2006 жылғы Альберта провинциясы консервативтік партиясының көшбасшы сайлауы

Кіріспе

2006 жылы Альберта провинциясының прогрессивті консервативті партиясының көшбасшылық сайлауы 2006 жылдың қараша және желтоқсан айларында өтті. Сайлаудың мақсаты – Альберта прогрессивті консервативтік қауымдастығының (және оның нәтижесінде Альбертаның премьер-министрінің) орнына зейнетке шығып бара жатқан Ральф Кляйнге жаңа көшбасшы таңдау болды. Бірінші кезеңде үшінші орын алған Эд Стелмах сегіз үміткердің ішінде жеңіске жетті.

Клейн отставкаға кету күнін жариялады

2006 жылдың 14 наурызында, ПК конвенциясы мен басшылықты қараудан 16 күн бұрын, Клейн 2007 жылдың 31 қазанында отставкаға кететінін хабарлады, бірақ 2008 жылдың басында басшы сайлау өткенге дейін бірнеше ай премьер-министр қызметін атқаруды жалғастырады. Дегенмен, 31 наурызда өткен партия съезінде партия делегаттарының қолдауы 55,4% ғана болды, осыған байланысты ол 20 қыркүйекте отставкаға кететінін және ізбасары таңдалған соң лауазымынан толығымен шеттесетінін шешті.

Министрлер кабинетінің мүшелеріне қатысты

Кету кестесін жариялағаннан кейін көп ұзамай Премьер-министр Альберта кабинетінің барлық қазіргі мүшелеріне 2006 жылдың 16 маусымына дейін отставкаға келіп, егер көшбасшылыққа үміткер болғылары келсе, артқы қатарға өтуді бұйырды. Премьер-министр Клейннің талабы ерекше жағдай емес және оның бұрынғы тәжірибесінде де болған – 2000 жылы Канадалық Альянстың төрағалығына үміткерлігін жариялағаннан кейін Альбертаның бұрынғы қазынашысы Стоквелл Дейден қазынашы лауазымынан кетуі талап етілді. Дегенмен, Клейннің ұзақ мерзімге берген ескертуі даулы болып шықты. Өзінің отставкасын жариялағаннан кейін Клейннің алдыңғы Премьер-министрі Дон Гетти де көшбасшылыққа талапкер болған кабинет министрлерінен отставкаға келуді талап еткен, бірақ Гетти олардың отставкасын дауыс беруге бірнеше ай қалғанда ғана сұраған.

2006 жылғы наурыз

2006 жылдың 31 наурызында премьер-министр Клейн партия делегаттары оның партия басшысы және осыған байланысты премьер-министр ретінде қызметін жалғастыруы туралы мәселе бойынша дауыс берген кезде міндетті түрде басшылыққа есеп беруге тиіс болды. Клейн бұл дауыс беруде жеңіледі деп күтілмегенімен, ол басым көпшілік дауыс алмаса, партия басшылығынан тез арада кетіп қалатынын мәлімдеген еді. Клейн бұл көрсеткіштің қандай болатынын жарияламады, бірақ көптеген саяси сарапшылар оны 75% деп бағалады, бұл премьер-министр алған 55,4% көрсеткіштен әлдеқайда жоғары еді. Бұрынғы жылдары Клейн басшылығына қолдау 97% дейін жеткен. Партия ішінде Клейнді жоспарланған мерзімнен бұрын қызметтен кетіруге қысым болғаны белгілі болды. 2006 жылдың 23 наурызында инфрақұрылым және көлік министрі Лайл Оберг 31 наурыздағы басшылыққа есеп беруде делегаттарды Клейнді қолдауға шақырмайтынын айтқандықтан, партияның заңнамалық фракциясынан алты айға тоқтатылып, Министрлер кабинетінен босатылды. Оберг бұл шешімге дейін басшылыққа үміткер ретінде қарастырылған, бірақ премьер-министрдің 1 маусымға дейінгі мерзімге қатысты нұсқауын "жарылыс" деп сипаттап, сайлаушыларға "Егер мен премьер-министр болсам, мен артқы қатарда отыруымды қаламас едім. Мен барлық құпиялардың қайда екенін білемін" деген сөздерімен консерваторларды ашуландырды. Оберг басшылыққа үміткерлігін жалғастырып, 2006 жылдың 25 шілдесінде фракцияға қайта қабылданды. Саяси талдаушылар 31 наурыздағы дауыс беру нәтижесін биліктегі партияларға премьер-министрдің "ұзақ қоштасуы" қалай әсер ететіні туралы алаңдаушылықпен байланыстырады. Канадада бұрынғы либерал премьер-министрі Жан Кретьеннің ұзақ зейнеткерлікке шығу туралы хабарламасы әлі де есте қалып, осы кешігудің 2004 жылы партия ішіндегі тартысқа себеп болғаны, содан кейін 2004 жылғы федералды сайлауда үкіметтің азшылыққа айналуы және 2006 жылғы сайлаудағы жеңіліске әкелгеніне сенді. Сонымен қатар, көптеген алберталықтар алдағы айларда Альбертаның қарқынды дамып келе жатқан экономикасы мен үлкен бюджеттік артығының нәтижесінде маңызды және шешуші шаралар қабылдануы керек деп санайды, сондықтан бұл "қартайған" премьер-министрдің кеңседе қалу уақыты емес деп ойлады. Басқалар үшін одан да нашар жағдай, премьер-министр Клейннің зейнеткерлік жоспарлары, егер олар жоспарланғандай орындалса, оның сөзсіз басшылыққа үміткерлерді ауыстыратын, бірақ басшылық дауысынан кейін Министрлер кабинетінен шығарылуы мүмкін "қартайған" министрлерді тағайындауына әкелетін еді.

