Кіріспе
Ет жейтін өсімдіктер туысы
Автоматты taxobox
|fossil range = Палеоцен – қазіргі заман
|image = AldrovandaVesiculosa1.jpg
|image caption = Aldrovanda vesiculosa
|taxon = Aldrovanda
|authority = L.
|synonyms ref = Aldrovanda vesiculosa Еуропа, Азия, Африка және Австралияның шашыраңқы жерлерінен кездеседі.
Automatic taxobox
|fossil range = Paleocene Recent
|image = AldrovandaVesiculosa1. jpg
|image caption = Aldrovanda vesiculosa
|taxon = Aldrovanda
|authority = L.
|synonyms ref = Aldrovanda vesiculosa has been reported from scattered locations in Europe, Asia, Africa, and Australia.
Сипаттама
Су дөңгелегі – ұзындығы шамамен 1,5 метр, диаметрі шамамен 1,5 сантиметр болатын, еркін жүзетін, тамырсыз су өсімдігі. Өсімдік 3-4 сантиметр сайын бұтақтанады, кейде қосалқы бұтақтар пайда болады. Өсімдіктің ұзындығы бойынша орташа есеппен 12-19 шұңқыр орналасқан, әрқайсысы 5-9 жапырақтан тұрады, жапырақтарының ұзындығы 11 миллиметрге дейін жетеді. Өсу қарқыны құрлықтағы ет жейтін өсімдіктерге қарағанда жоғары, кейде күніне 4-9 миллиметрге дейін өседі. Температуралық аймақтарда өсімдік қыста тынышталып, шамамен 2 миллиметрлік турциондар түзеп, су түбіне шөгеді. Тропиктік аймақтарда өсімдік жыл бойы өседі және турциондар жасамайды. Өсімдік тек жылы аймақтарда, 25 °C (77 °F) жоғары температурада гүлдейді және тұқым береді, бір ғана гүл шығарады, гүлдің түсі ақ немесе ашық қызғылт. Температуралық аймақтарда өсімдік көбінесе жыныссыз жолмен көбейеді, өмірге қабілетсіз тұқымдар түзеді немесе гүлдемейді. Жапырақтың құрылымы Дионеяға (әдетте Венера тұмсығы деп аталады) өте ұқсас, басты айырмашылығы – "сабақта" болатын ауа қуыстары. Жапырақтың ұшындағы тұзақта Дионея тістеріне ұқсас 6 қылбар болады, олар тұзақтың жұмыс істеуіне кедеріл келтіретін қоқыстардың әсерін болдырмайды. Әрбір тұзақта қосымша 60-80 кіші "тіс" және ішінде шамамен 30-40 триггерлік түктер болады. Жабылу жылдамдығы шамамен 0,01-0,02 секундты құрайды.
Тұзақ механизмі
Қапшық механизмі Дионеядағыға ұқсас, тіпті Дарвин оны "шағын сулы Дионея" деп атаған. Тұзақтың жабылу механизмі серпімділік, тургор және өсу арасындағы күрделі өзара әрекеттестікті қамтиды. Ашық, қозғалмаған күйінде жапырақшалар дөңгелек (сыртқа қарай иілген), ал жабық күйінде олар ойыс (ішке қарай иілген) болады. Осы екі тұрақты күйдің (бистабильдік) жылдам өзгеруі тұзақты жабады, бірақ бұл процестің механизмі әлі толыққанды түсініксіз. Триггерлік түктерге әсер еткенде, әрекет потенциалы (көбінесе кальций иондарының қатысуымен – биологияда кальций туралы қараңыз) пайда болады, ол жапырақшалар бойымен және олардың арасындағы орталық тамырға таралып, жасушаларды қоздырады.
Өліп кеткен туыстары
Құрып кеткен түрлер тек қазба тозаң мен тұқымдары арқылы ғана белгілі, А. inopinata-ны қоспағанда, ол қазбаланған жапырақшалар арқылы да белгілі. Алдрованда бұрынғы Керегі дәуірінің соңғы формалық таксоны Палеоалдрованда спленденспен ұзақ уақыт бойы байланысты деп есептелді, бірақ 2010 жылы жарияланған зерттеулер Палеоалдровандаға жатқызылған қалдықтардың іс жүзінде окаменелген жәндік жұмыртқалары екенін көрсетті.
Эволюция
Алдровандада ет жеуге арналған мүше – тұзақ. Снап тұзақтары тек бір ғана етші өсімдік туысында, Дионаеада ғана кездеседі. Екі туыстың ең соңғы ортақ ата-тегі ядролық және хлоропласттық ДНҚ тізбектерін талдау арқылы анықталды. Бірақ, егер Алдрованда, Дионаеа және Дросераның хлоропласт ДНҚ тізбектері жеке талданса, онда Алдрованда мен Дросераның (күншашы) ең соңғы ортақ ата-тегі бар екені көрсетілді. Ядролық және цитоплазмалық ДНҚ талдауына негізделген гендік ағаштар арасындағы бұл қарама-қайшылықты хлоропласттарды қосып алу арқылы түсіндіруге болады деген болжам бар.
Қорғау
Aldrovanda vesiculosa IUCN Қызыл тізімінде "Қауіпті жағдайда" деп тізімделген. Ол Еуропа, Азия, Африка және Австралияға тән, бірақ эвтрофикация салдарынан өзінің көптеген табиғи ареалдарында жойылған деп есептеледі. Өзінің табиғи ареалында қауіпті жағдайда болғанына қарамастан, ол АҚШ-қа әкелінген және Нью-Йорк штатының Кэтскилл тауларындағы суларда жылдам таралып жатқаны хабарланды, онда ол потенциалды түрде зиянды инвазивті түр ретінде бағалануда.