Кіріспе
Канадалық саясаткер Роберт Джордж Бретт (16 қараша 1851 – 16 қыркүйек 1929) – Солтүстік-Батыс территориялары мен Альберта провинциясының (Канада) саяхатшысы және дәрігері, сондай-ақ Альбертаның екінші вице-губернаторы болған.
Robert George Brett (November 16, 1851 – September 16, 1929) was a politician and physician in the North West Territories and Alberta, Canada, and was the second lieutenant governor of Alberta.
Ерте өмір
Роберт Джордж Бретт 1851 жылғы 16 қарашада Канаданың Батыс (Онтарио) провинциясында, Миддлсекс округіне қарасты Аделаида қалашығындағы Стратройда дүниеге келді. Ол Джеймс Бретт (1821 ж.т.) және Кэтрин Маллонның (1825 ж.т.) төрт баласының үлкені болды. Бреттің ата-анасы Ирландиядан көшіп келген және Миддлсекс аймағының алғашқы қоныс аударушылары еді. Джеймс Бретт фермер және ағаш шебер болған, кейін саудагер және сақтандыру агенті ретінде жұмыс істеді. Брет жақсы білім алды, Стратрой грамматикалық мектебінде оқыды, 1867 жылы доктор Ф.Р.Эклстің шәкірті болды, содан кейін Торонто университетінің Виктория колледжіне түсіп, 1872 жылы медицина ғылымдарының дәрежесін алды. Брет 1874 жылдан 1879 жылға дейін Арконада (Онтарио) қысқа ғана уақыт жұмыс істеді, осы кезеңде Нью-Йорк, Филадельфия қалаларында және кейін 1894 жылы Венада (Австрия) аспирантурасын аяқтады. Брет 1878 жылғы 26 маусымда Луиза Т. Хангерфордқа үйленді, олардың төрт баласы болды, алайда төртеуі де ата-аналарынан бұрын қайтыс болды. Олардың үлкен қызы Женевьева 1881 жылғы қазанда төрт айлық сәби кезінде қайтыс болды және Аркона зиратында жерленді.
Медициналық мансап
1874 жылы ол Арконаның (Онтарио) шағын ауылына қоныс аударды және доктор Ф. Р. Экклспен бірге тәжірибасын бастады. Арконда Брет ауыл ақсақалы қызметін бір мерзім атқарды. Брет 1880 және 1882 жылдар аралығында батысқа, Виннипегке көшіп барды (оның отбасы 1881 жылғы халық санағында Арконада тіркелген). Брет Виннипегке жылжымайтын мүліктерге байланысты өркендеген кезде келді, бірақ кейіннен ол құлдырап, Брет инвестицияларын жоғалтты. 1883 жылдың тамызында Брет туған інісі доктор Невилл Джеймс Линдсеймен бірге екінші пойызбен батысқа, Калгариге сапар шекті, онда ол Kicking Horse және Роджерс асуларындағы теміржолшыларға Канадалық Тынық мұхиты темір жолымен (CPR) келісімшарт бойынша медициналық қызмет көрсетті. Осы уақыт аралығында Брет Банф аймағында аурухана ашты. Брет 1883 жылдың күзінде Виннипегке оралды және Манитоба медициналық колледжінің негізін қалаушылардың бірі болды, онда Брет алғашқы фармакология және терапия профессоры болды, кейіннен босандыру және гинекология профессоры болып тағайындалды. Брет соңынан Манитоба университетінің кеңесіне мүше болып сайланды. 1884 жылдың маусым айында Брет Калгариге және тауларға CPR қызметкерлеріне медициналық көмек көрсету үшін қайта оралды. Брет Лагган қаласында (кейіннен Лейк-Луиза) уақытша далалық аурухана ашты, онда оған ағасы доктор Уильям Брет қосылды, ол осы кезеңде қайтыс болды. 1885 жылы темір жол толыққаннан кейін Брет аймақтағы кеншілердің хирургы болды және Альберта штатының Канмор қаласында шағын аурухана басқарды. Кейінірек 1889 жылы доктор Линдсей CPR медициналық келісімшартынан бас тартты, оны Брет өзінің келісімшартына қосты, Калгариден батысқа, Британдық Колумбияның Дональд қаласына дейінгі CPR медициналық қызметіне жауапкершілік алды. Брет медициналық білім беруде стандартталған емтихан мен лицензиялауды қолдады және 1909 жылы батыс провинцияларының төртіншісі Батыстағы медицина қызметкерлеріне лицензия беру органы құруды ұсынды.