On March 31, 2006, Premier Klein faced a mandatory leadership review when party delegates voted on the question of whether he should continue as leader of the party and, by extension, as premier. Although Klein was not widely expected to lose this vote, he had said he would resign leader quickly if he did not get an overwhelming majority. Klein had not publicly divulged what this threshold would be, but most political observers pegged it at 75%, far more than the 55.4% the premier actually received. In previous years, Klein had scored as high as 97% in support of his leadership. There was known to be pressure from within the party to force Klein out sooner than planned. On March 23, 2006, Infrastructure and Transportation Minister Lyle Oberg was suspended from the party's legislative caucus for six months and dismissed from the Cabinet after he told constituents in Brooks that he would not urge delegates at the March 31 leadership review to support Klein. Oberg had been considered a contender for the leadership prior to this decision, but described the premier's directive regarding the June 1 deadline as a "bombshell" and infuriated fellow Tories when he told constituents "If I were the premier, I wouldn't want me sitting as a backbencher I know where all the skeletons are." Despite this, Oberg pressed on with his leadership campaign and was re admitted to caucus on July 25, 2006. Political analysts believe the result of the March 31 vote can be attributed to concerns over how a "long goodbye" by a sitting premier can affect governing parties. There were still fresh memories across Canada of former Liberal Prime Minister Jean Chrétien's lengthy retirement notice and a belief that this delay was the cause of party infighting in 2004 followed by reduction to a minority government in the 2004 federal election and then defeat in the 2006 election. In addition, many Albertans believed that crucial and decisive actions would need to be taken in the coming months as a result of Alberta's booming economy and massive budgetary surplus, thus they believed it was not the time for a lame duck premier to remain in office. Even worse for some, Premier Klein's retirement plans, had they been carried out as intended, would inevitably have resulted in him appointing lame duck cabinet ministers who would replace the leadership candidates only to face probable removal from the Cabinet following the leadership vote.

Формат

2006 жылғы сайлау форматы 1992 жылы өткен бұрынғы басшы сайлаумен толық сәйкес келді. Бұл – әрбір мүшеге бір дауыс берілетін жүйе болды, онда бірінші турдағы үздік үш кандидат екінші турға өтуге құқылы болды. Егер үш кандидат та жарыста қалатын болса, екінші турда басымдық дауыс беру жүйесі қолданылатын еді. Альбертаның 83 сайлау округінің әрқайсысында кемінде бір дауыс беру пункты орналастырылды, ал ірі ауылдық округтерде бірнеше дауыс беру пункттері болды. 1992 жылы үшінші орын алған Рик Орман жарыстан шығып, Клейн мен болашақ либерал партиясының төрайымы Нэнси Бетковски екі үміткер ретінде қалды. Содан кейін Клейн Бетковскиді жеңіп шықты. Альбертаның консервативтік партиясында, жалпы алғанда Канаданың саяси партияларымен, әсіресе үкіметтік партиялармен салыстырғанда, мүшелікке және басшы сайлауында дауыс беру құқығына қатысты шектеулер өте аз болды. Біріншіден, Альберта консервативтік партиясының ережелері мүшелеріне қарсы партияларға мүше болуға тыйым салмайды. Альбертаның басқа да бірқатар партиялары, атап айтқанда либералдар мен жаңа демократтар өз мүшелеріне басқа партияларға мүше болуға тыйым салады, бірақ Альберта Альянсы Тед Мортонның консервативтік партия басшылығына кандидат болуына жауап ретінде, осыған ұқсас шектеуді алып тастады. Екіншіден, және бәлкім, одан да маңыздысы, 1992 жылғыдай, прогрессивтік консерваторлар басшы сайлауында дауыс беруге ниет білдіргендерге дауыс беру күніне дейін бес долларлық мүшелік сатып алуға мүмкіндік берді. Мүшелік тіпті дауыс беру пункттерінде де сатылымда болды. Бұл Канадада өте сирек кездесетін жағдай – шын мәнінде, басқа ешбір ірі федералдық немесе провинциялық партия басшы сайлаушыларға сайлау күні мүшелік сатып алуға рұқсат бермейді. Тіпті делегаттық басшылық құрылтайларын өткізбейтін және жалпы мүшелерге басшыға дауыс беруге мүмкіндік беретін партиялардың көпшілігінде де мүшелік сатып алу мерзімі дауыс беруге кемінде жеті күн бұрын белгіленеді. Екінші турдың уақыты федералды либерал партиясының басшы сайлауының басталуымен бірге келді.

