Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сенат – Белиз Ұлттық Ассамблеясының жоғарғы палатасы. Онда генерал-губернатор тағайындайтын 13 мүше болады, олардың мерзімі бес жылды құрайды.
The Senate is the upper chamber of the National Assembly of Belize. It has 13 members appointed for a five year term by the governor general.
Министрлер кабинетіне тағайындалу
Кейде премьер-министр сенаторды Кабинеттегі лауазымға тағайындау қажет деп шешеді. Мұндай жағдайдың алғашқысы 1979 жылы Джордж Прайс басшылығымен C. L. B. Rogers Палатадағы мандатын жоғалтқаннан кейін болды. Прайс сондай-ақ 1989 жылғы жалпы сайлауда қатыспаған Ральф Фонсеканы 1993 жылы жаңадан құрылған сайлау округінде сайлауға түсіп жеңіске жеткенге дейін мемлекеттік министр лауазымына тағайындады. 1997 жылы UDP Белиздің Мексикадағы елшісі, сенатор Альфредо "Фред" Мартинесті сауда және өнеркәсіп министрі ретінде Кабинетте қызмет етуге тағайындады, осылайша ол кейін қайта оралатын елшілік қызметінен бас тартты. Бұрынғы сенатор Ричард "Дики" Брэдли екі рет Палатаға сайлауда жеңіліп, сенатор болып тағайындалды және әр жолы Кабинетте лауазым алды. 2012 жылғы жалпы сайлаудан кейін UDP өзінің үлкен көпшілігін жоғалтты және министрлер ретінде қызмет етуге төрт сенаторды тағайындауға конституциялық құқығын пайдаланды. Олардың бірі – Годвин Хулс 2006 жылдан бері сенатор болып қызмет етіп, Палатада үкіметтік істер жөніндегі жетекші болып тағайындалды, ал қалған үшеуі ұлттық басқаруда жаңа адамдар (Чарльз Гибсон бұрынғы жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкер және Джон Салдивар басшылығымен Мемлекеттік қызмет министрлігінде бас директор болып жұмыс істеді; ол 2012 жылы осы саланың министрі болып тағайындалды).
Occasionally, a prime minister may find it necessary to appoint a senator to a post in the Cabinet. The first such instance was for C. L. B. Rogers under George Price in 1979 after losing his seat in the House. Price also appointed Ralph Fonseca, who did not run in the 1989 general election, to a minister of state post until he ran and won in a newly created constituency in 1993. In 1997, the UDP appointed the Belize ambassador to Mexico, Alfredo "Fred" Martinez, a senator to also serve in Cabinet as minister of trade and industry, thereby relinquishing his ambassadorial appointment, to which he would later return. Former Senator Richard "Dickie" Bradley twice lost elections to the House and was appointed a senator and given a Cabinet post each time. Following the 2012 general elections, the UDP lost its supermajority and exercised its constitutional limit to appointing four senators to serve as ministers. One, Godwin Hulse, had served as a senator dating back to 2006 and was appointed leader of government business in the House, while three others are newcomers to national administration (Charles Gibson is a former senior public officer and served as CEO under John Saldivar in the Ministry of the Public Service; he was appointed as minister for that portfolio in 2012.)
Жиналыстар мен міндеттер
Сенат әдетте палата отырысынан кейін бір аптада жиналады. Сенаторлар палата қарауына және бекітуіне жіберген мәселелерді талқылайды, содан кейін оларды қайтару немесе мақұлдау туралы дауыс береді. 2005 жылдың соңынан бастап Сенат Әлеуметтік қамсыздандыру кеңесінде мемлекеттік қаражатты дұрыс пайдаланбаған деген айыптаулар бойынша тергеу жүргізді. Бұл комитетті сенатор Годвин Хулс басқарды, ал сенаторлар Дики Брэдли, Моисей Чан және Рене Гомес мүшелік етті. Артур Рошес UDP өкілі ретінде қатысуға тиіс болған, бірақ оппозицияның қысымымен бас тартты. Осы сенаторлар кеңестің қызметіне қатысты мәселелер бойынша соңғы бес жылда кеңесте жұмыс істеген адамдарды сұраққа тартып алды. 2006 жылдың маусым айында Сенат Бас менеджер Нарда Гарсия мен Төраға Ясин Шоманның бұрынғы палата мүшесі Гленн Годфридің сәтсіз жобаларына миллиондаған доллар инвестициялауына қатысты әрекеттерін айыптайтын баяндама жариялады. Олардың қызметтен алынуын және Әлеуметтік қамсыздандыруды реттейтін заңдарды реформалауды ұсынды. Шоман мен Гарсия ешқандай құқық бұзушылық жасағанын жоққа шығарып, бірақ екеуі де кеңестен шеттетілді, Гарсия бұл шешімге сот арқылы шағымдануда. 2006 жылдың 28 қазанында Бас судья Абдулай Конте Гарсияның сотқа шағымдану өтінішін қабылдамады, Сенаттың жауап беруге негізі жоқ екенін мәлімдеді. Гарсия әлеуметтік қамсыздандыру кеңесімен соттан тыс келісімге келді, нәтижесінде оған қосымша 80 мың доллар төленді. Шешімге шағымданғаннан кейін, 2006 жылдың 16 қарашасында Конте Гарсияға бұрынғы шешімге шағымдануға рұқсат бермеді. Гарсия Белиздің апелляциялық сотына шағымдану құқығын сақтайды.
