Кіріспе

Сириялық-неміс саясаттану профессоры (1944 жылы туған) Бассам Тиби (بسام طيبي) – сириялық тегі бар неміс саясаттанушысы және халықаралық қатынастар профессоры. Ол исламтану және Таяу Шығысты зерттеу салаларында маман. 1944 жылы Сирияның Дамаск қаласында аристократиялық отбасында дүниеге келген. 1962 жылы Батыс Германияға көшіп, 1976 жылы Германия азаматтығын алған. Бассам Тиби халықаралық қатынастарды талдауымен және исламды халықаралық қақтығыстар мен өркениеттерді зерттеуге енгізуімен белгілі. Ол еуропалық елдерде мұсылман иммигранттарының интеграциясы тақырыбындағы талқылауларға «Еуропалық Leitkultur» және «Еуроislam» деген даулы ұғымдарды енгізгенімен де танымал. Тиби Азия және Африка елдерін зерттеген. Ол ағылшын, неміс және араб тілдерінде жариялайды.

Академиялық мансап

Макс Хоркхаймердің басшылығымен Франкфурт-на-Майнеде оқыды және 1971 жылы онда докторлық диссертациясын қорғады, ал кейін Германияның Гамбург қаласында хабилитациядан өтті. 1973 жылдан 2009 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Геттинген университетінде халықаралық қатынастар саласының профессоры болды. Осы қызметімен қатар 1982 жылдан 2000 жылға дейін Гарвард университетінде түрлі лауазымдарда болды, соңғысы 1998-2000 жылдар аралығында «Бош» ғылыми стипендиаты болды. Қазіргі уақытта ол Корнелл университетінде А. Д. Уайт атындағы профессоры. Тиби барлық континенттерде он сегіз қонақ профессорлық қызмет атқарды, оның ішінде Принстон университетінде, Калифорния университетінде (Беркли), Мичиган университетінде (Энн Арбор) және соңғы кезде (2010) Вашингтондағы Холокостты зерттеу орталығында болды. Тиби сонымен қатар Йель университетінде арнайы қонақ зерттеуші болды. 2009 жылы зейнеткерлікке шыққаннан кейін, өмірінің жемісін қамтитын «Ислам мен заманауилықтың қақтығысы» атты кітабын жариялады.

Көзқарастар

Басам Тибидің көзқарастарын белгілі неміс профессоры Вальтер Ризе Шефердің сөзімен дәл айтуға болады. Бұл ғалым Тиби туралы былай деп жазады: "Басқа авторлардан өзгеше, Бассам Тиби ғылыми бақылаушы ретіндегі көзқарасын өзі қатысы бар мәселеге қатысуы негізінде құрайды", яғни ол ішкі адам ретінде жазады. Бассам Тибидің пікірлерін оның ағылшын тілінде жазылған және жарық көрген он екі кітабынан цитаталар келтіре отырып ең жақсы түсіндіруге болады. "Шарият мемлекеті" (2013) атты кітабында, Араб көктемі туралы жазған ол өзін "араб әлеміне демократияны енгізу қажеттілігін түсінетін ақылды араб ойшылдары" деп атаған басқа мұсылмандардың қатарына қосады. Осылайша, Басам Тиби "ағартушы мұсылман ой-пікірін" қабылдайды. Бұл – Ислам өркениетіндегі заманауи ойлау мектебі. Йель университетінің баспасынан (2010) шыққан "Исламизм және Ислам" атты тағы бір кітабында Бассам Тиби исламистердің демократияны мойындамауын (4-тарау) жоққа шығарады және соңғы 9-тарауда "Исламизмге балама ретінде азаматтық Исламға" деген ұстанымды білдіреді.

Ислам туралы

Тиби мұсылман, бірақ исламизмді сынға алып, исламды "жаңартуды" жақтады. Тиби сондай-ақ мұсылман иммигранттарының діни насихаттау қызметінен, Дауадан аулақ болуын ұсынады.

Еуропа туралы

Еуропа туралы сөз болғанда, Тиби еуропалық мәдениеттің жағымды және жағымсыз жақтарын ажыратады. Тибидің пікірінше, жағымды жақтары – ағартушылық, көп түрлілік, азаматтық құқықтар және дін мен мемлекеттің бөлінуі. Тиби Еуропаның осы құндылықтарды, әсіресе жаһандану және мұсылман елдерінен миграция заманында қорғауы қажет деп санайды. Екінші жағынан, Тиби расизмді еуропалықтардың өнертабысы деп есептейді және еуропалықтар иммигранттарды қоғамға сіңіру үшін олар "евроцентризм" және шетелдіктерге деген жеккөрушілік деп атаған нәрседен құтылуы керек дейді.