Лайл Оберг

Бұрынғы көлік министрі Лайл Оберг 1 маусымға дейін Министрлер кабинетінен кетуге ниеттенгенін айтқан болатын. Алайда, жоғарыда көрсетілгендей, Оберг 2006 жылдың 22 наурызында Министрлер кабинетінен босатылып, фракциядан шеттетілді. Ол бұл оқиғаларға қарамастан, лидерлікке үміттәнді және 25 шілдеде фракцияға қайта қабылданды. Сайт: http://www.lyleoberg.com
Фракциядағы қолдаушылар: 3 – Гай Бутилиер, Хунг Фам, Лайл Оберг.

Марк Норрис

Марк Норрис, бұрынғы заң шығарушы, 2001 жылы Эдмонтон МакКлунг округінде бұрынғы консервативті партияның лидерлігіне үміткер болған, кейін либерал партиясының басшысы болған Нэнси МакБетті жеңген кезде партия ішінде танымал болды. Дегенмен, 2004 жылғы сайлауда Норрис либералдық кандидат Мо Эльсалхиге орынды жоғалтты. Сайт: https://web.archive.org/web/20060613190856/http://marknorris.ca/
Фракциядағы қолдаушылар: 2 Кэрол Хейли, Дуг Хорнер.

Джим Диннинг

Джим Диннинг, Альбертаның бұрынғы қазынашысы, қазіргі заң шығарушы жиналысының депутаты емес, бірақ көптеген ірі корпорациялар мен басқа да ұйымдардың директорлар кеңесінде отырды (және қазір де отырады), олардың көпшілігі қоғамдық саясатты зерттеумен айналысады. Сайт: https://web.archive.org/web/20060613192108/http://jimdinning.ca/
Фракциядағы қолдаушылар: 38 Синди Ади, Моэ Амери, Нил Браун, Уэйн Као, Майк Кардинал, Харви Сенаико, Дэвид Кутс, Алана ДеЛонг, Клинт Данфорд, Хизер Форсайт, Ивонн Фриц, Горд Грейдон, Даг Гриффитс, Денис Херард, Мэри Энн Яблонски, Арт Джонстон, Кен Ковальски, Рон Липерт, Роб Логхед, Томас Лукашук, Тай Лунд, Ричард Магнус, Гэри Мар, Ричард Марц, Барри МакФарланд, Грег Мелчин, Лен Митцел, Франк Оберле, Рэй Принс, Роб Реннер, Дейв Родни, Джордж Роджерс, Шираз Шарифф, Рон Стивенс, Дженис Тарчук, Джордж Вандербург, Лен Уэббер, Геннадий Звоздеский.

Виктор Доерксен

Ред-Дир-Оңтүстік округінің депутаты және бұрынғы инновация және ғылым министрі Виктор Доерксен 15 тамызда Министрлер кабинетінен кеткеннен кейін 17 тамызда өзінің кандидатурасын жариялады. Сайт: https://web.archive.org/web/20061024030954/http://www.voteforvictor.ca/
Фракциядағы қолдау білдіргендер: 1 Виктор Доерксен.

Гари Макферсон

Гэри Макферсон, Премьер-министрдің мүгедектер мәртебесі жөніндегі кеңесінің бұрынғы төрағасы, бала кезінде полиомиелитпен ауырып, төрт аяғының қозғалысы шектелген болатын. Ол 18 тамызда өзінің кандидат екенін жариялады. Веб-сайты: https://web.archive.org/web/20070929080918/http://www.teammcpherson.com/blog/
Қолдау білдіргендер саны: 0.