The Senate traditionally meets in session in the week immediately following a House meeting. Senators will discuss the measures sent by the House for review and approval, then vote on whether they should be sent back or approved. Beginning in late 2005, the Senate convened an investigation into allegations of mismanagement of public funds at the Social Security Board. This committee was headed by Senator Godwin Hulse and featured senators Dickie Bradley, Moises Chan, and Rene Gomez. Arthur Roches was also supposed to appear as the UDP representative but declined under pressure from the Opposition. These senators questioned persons working at the Board in the last five years over the activities of the Board. In June 2006, the Senate released a report in which it roundly condemned the actions of General Manager Narda Garcia and Chairman Yasin Shoman in presiding over the questionable investment of millions of dollars in failed projects of former House member Glenn Godfrey. It called for their removal and reforms to be made to the laws governing Social Security. Shoman and Garcia deny any wrongdoing, but both have been removed from the Board, Garcia choosing to challenge this in court. On October 28, 2006, Chief Justice Abdulai Conteh denied Garcia judicial review, claiming the Senate had no case to answer. Garcia has settled out of court with the Social Security board over her contract, receiving an additional eighty thousand dollars. Following an appeal of the decision, on November 16, 2006, Conteh denied Garcia leave to appeal the previous decision. Garcia can still appeal to Belize's Court of Appeal.
Қызметкерлер
Сенат жалпы сайлаудан кейін алғашқы отырысында Сенат Президенті мен вице-президентін сайлайды. Президенттікке сайланған адам сенатор (бірақ ол бір уақытта министрлік қызмет атқармауы тиіс) немесе Сенаттан тыс адам болуы мүмкін. Вице-президент міндетті түрде Сенат мүшесі болуы керек және министрлік портфельді ұстамауы тиіс. (Конституция, 66-бап)
The Senate elects both a president and vice president of the Senate upon first convening after a general election. The person elected president may be a senator (provided he does not concurrently hold a ministerial position) or a person external to the Senate. The vice president must be a member of the Senate who does not hold a ministerial portfolio. (Constitution, Art. 66)
Жақында болған тарих
Сенаторлар кейде өздерінің лауазымын заң шығару билігінің көп бөлігін иеленетін төменгі палатаға сайлауға трамплин ретінде пайдаланады. Сайлауға түсетін сенаторлардың көпшілігі өз партиясының қолдауына ие болады. 2006 жылдың қазан айында үш жаңа сенатор – Эстер Аюсо Рамирес, Дебора Менсиас Макмиллан және Диего Бол оппозиция жетекшісінің ұсынысы бойынша, келіп бара жатқан сенаторлар Марсель Кардона, Амброз Тиллетт және Артур Рочестің орнына тағайындалды. Бұл Рошес пен Кардонаға 2008 жылы палатаға үміткер болуға мүмкіндік берді. 2007 жылдың маусым айында үкіметтік құрамдағы өзгерістер нәтижесінде Эмон Куртенэй сенаторлық қызметтен босатылды. Оның орнына АҚШ және ҰАҰ елшісі Лиза Шоман тағайындалды (айнысы қызық, олардың екеуі де Панамадағы жиынға қатысып отырғанда, төмендету және жоғарылату туралы телефон арқылы хабардар болды). Куртенэй мен Табиғи ресурстар министрі Джон Брисено 4 маусым күні жұмыстан босатылды. 2007 жылдың қыркүйегі Сенатта жаңа дау-дамағалдарға әкелді. Channel 5 телеарнасы хабарлағандай, Энтони Чанона Сенатта талқыланған бір заң жобасымен келіспеушіліктерге байланысты отставкаға кетті. Оның орнын қараша айында Дэвид Хой иеленді. 2008 жылғы Белиз конституциялық референдумында дауыс берген көпшілік сайланған сенатты қолдады, бірақ бірдей күні өткен жалпы сайлаумен салыстырғанда қатысу көрсеткіші айтарлықтай төмен болды; жаңадан сайланған UDP үкіметі реформаны іске асырмау туралы шешім қабылдады. 2012 жылғы сайлаудан кейін Коллет Монтехо мен Карен Боден ұзақ жылдар бойы қызмет еткен Шоманға қосылды, бірақ 2014 жылы Эндрюс пен Сильвестрдің пайдасына қызметтен алынды. Монтехо, Эндрюс және Сильвестр келесі жалпы сайлауда депутаттық орынға үміткер болады деп күтілуде.
Senators occasionally use their position as a springboard for election to the lower house which really wields much of the legislature's power. Most senators who do go on to contest elections usually have the backing of their party establishment. In October 2006, three new senators, Esther Ayuso Ramirez, Deborah Mencias McMillan and Diego Bol were appointed on the advice of the leader of the opposition to replace outgoing Senators Marcel Cardona, Ambrose Tillett and Arthur Roches. This frees Roches and Cardona to run for House seats in 2008. In June 2007, as a result of an Executive reshuffle, Eamon Courtenay was removed as a senator. He was replaced by Ambassador to the United States and OAS, Lisa Shoman (ironically, they were both respectively informed of their demotion and promotion by phone while participating in a meeting in Panama.) Courtenay and Minister of Natural Resources John Briceno were fired on Monday June 4. September 2007 brings more upheaval to the Senate. Channel 5 reported that Anthony Chanona resigned over disagreements with a recent bill argued before the Senate. His replacement, David Hoy, was named in November. The 2008 Belizean constitutional referendum saw a majority of those voting support an elected senate but on a much lower turnout than in the simultaneous general election; the newly elected UDP government decided not to implement the reform. Following the 2012 elections, Collet Montejo and Karen Boden joined the long standing Shoman but were shunted out in 2014 in favour of Andrews and Sylvestre. Montejo, Andrews and Sylvestre are expected to run for seats in the next general elections.