Кіріспе

Электр тогын өлшеуге арналған құрал, нейрондардағы ток тіркегіші

Электр және электрондық инженерияда ток қысқышы, сондай-ақ ток зонды деп те аталады, электр өткізгішінің айналасына қысқышпен орауға мүмкіндік беретін жақтары бар электр құрылғысы. Бұл өткізгіштегі токты физикалық байланыс жасамай немесе оны зонд арқылы өткізу үшін ажыратпай өлшеуге мүмкіндік береді. Ток қысқыштары көбінесе ауыспалы ток (AC) мөлшерін өлшеу үшін қолданылады, ал қосымша құралдармен фазасы мен толқын формасын да өлшеуге болады. Кейбір қысқыш метрлер 1000 А және одан да жоғары токтарды өлшеуге қабілетті. Холл эффектісі және жапырақшалы типтегі қысқыштар тұрақты ток (DC) өлшеуге де қолданылады.

Ағымдағы трансформатор

Ток тұтқасының ең көп таралған түрі феррит немесе жұмсақ темірден жасалған екі бөліктен тұратын сақинадан құралады. Сым орам бір немесе екі бөлігіне оралып, ток трансформаторының бір орамын құрайды. Оған қысылып қойылған өткізгіш екінші орамды құрайды. Кез келген трансформатор сияқты, бұл тип тек айнымалы ток немесе импульстік толқындармен жұмыс істейді, ал кейбір үлгілері мегагерц диапазонына дейін жетеді. Ток өлшеу кезінде, зертенетін өткізгіш бірінші орам, ал орам екінші орам болып табылады. Бұл типті кері қолдануға да болады, мысалы, өткізгішке ток жіберу үшін, электромагниттік үйлесімділікке сезімталдықты сынау кезінде кедергі токын тудыру үшін. Әдетте, инъекциялық зонд осы мақсат үшін арнайы жасалады. Бұл режимде орам бірінші орам, ал сынақ өткізгіші екінші орам болып табылады.

Темір шанақ

Темір жапсырмалы түрінде, өзектегі магниттік ағын қозғалмалы темір жапсырмаға тікелей әсер етеді, бұл AC және DC токтерін өлшеуге мүмкіндік береді және синусоидты емес AC толқын формалары үшін нақты орташа квадрат (RMS) мәнін қамтамасыз етеді. Физикалық өлшемдеріне байланысты, көбінесе қуат тарату жиіліктері 100 Гц шамасына дейін шектеледі. Жапсырма әдетте аналогтық (қозғалмалы көрсеткішті) тоқ өлшегіштің көрсету механизміне тікелей бекітіледі. Аспапты калибрлеу анық емес, сызықтық сипатта емес.

Холл эффектісі

Холл эффектісі түрі көбірек сезімтал және DC және AC тоқтарын, кейбір жағдайларда килогерц (мың герц) диапазонына дейін өлшеуге мүмкіндік береді. Бұл тип жиі осциллоскоптармен және жоғары сапалы компьютерлік цифрлық мультиметрлермен қолданылды, бірақ қазір олар көбірек жалпы қолдануға енуде.

Роговскийдің катушкасы

Роговский катушкасы ток қысқышына ұқсас көрінеді және осындай функцияға ие. Бұл өзегі жоқ трансформатор ток қысқыштарында және қуатты бақылау тіркегіштерде қолданылады. Оның артықшылығы – жақсы сызықтылық, қанығуы мүмкін өзегі болмауы, икемді жасау мүмкіндігі және ашылу бөлігінде магниттік немесе электрлік байланыс қажеттілігінің жоқтығы. Роговский катушкасы бірінші кабельдегі ток өзгеру жылдамдығына пропорционалды кернеу шығарады, сондықтан сезілген мәндерді көрсету үшін қосымша сигналды өңдеу қажет.