Бірінші тур нәтижелері

Кандидат Дауыстар Пайыз Дининг 29,470 30.2% Мортон 25,614 26.2% Стелмах 14,967 15.3% Оберг 11,638 11.9% Хэнкок 7,595 7.8% Норрис 6,789 6.9% Доерксен 873 0.9% Макферсон 744 0.8% БАҒЫ 97,690 100.0%

Екінші турдағы дауыс беру

Бірінші турда бірде-бір кандидат 50%-дан артық дауыс жинамады, сондықтан ең көп дауыс алған үш кандидат – Джим Диннинг, Тед Мортон және Эд Стелмах – 2 желтоқсанда өткен екінші турға өтті. Лайл Оберг, Дейв Хэнкок және Марк Норрис екінші турға ілесе алмағандықтан Эд Стелмашты қолдады. Макферсон Диннингті қолдады, ал Дёрксен қалған үш кандидаттың ешқайсысын қолдамады.

Кандидаттардың дауыс беру нәтижелері:
Stelmach – 51 764 дауыс (35,9%)
Dinning – 51 282 дауыс (35,6%)
Morton – 41 243 дауыс (28,6%)
Барлығы – 144 289 дауыс (100%)

Сайлаушылар артық дауыс беру бюллетенінде бірінші және екінші таңдауларын көрсетті. Бірінші дауыстар саналғаннан кейін ешбір кандидат 50% плюс бір дауысқа жетпегендіктен, үшінші орын алған Мортон кандидаттықтан шығарылды, ал оның дауыс берушілерінің екінші таңдаулары қалған екі кандидатқа бөлінді. Бұл екінші таңдаулардың көп бөлігі Стелмаштың пайдасына болды, осылайша ол партияның басшысы және Альбертаның болашақ премьер-министрі атанды.

Тез ағынды нәтижелер

Кандидат Бірінші таңдау дауысы Екінші таңдау дауысы Жалпы дауыс саны Пайыздық үлес Stelmach 51 764 25 813 77 577 58,3% Dinning 51 282 4 227 55 509 41,7% Екінші таңдау жоқ / Мортон 1-ші және 2-ші таңдау N/A 11 203 11 203 БАҒЫ 103 046 41 243 144 289 100%

Алана ДеЛонг

Алана ДеЛонг Калгари заң шығару жиналысының депутаты (МЖД) және бәйгедегі жалғыз әйел болды. Ол 11 қазанда тіркеу құжаттарын тапсырудан бұрын жарыстан шығып, Динингті қолдады. 15 наурыз Клейн 2006 жылғы 1 маусымға дейін оның орнын басатын көшбасшы сайлауына қатысатын барлық кабинет министрлерінің министрлік қызметтерінен кетуін бұйырды. 22 наурыз Партия басшылығына үміткер көлік министрі Лайл Оберг, Клейнге қатысты сын айтқандары үшін кабинеттен шығарылып, алты айға партиялық фракциядан шеттетілді және ол өз сайлау округінің делегаттарынан наурыздың 31-дегі көшбасшылықты тексеруде Клейнді қолдауды сұрамауға уәде берді. 31 наурыз Альберта прогрессивті консервативтік партиясының съезінде 1500 делегат Клейннің көшбасшылығын жасырын дауыс беру арқылы анықтады. Клейн көшбасшылықты тексеруде "қайсыбір маңызды үлесті" алмаса дереу отставкаға кететінін мәлімдеді. Делегаттардың тек 55,4% Клейннің көшбасшылығын қолдады, бұл премьер-министр үшін "қирату соққысы" болды, ол отставкаға кете ме, жоқ па, шешу үшін бірнеше күн сұрады. 4 сәуір баспасөз мәслихатында Клейн қыркүйек айында партия басшыларына ресми хат жолдап, көшбасшы сайлауын бастауды сұрайтынын хабарлады. Ол 2006 жылғы қазан немесе қараша айында жаңа көшбасшы сайланатынын және желтоқсан айында лауазымын тастайтынын айтты. 17 мамыр Канаданың бұрынғы Реформа партиясының көшбасшысы Престон Мэннинг кандидат болмайтынын мәлімдеді. Мэннинг бәйгеде жетекші болады деп күтілген. 25 шілде Көшбасшылыққа кандидат Оберг партиялық фракцияға қайта қабылданды. 15 тамыз Инновация және ғылым министрі Виктор Дёрксен кабинеттен кетті. 17 тамыз Бұрынғы инновация және ғылым министрі Дёрксен өзінің кандидатурасын жариялады. Премьер-министр Клейн 14 қыркүйекте немесе оған жақын күндері көшбасшы лауазымынан кетуін және премьер-министрліктен кеткеннен кейін Калгари-Элбоу сайлау округінің депутаты лауазымынан да кетуін растады. 18 тамыз Премьер-министрдің Мүгедектер мәртебесі жөніндегі кеңесінің бұрынғы төрағасы Гэри Макферсон өзінің кандидатурасын жариялады. 20 қыркүйек Клейн партия көшбасшысы лауазымынан кетіп, консервативтік көшбасшылық сайлауын ресми түрде ашты. 16 қазан 17:00-де тіркеу аяқталды. 25 қараша Көшбасшылық сайлауының бірінші турында. Ешбір кандидат 50%-дан артық дауыс жинамағандықтан, екінші дауыс беру өтеді; Дининг, Мортон және Стелмах екінші дауыс беруге қатысады. 2 желтоқсан Көшбасшылық сайлауының екінші турында. Дауыс беру орындары таңғы сағат 9:00-ден кешкі 19:00-ге дейін ашық болды. Сайлау Дининг, Мортон және Стелмах арасында өтті. Стелмах бірінші орынды иеленді, одан кейін Дининг. Мортонның қолдаушыларының екінші таңдаулары ескерілгеннен кейін Стелмах жеңімпаз деп жарияланды. 14 желтоқсан Клейн Альбертаның генерал-губернаторы Норман Квонгқа премьер-министр лауазымынан ресми түрде отставкасын ұсынды, ол Стелмашты үкімет құруға шақырды.

