынның көрнекті қытай арабтанушыларын, мысалы, Чжу Вэйлиді тәрбиеледі. Оның Құранның алғашқы 8 томын аударған алғашқы аудармасы 1945 жылы аяқталды, ал 1948 жылы Пекин баспалары қабылдамағандықтан, бір жылдан кейін Пекин университетінің баспасында жарық көрді. Қытай Коммунистік партиясының Қытай Азамат соғысындағы жеңісінен және Қытай Халық Республикасының жариялануынан кейін, 1949 жылы Қытай Халық Саяси Кеңес Конференциясының (ХККК) мүшесі болып сайланды. 1952 жылы оның Құран аудармасының тағы бір басылымын Шанхайдың Коммерциялық баспасы шығарды, ал Ма Қытай Ислам қауымдастығының негізін қалаушылардың бірі болды. Осы қызметінің аясында Ма «Халық газеті» және «Гуанмин газеті» сияқты газеттерде бірнеше мақала жариялап, ислам туралы халықтың білуін арттыруға ұмтылды. Сондай-ақ, ол 1958 жылы Тжитце де Буердің «Исламдағы философия тарихы» еңбегін аударды. Оның лингвистикалық шеберлігінің арқасында ол Чжоу Эньлай сияқты қытай шенеуніктері үшін жоғары деңгейдегі аудармашы болып жұмыс істеді, оның көмегімен ол Бандунг конференциясында Гамал Абдель Насермен сөйлесе алды. Осының арқасында ол 1978 жылы қайтыс болғанға дейін профессорлық қызметін және ХККК-дегі лауазымын сақтап қалды, Мәдени революция кезінде мұсылмандарға жасалған кең тараған қуғын-сүргінге қарамастан. Мәдени революция кезінде Маның қарындасы, әпкесі және қызы қаза тапты, бірақ Ма осы трагедияға қатысты жеке сезімдерін білдіре алмады. Оның қайтысынан кейін 1979 жылы Филип К. Хиттидің «Арабтар тарихы» атты аудармасы Commercial Press баспасында жарық көрді. 1981 жылы Қытай Әлеуметтік ғылымдар баспасы Маның 1957 жылға дейін, содан кейін 1976 және 1978 жылдар аралығында жұмыс істеген Құранның толық аудармасын жариялады.
Ma returned to China in 1939. There he edited the Arabic Chinese Dictionary, while translating the Qur'an and works of Islamic philosophy and history. He also became a professor of Arabic and Islamic studies at Peking University in 1946, a role in which he oversaw the introduction of the first Arabic language courses in the Chinese higher education system. At Peking University, he would train many of the next generation's most prominent Chinese Arabists, such as Zhu Weilie. His initial translation of the Qur'an's first 8 volumes was completed in 1945, and after being rejected by Beijing publishing houses in 1948, this was published by Peking University Press a year later. Following the Chinese Communist Party victory in the Chinese Civil War and the proclamation of the People's Republic of China, he was also elected as a member of the Chinese People's Political Consultative Conference (CPPCC) in 1949. In 1952, another edition of his Qur'an translation was published by Shanghai's Commercial Press, and Ma became one of the founders of the Islamic Association of China. As part of this role, Ma also aimed to increase public awareness of Islam which he did by publishing several articles in newspapers such as the People's Daily and the Guangming Daily. He also published a translation of Tjitze de Boer's History of Philosophy in Islam in 1958. Due to his linguistic skills, he served as a high level interpreter for Chinese officials such as Zhou Enlai, whom he enabled to speak to Gamal Abdel Nasser at the Bandung Conference. It was this that allowed him to keep his professorship and post in the CPPCC until his death in 1978, despite widespread persecution of Muslims during the upheaval of the Cultural Revolution. Ma's mother in law, sister and niece were killed during the upheavals of the Cultural Revolution but Ma was unable to voice his personal feelings on the tragedy. Following his death, Ma's translation of Philip K. Hitti's History of the Arabs was published in 1979 by the Commercial Press. The China Social Sciences Press also posthumously printed, in 1981, his complete translation of the Qur'an, which Ma had worked on up until 1957, and then between 1976 and 1978.
Ықпал
Оның Құран аудармасы бүгінгі таңда Қытайда ең көп таралған нұсқа болып табылады, Ван Цзинцзай және Ли Тэцзэннің аудармаларын басып озды. Ол түпнұсқаға берілген назар үшін жоғары бағаланып, "шарықат деңгейіне" жақындады. Осы аударманың сапасы халықаралық тұрағынан да мойындалды, Мединадағы Король Фахд Киелі Құран баспасы 1987 жылы жарық көрген арабша-қытайша екі тілді Құран басылымы үшін оны пайдалануды жөн көрді.
His translation of the Qur'an remains the most popular in China today, surpassing versions by Wang Jingzhai and Li Tiezheng. It has been lauded for its faithfulness to the original, and has reached an 'almost canonical status'. The quality of this translation has also been recognized internationally with the Medina based King Fahd Holy Qur'an Printing Press opting to use it for their Arabic Chinese bilingual edition of the Quran, published in 1987.