Саяси мансап
1888 жылы мамыр айында 6-шы Канада Парламенті Солтүстік-Батыс территорияларына жауапты үкімет жүйесін енгізген 1888 жылғы Солтүстік-Батыс территориялары туралы заңды қабылдады. Аталған заң тағайындалған және сайланған өкілдерден құралған Солтүстік-Батыс территориясының 1-ші кеңесін таратып, орнына негізінен сайланған жаңа жиналыс құрды. Алайда, бұл жиналыста басқа канадалық провинциялардағы жауапты үкіметтің Атқарушы кеңес және федералдық қаржы жұмсауды бақылау сияқты маңызды элементтері болмады.
Вице-губернатордың кеңес кеңесінің төрағасы
1888 жылы жауапты үкімет дәуіріндегі алғашқы сайлауда Бретт Солтүстік-Батыс аумақтарының Заңнамалық Ассамблеясына Ред-Дир сайлау округінен сайланды, бұл сайлауда ол Альфред Брилиді 325 дауысқа қарсы 208 дауыспен жеңді. Оның кандидатурасы ол Канаданың орталық бөлігінде сапарда жүргенде, оның білмеуімен қарастырылды. Вице-губернатордың Кеңесшілер кеңесінің төрағасы ретінде ол үкіметтің де-факто басшысы болды. Роберт Бретт Фредерик Хоултенмен ұзақ жылдар бойы бәсекелестікке түсті. Вице-губернатор Джозеф Рояль Ассамблеяға маңызды тәуелсіздік бермеді, оны тек кеңесші орган ретінде қарады. 1889 жылы Рояль Ассамблеяға аумақтық грантты қалай жұмсау керектігін шешуге рұқсат бермей, осы шешімінен кейін Кеңесшілер кеңесі, соның ішінде Бретт, 29 қазан күні отставкаға кесті. Рояль Бреттті жаңа Кеңесшілер кеңесінің басшысы етіп тағайындады және Кеңесшілер кеңесінің өкілеттіктері, оның ішінде аумақтық қаржы туралы нақты түсінік берді. Биліктің кеңеюі Ассамблеяға ұнамады, ол үкіметтің жауапкершілігін арттыру және бақылауды күшейтуді көздеді. Ассамблея жаңа Кеңесшілер кеңесіне қатысты сенімсіздік білдірімін 9 қараша күні, 1889 жылы, бірнеше күннен кейін қабылдады. Бретт Рояльге отставкасын ұсынды, бірақ Рояль оны қабылдамады. Алайда, келесі аптада Бретт Ассамблеяны бақылауға қол жеткізе алмады және тағы да отставкасын ұсынды, ол Рояль тарапынан 16 қарашада қабылданды. Отставкадан кейін Рояль екі таңдалған шенеуніктердің кеңесімен Ассамблеядан тәуелсіз басқаруға тырысты, бірақ оның шешімі Федералды әділет министрі Джон Спарроу Дэвид Томпсон тарапынан жойылды. Рояль 1890 жылдың қаңтарында Бреттті Кеңесшілер кеңесін басқаруға тағайындады, бұл шешім Ассамблеяның көп бөлігін ашуландырды, олар Кеңесшілер кеңесінің мүшелерін комитеттерге тағайындаудан бас тарды және Кеңесшілер кеңесі ұсынған заң жобаларын қолдамады. Бретт лауазымын сақтап, 1891 жылы Кеңесшілер кеңесінің мүшесі Джон Фелтон Беттспен бірге үкіметтің жауапкершілігін арттыру мақсатында конституциялық өзгерістерді қолдау үшін Оттаваға сапарлады. Бретт пен Бетт үкіметті көндіруге жетпегенін сезіп Оттаваны қалдырды, бірақ Джон А. Макдональдтың қайтысынан кейін, 1892 жылы Солтүстік-Батыс аумақтары туралы заңға енгізілген түзетулермен өзгерістер болды, бұл вице-губернатордың қаражатын Ассамблеяның келісімімен ғана жұмсай алатынын қамтамасыз етті. Бретт 1891 жылғы Солтүстік-Батыс аумақтарының жалпы сайлауында Банф округінен сайланды. Рояль Фредерик Хоултен басшылығымен жаңа Кеңесшілер кеңесін құрды, онда Бретт болған жоқ. Келесі сессияда Бретт Ассамблеяның вице-губернатордың орнына Кеңесшілер комитетінің мүшелерін таңдауын жақтады және бұл ұсыныс бір жылдан кейін, 1892 жылы қабылданды. Бретт 1894 жылы қайта сайланды.