Alana DeLong was a Calgary member of the Legislative Assembly (MLA), and the only woman in the race. She dropped out before handing in her nomination papers on October 11 and endorsed Dinning. March 15 Klein orders all cabinet ministers who intend to run in the leadership election to succeed him to resign from cabinet by June 1, 2006. March 22 Transport Minister Lyle Oberg, a possible contender for the party's leadership, is ousted from Cabinet and suspended from caucus for six months after making critical comments about Klein to his riding association and saying he won't ask delegates from his riding to support Klein in the March 31 leadership review. March 31 1,500 delegates to the Alberta Progressive Conservative Party convention vote on Klein's leadership in a secret ballot. Klein had indicated he'd resign immediately if he does not receive a "substantial majority" in the leadership review. Klein's leadership is endorsed by only 55.4% of delegates, described as a "crushing blow" to the Premier who asks for a few days to decide whether to submit his resignation. April 4 In a press conference, Klein announces that he will write party officials a formal letter in September asking them to commence a leadership election. He stated that he expects a new leader will be chosen in October or November 2006 and that he would leave office in December. May 17 Former Reform Party of Canada leader Preston Manning announces he will not be a candidate. Manning had been widely expected to be the frontrunner in the race. July 25 Leadership candidate Oberg is re admitted to caucus. August 15 Innovation and Science Minister Victor Doerksen resigns from the Cabinet. August 17 Former Innovation and Science Minister Doerksen announces his candidacy. Premier Klein confirms he will tender his resignation as leader on or around September 14, and that he will resign as the MLA for Calgary Elbow upon leaving the premiership. August 18 Former chair of the Premier's Council on the Status of Persons with Disabilities, Gary McPherson, announces his candidacy. September 20 Klein resigns as leader of the party, officially opening the Conservative leadership election. October 16 Nominations close at 5:00pm MST. November 25 First ballot of the leadership election. Because no candidate received greater than 50% plus one of the votes, a second ballot will be held; Dinning, Morton and Stelmach will be on the second ballot. December 2 Second ballot of the leadership election. Polls were open between 9:00am and 7:00pm MST. The election was between Dinning, Morton, and Stelmach. Stelmach finished first followed by Dinning. After the second choices of Morton's supporters were factored in Stelmach was declared the winner. December 14 Klein formally tenders his resignation as Premier to Albertan Lieutenant Governor Norman Kwong, who then invites Stelmach to form a government.

Қызықты деректер

Прогрессивті консерваторлар Альберта тарихында төрт премьер-министр болған тұңғыш партия. Алдыңғы барлық үкіметтік партиялар (либералдар, Біріккен фермерлер және Әлеуметтік кредит) үшінші премьер-министрлері қызметке кіріскеннен кейінгі сайлауда жеңіліске ұшырады.