Германия туралы

Ол Германияда ислам тақырыбындағы пікір таласын қыспалдап, қарапайым адамдардың өз ойларын білдіруден сескенуіне себеп болып отырған, солшыл-жасыл көзқарастар басым неміс БАҚ-тарын сынады. Мысал ретінде Германияның көші-қон саясатын сынаған, содан кейін басты ақпарат құралдарында шабуылға ұшырап, оңшыл экстремист ретінде бейнеленген Уве Теллкампты атады. Ол сондай-ақ Германия билігін Түркияның діни істер жөніндегі ислам одағы сияқты үлкен, ұйымдасқан ислам ұйымдарына тойтарыс бермегені үшін және Сейран Атеш пен Некла Келек сияқты либералды мұсылмандарды қолдамағаны үшін де сынады.

Марапаттар

1995 жылы Германия Президенті Роман Герцог оған Bundesverdienstkreuz орденімен, бірінші дәрежелі еңбек орденімен марапаттады. 2003 жылы Швейцарияның Еуропалық сананы дамыту қоры оған Цюрихте жылдық сыйлықты табыс етті.

Мақалалар мен кітап тараулары (таңдауы)

"Ислам және қазіргі еуропалық идеологиялар". Халықаралық Таяу Шығыс зерттеулері журналы 18, № 1 (1986): 15–29. "Еуропалық адам құқықтары дәстүрі және ислам мәдениеті". Адам құқықтары және Африкадағы мәдени көзқарастар, ред. Абдуллахи Ахмед Ан На`им және Фрэнсис М. Денг, 104. Вашингтон: Brookings институты, 1990. "Қазіргі Таяу Шығыстағы бір мезгілде өмір сүрмейтін ежелгі тайпалар мен қалыптасқан ұлттық мемлекеттердің қатар өмірсуі". Таяу Шығыстағы тайпалар мен мемлекет құру, ред. Филип С. Хури және Джозеф Костинер, 127–152. Беркли: Калифорния университетінің баспасы, 1990. "Ислам заңы/Шарият, адам құқықтары, жалпы адамгершілік және халықаралық қатынастар". Адам құқықтары журналы 16, № 2 (1994): 277. "Сунни араб фундаменталистерінің дүниетанымы: заманауи ғылым мен технологияға қатысты көзқарастары". Фундаментализмдер және қоғам, ред. Мартин Э. Марти және Р. Скотт Аппелби, 73–102. Чикаго: Чикаго университетінің баспасы, 1993. "Исламдағы соғыс және бейбітшілік". Соғыс және бейбітшілік этикасы, ред. Терри Нардин, 128–145. Принстон: Принстон университетінің баспасы, 1996. "Орта Шығыстағы дінсіз тәртіпке қарсы фундаменталистік шақыру". Флетчер әлемдік істер форумы 23 (1999): 191–210. "Қос полюстік тәртіптің дағдарысы: саясаттанған исламның сын-қатері". Millennium 29, № 3 (2000): 843–860. "Еуропалық ислам немесе Еуропаның исламдануы", Питер Катценштейн, ред., Кеңейіп келе жатқан Еуропадағы дін (Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 2006). "Жихадистік исламның тоталитаризмі және оның Еуропа мен исламға төндірген сын-қатері". Тоталитарлық қозғалыстар мен саяси діндер, 8-том, № 1, 2007 жылғы наурыз, 35–54. "Көш-қон оқиғасы: мұсылман иммигранттарынан еуропалық "жүрек азаматтарына" дейін". Флетчер әлемдік істер форумы 31-том (Қыс 2007) 1: 191–210. "Еуропа үшін исламдық діни плюрализм. Этностыққа және "қорқынышпен құрылған көпмәдениеттілікке" балама". The Current, 11-том (Күз 2007) 1: 89–103. "Исламизм және демократия: араб әлемінің мысалы". Терроризмге демократиялық жауаптар, ред. Леонард Вайнберг (Нью-Йорк: Routledge, 2008), 41–61. "Діни экстремизм бе, әлде саясаттың діниленуі ме? Саяси исламның идеологиялық негіздері". Радикалды ислам және халықаралық қауіпсіздік, ред. Хиллель Фриш және Эфраим Инбар (Нью-Йорк: Routledge, 2008), Бірінші тарау, 11–37-беттер. "Конституциялық құқық ретінде сакралды саясаттың қайта оралуы. Ислам цивилизациясындағы саясаттың шариаттануы". Theoria. Әлеуметтік және саяси теория журналы, 55-том (2008 жылғы сәуір), 115-шы сан, 91–119-беттер. "Түркияның исламшыл қауіп-қатері. Исламшылдар Еуропаға жақындап келеді". Middle East Quarterly, 16(1) (Қыс 2009), 47–54-беттер. "Еуро-Ислам: исламдануға және қорқыныш этностығына балама". Басқа мұсылмандар: орташа және зайырлы, ред. Зейно Баран (Нью-Йорк: Palgrave Macmillan, 2010).