Қарсылық
1898 жылы Роберт Бретт аумақтық заң шығару органы партиялық саясатқа өткелі ресми оппозицияның алғашқы басшысы болды. 1898 жылғы Солтүстік-Батыс территорияларындағы жалпы сайлауда Бретт Банф округінде Артур Сифтонға қарсы шықты және сайлауда шамалы айырмамен жеңіліске ұшырады. Сайлау күнінің алдын ала нәтижелерінде Сифтон отыз алты дауыспен көш бастады, бірақ дауыстарды қайта санағаннан кейін бұл Бреттке екі дауыспен жеңіс әкелді. Бретт «Территориялық сайлау туралы» ереженің 106-бабына сәйкес, сайлау нәтижелеріне «бұзушылықтар» болды деген негізбен наразылық білдірді. Солтүстік Альберта юрисдикциясындағы Солтүстік-Батыс территорияларының Жоғарғы сотының судьясы Чарльз Руло екі дауыспен Бретттің пайдасына шешім шығарды. Сифтон бұл шешімге шағымданды, соның салдарынан 1899 жылдың 27 маусымында қосымша сайлау тағайындалды. Сифтон бұл орынды айқын артықшылықпен жеңіп алды. Науқан кезінде жиі айтылатын бір оқиғада Бретт сайлауалды форумға кешігіп келді. Өз сөйлемін бітіргеннен кейін, Сифтон әлі келмеген Бретттің сөзін де оқуға ұсыныс жасады, себебі ол оны көп рет естіген еді. Ол солай істеді, ал Бретт соңында Сифтонның өз атынан оқығанмен бірдей сөйлеуге келгенде, көрермендердің күлкісіне таң қалды. Бретт 1902 жылғы сайлаудан күтпеген жерден бас тартты, бұл Солтүстік-Батыс территорияларының Либералдық партиясына зиян келтірді.
Альбертаның саясаты
1905 жылы Альберта провинция болған кезде Бретт Банф округінен Консервативтік партиядан сайлауға түсті, бірақ Либералдық партиядан кандидат және болашақ Заңнамалық Ассамблеяның спикері Чарльз В. Фишерден жеңіліске ұшырады. Вильфрид Лориердің либералдық үкіметі «Альберта заңы» арқылы Эдмонтонды уақытша астана етіп белгіледі, бірақ жаңа үкіметке үкіметтің тұрақты орнын таңдау құқығын берді. Осы шешімге дейін Бретт Оттаваға барып, федералды үкіметті Альбертаның жаңа астанасы ретінде Банфті таңдауға көндіруге тырысты. 1909 жылы ол Альберта консервативтік партиясының төрағасы болды, содан кейін 1909 жылғы сайлауда Банф округінің орнына құрылған Кокрейн округінен сайлауға қатысты, бірақ Чарльз В. Фишерден қайта жеңілді. 20 ғасырдың басында ол Альбертадағы бірнеше кеңестерде, соның ішінде Альберта университетінің Сенатында қызмет етті.
Альбертаның вице-губернаторы
Роберт Бретт 1915 жылғы 20 қазанда принц Артур, Коннахт герцогы және Стратхерн генерал-губернаторы, премьер-министр Роберт Борденнің кеңесі бойынша Альбертаның екінші лейтенант-губернаторы болып тағайындалды. Брет 1920 жылғы 16 желтоқсанда екінші мерзімге қайта тағайындалды. 1918 жылы премьер Чарльз Стюарт Бретттен бас прокурор Чарльз Уилсон Кроссты зейнеткерлікке жіберуді сұрады, ол премьермен келісімге келу үмітімен отставкаға кете алмады. Кросстың 12 күн бойы жауап бермегеннен кейін, Бретт Чарльз Кросты лауазымынан босату туралы қаулыға қол қойды, бұл Альберта тарихында лейтенант-губернатордың кабинет мүшесін қызметтен шеттетуінің алғашқы жағдайы болды. Роберт Бретттің лейтенант-губернатор ретіндегі қызметі 1925 жылғы 29 қазанда оның орнын басатын Уильям Эгберт тағайындалғаннан кейін аяқталды.
Кейінгі өмірі
Роберт Бретт 1929 жылдың 16 қыркүйегінде Калгариде қайтыс болды; ол Банф зиратында жерленді.
Құрметтер
Брет 1915 жылы Альберта университетінен құрметті заң ғылымы докторы атағын алды. Эдмонтон қаласы оның құрметіне Роберт Бретт паркін атады. Брет 1900 жылы құрылуына көмектескен Банф керлинг клубы оның құрметіне «Брет кубогы» деп атады. 1916 жылы Банфтың оңтүстік-батысында орналасқан, биіктігі 2984 метр болатын Брет тауы оның құрметіне аталды.