Кіріспе

Электрлік компонент

Электромагниттік катушка – катушка пішіндес (спираль немесе спираль тәрізді) сым сияқты электрлік өткізгіш. Электромагниттік орамдар электр техникасында, электр тогы магнит өрістерімен әрекеттесетін қолданыстарда, электр қозғалтқыштарында, генераторларда, индукторларда, электромагниттерде, трансформаторларда, сенсор орамдарында, мысалы, медициналық fMRI бейнелеу құрылғыларында, орамдары 3,7 және тіпті одан да жоғары Теслаға дейін қолданылады. Электр тогы магнит өрісін жасау үшін катушка сымы арқылы өтеді немесе керісінше, катушканың ішкі бөлігі арқылы сыртқы уақыт бойынша өзгеретін магнит өрісі өткізгіште ЭҚК (кернеу) тудырады. Кез келген өткізгіш арқылы өтетін ток Ампер заңына сәйкес өткізгіштің айналасында дөңгелек магнит өрісін жасайды. Катушка пішіндерін пайдаланудың артықшылығы – бұл берілген ток үшін жасалатын магнит өрісінің күшін арттыру болып табылады. Жеке сым орамдары жасаған магнит өрістері катушканың ортасынан өтіп, онда күшті өріс жасау үшін қосылады (суперпозицияланады). Сымды катушкаға орау арқылы индукцияланған кернеуді арттыруға болады, өйткені өріс сызықтары тізбекті бірнеше рет кесіп өтеді. Катушканың ортасындағы тесік – ядролық аймақ немесе магниттік ось деп аталады. Сымның әрбір айналымы – орам деп аталады. Ұзындығының ортасында бір түймесі бар орама – орталық түймелі орама деп аталады. Катушкалар бір-бірінен электрлік оқшауланған бірнеше орамаға ие болуы мүмкін. Егер бір ортақ магниттік осьтің айналасында екі немесе одан да көп орама болса, онда орамалар индуктивті немесе магниттік жұптасқан деп айтылады. Бір орама арқылы уақыт бойынша өзгеретін ток екінші орама арқылы өтетін уақыт бойынша өзгеретін магнит өрісін жасайды, бұл екінші орамаларда уақыт бойынша өзгеретін кернеуді тудырады. Бұл – трансформатор деп аталады. Магнит өрісін жасайтын ток қосылатын орама – біріншілік орама деп аталады. Басқа орамалар – екіншілік орамалар деп аталады.

Магниттік өзек

Көптеген электромагниттік орамдардың магниттік өзегі болады, магнит өрісін күшейту үшін ортасында темір сияқты ферромагниттік материалдан жасалған бөлігі орналасады. Орамнан өтетін ток темірді магниттейді, ал магниттелген материалдың өрісі сымның тудырған өрісіне қосылады. Мұндай орам ферромагниттік немесе темір өзек орам деп аталады. Ферромагниттік өзек орамның магнит өрісі мен индуктивтілігін өзексіз болғаннан жүздеген немесе мыңдаған есеге арттыра алады. Ферриттік өзек орам – ферриттен, яғни ферромагниттік керамикалық қоспадан жасалған өзекке ие орамның бір түрі. Ферриттік орамдар жоғары жиіліктерде аз өзек жоғалтуларына ие. Магниттік өріс сызықтары үшін жабық жол құратын, мүмкін, тар ауа саңылаулары бар өзекке ие орам жабық өзек орам деп аталады. Бұл геометрия магниттік кедергіні азайтып, ең күшті магниттік өрісті тудырады. Ол көбінесе трансформаторларда қолданылады. Жабық өзек орамдардың кең таралған түрі – өзек пішіні тор немесе пончик тәрізді, ал қимасы дөңгелек немесе тікбұрышты болатын орамдар. Бұл геометрияда ағып кетудің ең аз деңгейі және электромагниттік кедергілердің (EMI) ең аз сәулеленуі байқалады. Тікелей немесе цикл құрамайтын пішінді өзекке ие орам ашық өзек орам деп аталады. Оның магнит өрісі мен индуктивтілігі жабық өзекке қарағанда төмен, бірақ көбінесе өзектің магниттік қанығуына жол бермеу үшін қолданылады. Ферромагниттік өзексіз орам ауа өзек орам деп аталады. Бұл пластик немесе басқа да магниттік емес материалдарға оралған орамдарды, сондай-ақ орамдарының ішінде бос ауа кеңістігі бар орамдарды қамтиды.

Электрлік машиналар

Электр машиналары, мысалы, моторлар мен генераторлар, электр энергиясын механикалық энергияға түрлендіру үшін қозғалатын магниттік өрістермен өзара әрекеттесетін бір немесе бірнеше орамдарға ие. Көбінесе машинада машинаның қуатының көп бөлігі өтетін ("арматура") және айналмалы элементтің магниттік өрісін қамтамасыз ететін екінші орама ("өрістік орама") болады, ол щеткалар немесе сырғалар арқылы сыртқы электр тогының көзіне қосылуы мүмкін. Индукциялық моторда ротордың "далалық" орамы, айналмалы орама мен статор орамы тудыратын айналмалы магниттік өріс арасындағы салыстырмалы баяу қозғалыс арқылы қуаттанады, бұл роторда қажетті ток тудырады.