Кіріспе

Материалдың дисперсиялық қасиеттері
Оптикада және линзаларды жобалауда Аббе саны, сондай-ақ V саны немесе мөлдір материалдың шашырауы деп аталады, бұл материалдың дисперсиясының (толқын ұзындығына қатысты сыну индексінің өзгеруі) шамамен өлшемі, V-нің жоғары мәндері төмен дисперсияны көрсетеді. Ол неміс физигі Эрнст Аббеге (1840–1905) есім берілген. V саны термині талшықтардағы нормаланған жиілікпен шатастырылмауы керек. Материалдың Аббе саны былай анықталады:

,

мұндағы және – Фраунгофердің C, d және F спектральдық сызықтарының толқын ұзындықтарындағы (тиісінше 656,3 нм, 587,56 нм және 486,1 нм) материалдың сыну индекстері. Бұл формула тек адам көзі үшін ғана қолданылады. Бұл диапазоннан тыс жағдайларда әртүрлі спектральдық сызықтарды пайдалану қажет. Көрінбейтін спектральдық сызықтар үшін "V саны" термині жиі қолданылады. Ең қысқа толқын ұзындығының индексі , ал ең ұзыны – . Аббе сандары шыны және басқа оптикалық материалдарды олардың хроматикалық қасиеттері бойынша жіктеу үшін қолданылады. Мысалы, жоғары дисперсиялы флинт шыныларының Аббе саны салыстырмалы түрде төмен, ал төмен дисперсиялы таж шыныларының Аббе саны жоғары. Мәндері өте тығыз флинт шынылары үшін 25-тен төмен, поликарбонат пластиктері үшін 34-ке дейін, қарапайым таж шынылары үшін 65-ке дейін, ал кейбір фторит және фосфат таж шынылары үшін 75-тен 85-ке дейін өзгереді. Аббе сандары ахроматтық линзаларды жобалауда қолданылады, себебі олардың кері шамасы дисперсияға (толқын ұзындығына қарсы сыну индексінің еңістігі) пропорционалды, бұл толқын ұзындығының сол аймағында, онда адам көзі ең сезімтал (графикті қараңыз). Әртүрлі толқын ұзындығы аймақтары үшін немесе жүйенің хроматикасын сипаттауда жоғары дәлдік қажет болған жағдайларда (мысалы, апохроматтарды жобалауда) толық дисперсиялық байланыс (толқын ұзындығының функциясы ретінде сыну индексі) қолданылады.

Аббе диаграммасы

Аббе диаграммасы, сондай-ақ "шыны бүркеме" деп аталады, материалдың Аббе санын оның сыну көрсеткішімен салыстыру арқылы жасалады. Содан кейін шынылар диаграммадағы орнына қарай санатқа бөлініп, таңдалады. Бұл Schott Glass каталогында қолданылған әріптік-сандық код немесе 6 таңбалы шыны код болуы мүмкін. Акроматикалық линзалардың элементтерінің бірінші реттік хроматикалық аберрациясын жою үшін қажетті сыну күштерін есептеуде шынылардың Аббе сандары, олардың орташа сыну индекстерімен бірге қолданылады. Ахроматикалық дублеттерді жобалауға арналған теңдеулерге кіретін осы екі параметр Аббе диаграммасында бейнеленген. Натрий және сутек сызықтарын алудың қиындығы мен ыңғайсыздығы себепті Аббе санының баламалы анықтамалары жиі қолданылады (ISO 7944). Мысалы, жоғарыда келтірілген стандартты анықтамадан гөрі, F және C сутек сызықтары арасындағы сыну көрсеткішінің өзгеруін пайдаланудың орнына, сынаптың e сызығын кадмийдің F′ және C′ сызықтарымен салыстырғанда "e" әрпін қолданатын баламалы өлшем бар: Бұл баламалы өлшем кадмийдің көк (C′) және қызыл (F′) сыну көрсеткіштерінің 480,0 нм және 643,8 нм толқын ұзындығындағы айырмасын, сынаптың e сызығына қатысты 546,073 нм шамасында есептейді, олардың барлығы бір-біріне жақын және C, F және e сызықтарына қарағанда алу оңай. Басқа анықтамалар да қолданылуы мүмкін; келесі кестеде Аббе санының әдетте анықталатын стандартты толқын ұзындықтары және қолданылатын стандартты индекстер тізімі келтірілген. λ(нм) Фраунгофер символы Жарық көзі Түсі 365,01 i Hg UV A 404,66 h Hg күлгін 435,84 g Hg көк 479,99 F′ Cd көк 486,13 F H көк 546,07 e Hg жасыл 587,56 d He сары 589,3 D Na сары 643,85 C′ Cd қызыл 656,27 C H қызыл 706,52 r He қызыл 768,2 A′ K IR A 852,11 s Cs IR A 1013,98 t Hg IR A