Қалқа өлшегіш

Интегралды айнымалы ток қысқышы бар электрлік өлшегіш қысқыш өлшегіш, амперметрдегі қысқыш, тоң тестілеуші немесе кең таралған ампер қысқышы деп аталады. Қысқыш өлшегіш зонд арқылы өтетін барлық өткізгіштердегі токтардың векторлық қосындысын өлшейді, бұл токтардың фазалық қатынасына байланысты. Зонд арқылы әдетте тек бір өткізгіш өтеді. Атап айтқанда, егер қысқыш жабдыққа қуат жеткізетін екі өткізгішті кабельдің айналасына жабылып тұрса, бір өткізгіштен ток төмен, екіншісінен жоғары өтеді; өлшегіш дұрыс түрде нөлдік ток көрсетеді. Жабдықтарға арналған электр кабельдерінде екі оқшауланған өткізгіш (және мүмкін жер сымы) біріктірілгендіктен, қысқыш өлшегіштер көбінесе екі өткізгіші бөлектелген қысқа ұзарту сымымен қолданылады, сонда қысқышты осы ұзартудың тек бір өткізгішіне орналастыруға болады. Жақында пайда болған жаңалық – бірнеше сенсорлық катушкалары бар көп өткізгішті қысқыш өлшегіш. Оны стандартты екі немесе үш өткізгішті бір фазалы кабельдердің айналасына жабыстырып, өткізгіштерді бөлудің қажеті болмай, жүктеме арқылы өтетін ток мөлшерін көрсетуге болады. Дегенмен, нақты сенсорлық механизм қате өлшеуге бейім, сондықтан сақтықпен жұмыс істеу қажет. Өте төмен ток өткізетін өткізгіштің көрсеткішін арттыру үшін өткізгішті қысқышқа бірнеше рет орауға болады; өлшегіш көрсеткішін оралымдар санына бөлу ток мәнін береді, бірақ индуктивтік әсерлерге байланысты дәлдік төмендеуі мүмкін. Қысқыш өлшегіштерді электриктер пайдаланады, кейде қысқыш жалпы мақсаттағы мультиметрге енгізіледі. Тиісті ток трансформаторымен жүздеген амперге дейінгі өте жоғары токтарды өлшеу оңай. Ток трансформаторы бар қысқышпен бірнеше миллиамперлік төмен токтарды дәл өлшеу қиынырақ. Кез келген өлшегіштің диапазонын өткізгішті жақтан бірнеше рет өткізу арқылы кеңейтуге болады. Мысалы, 0–200 А өлшегішті өткізгішті жақтың өзегіне 10 рет орау арқылы 0–20 А өлшегішке айналдыруға болады. Арзан қысқыш өлшегіштерде орташа токты анықтайтын түзетуші тізбегі қолданылады, бірақ өлшенген орташа мәнге сәйкес келетін RMS тогын көрсету үшін калибрленеді, ток синусоидалық болған жағдайда ғана дұрыс RMS көрсеткішін береді. Басқа толқын формалары үшін көрсеткіштер дұрыс болмайды; осы қарапайым өлшегіштер флуоресценттік шамдар немесе жоғары қарқынды разрядты шамдар немесе қазіргі заманғы компьютерлік және электрондық жабдықтармен қолданылатын балластар сияқты синусоидалық емес жүктемелермен қолданылғанда, көрсеткіштер өте дұрыс болмауы мүмкін. Орташа токқа емес, шынайы RMS-ке жауап беретін өлшегіштер «шынайы RMS» деп сипатталады. Қолда ұсталатын Холл эффектілі құрылғылар 200 мА-ға дейінгі токтарды оқи алады, ал 1 мА-ға дейін оқи алатын құрылғылар да бар. Суретте көрсетілген Колумбия тоң тестілеуші амперметрі – 1000 амперге дейінгі үлкен айнымалы токтарды өлшеуге қолданылатын темір жапырақ түрінің үлгісі. Өлшегіштің темір жақтары өткізгішті қоршаған магнит өрісін өлшегіш инесіне бекітілген темір жапыраққа бағыттайды. Темір жапырақ магнит өрісінің күшіне пропорционалды түрде қозғалады, соның салдарынан токқа пропорционалды өлшегіш көрсеткішін шығарады. Амперметрдің бұл түрі AC және DC токтарды өлшеуге болады және синусоидалық емес немесе бұрмаланған AC толқын формаларының шынайы RMS тогын өлшейді. 1000 амперге дейінгі әртүрлі толық масштабтағы ток мәндерін қамтамасыз ету үшін қысқыш жиналымына ауыстырылатын өлшегіш қозғалыстарын орнатуға болады. Темір жапырақ қысқыш жақтарының шарнирлі бөлігіндегі кеңістікке енгізілген кішкентай цилиндрде орналасқан. Үлкен өткізгіштер мен шиналарды қысу үшін әртүрлі жақ өлшемдері қол жетімді. Суретте көрсетілгендей, шкала өте сызықтық емес және төмен токтарды өлшеуге жарамсыз, толық масштабтың жартысынан кем ағыны циферблаттың қысқа бөлігіне сығысып орналасқан.

Қуат өлшегіш, энергияны талдау

Қалқалы зондтар кейбір өлшегіштермен бірге электр қуаты мен энергиясын өлшеу үшін қолданылады. Қалқа ток күшін, ал басқа схемалар кернеуді өлшейді; нақты қуат – бір цикл бойы интегралданатын кернеу мен ток көбейтіндісінің нәтижесі. Электр энергиясының көптеген параметрлерін (қуат коэффициенті, бұрмалау, уақытқа байланысты мигделік қуат, фазалық қатынастар және т.б.) өлшеуге арналған толыққанды өлшегіштер осы принципті пайдаланады. Бір фазалы жүйелерді өлшеу үшін бір қалқа қолданылады; үш қалқасы бар тиісті құралмен үш фазалы қуат жүйелерінде де өлшеулер жасауға болады.