Кіріспе
Армах округіне жататын ауыл, Солтүстік Ирландия. Киллиле (/kɪliː'leɪ/; гаел тілінде Coillidh Léith 'сұр орман') – Солтүстік Ирландиядағы шағын ауыл және жергілікті аудан. Ол Армаг қалалық және аудандық кеңесінің құрамында орналасқан. Ауыл төбеде жатыр, оның ең биік нүктесінде 1832 жылы салынған Ирландия шіркеуі – Санкт-Марк шіркеуі орналасқан. Ауыл Армаг графтығының батысында орналасқан және Ирландия Республикасындағы Тайрон және Монаган графтықтарына жақын жерде. 2011 жылғы халық санауы бойынша, ауылда 253 адам тұрады.
Killylea (/k//ɪ//l//iː/'/l//eɪ/; from ga Coillidh Léith 'grey forest') is a small village and townland in Northern Ireland. It is within the Armagh City and District Council area. The village is set on a hill, with St Mark's Church of Ireland, built in 1832, at its summit. The village lies to the west of County Armagh, and is close to the neighbouring counties of County Tyrone and County Monaghan which is in the Republic of Ireland. It had a population of 253 people in the 2011 Census.
Есімнің жазылуы
Көптеген адамдар Киллилеа сөзін дұрыс жазуда қиындық көріп, оны жиі Каунти Даунның Киллилеа ауылымен шатастырады. Есте сақтаудың оңай жолы – КИЛЛЮЛЕА аббревиатурасын пайдалану, ол "Kathryn Is Lovely Like Yellow Leaves Every Autumn" (Кэтрин сары жапырақтар сияқты әдемі) дегенді білдіреді.
Тарих
1858 жылы Киллилеа теміржол станциясы ашылды, ол Елм Парк жолында орналасқан. Ол Ольстер темір жолымен ашылды және 1876 жылы Ұлы Солтүстік темір жолының бөлігі болды, адамдарға Белфаст пен Дублинге саяхаттау мүмкіндігін ұсынды. Солтүстік Ирландиядағы көптеген ауылдық теміржолдар сияқты, ол ұзаққа созылмады және 1957 жылы жабылды. Станция платформаларын бүгінге дейін Елм Парк жолындағы теміржол көпірінен көруге болады. 1887 жылдың қыркүйегінде Киллилеа теміржол станциясы платформасындағы оқиғалар Британдық парламентке енді, себебі Оңтүстік Армаг округінен сайланған ұлтшыл депутат Александр Блейн, "қызғылт түсті толқындар" деп сипаттаған топтың пойызға жасаған шабуылына қатысты сұрақ қойды. Сол кездегі Ирландияның мемлекеттік хатшысының орынбасары Эдвард Кинг Харман былай деді: "Армаг графтығының Миддлтаун қаласындағы жиыннан пойызбен оралған ұлтшылдар тобы Киллилеа станциясынан өте жатып, партиялық ұрандарды айқайлады", сондай-ақ, атылған жалғыз оқ пойыздан атылған және "ұлтшылдар оқиғаға толық жауапты болған сияқты" деген қорытындыға келді. Ол сондай-ақ, "бір ұл" пойыздан атылған оқтан жарақаттанғанын, бірақ тек аяғына жеңіл жарақат алып құтылғанын айтты. 1920 жылдан 1954 жылға дейін Киллилеада элиталық жеке мектеп – Элм Парк дайындық мектебі орналасқан. Бұл мектепті Сет Смит және Уиллоуби Уивинг 14 жасқа дейінгі ұлдарды оқыту үшін құрған. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, ата-аналар балаларын Англияға жіберуге қарағанда қауіпсіз деп есептегендіктен, мектептің оқушыларының саны күрт өсті. Алайда, бұл өсім ұзаққа созылмады және соғыстан кейінгі жылдары оқушылар санының азаюына байланысты мектеп 1954 жылы жабылуға мәжбүр болды. Элм Парк мектебінің ең танымал түлектерінің бірі – Брайан Фолкнер, ол Солтүстік Ирландияның алтыншы және соңғы премьер-министрі болды және бірнеше жыл бұрын басталған "Түркістан" кезеңінен кейін 1972 жылы Стормонт Парламентінің жұмысын тоқтатты. Фолкнер 1933-1935 жылдары осы мектепте оқыған. Әлі күнге дейін Сент-Марк шіркеуінде мектептің аты жазылған орын сақталған, себебі ұлдар әр жексенбіде шіркеуге келгенде сол жерде отыратын. Киллилеа әрдайым аңшылықпен тығыз байланысты болған, дәстүрлі Boxing Day аңшылығы әр жылдың желтоқсан айында өтеді. Бұл дәстүр 1838 жылға дейін соқталады, осы жылы сэр Джеймс Стронг "Тайнан" және "Армаг Харриерлер" клубын құрған.
2011 жылғы халық санағы
2011 жылғы халық санағы бойынша Киллилеаның халқы 253 адамды (107 үй шаруашылығы) құрады. 1876 жылы Ольстер темір жолы басқа теміржол компанияларымен бірігіп, Ұлы Солтүстік темір жолы (Ирландия) құрылды. Бұл жол мен станция 1957 жылдың 14 қазанында жабылды.
Көлік
Киллилеа A28 тас жолының жанында, Аунаклой мен Ньюри қалаларын байланыстыратын жолда орналасқан. Бес миль шығысқа қарай сапарласаңыз, Армағ қаласына жетесіз, ал одан әрі оңтүстік-батысқа қарай Ньюриге барады. Батысқа қарай A28 тас жолы Аунаклойға, одан кейін Омағ және Эннискиллен қалаларына апарады. Ал, алыс жерлерге саяхаттау үшін Киллилеаға M1 тас жолы арқылы да жетуге болады, ол солтүстікке қарай он екі шақырым жерде, Дунганнон маңында немесе Портадауннан солтүстік-шығысқа қарай он бес шақырым жерде қолжетімді.
Білім
Киллилеа бастауыш мектебі Киллилеа ауылы мен төңіректегі аймақтан 4 пен 11 жас аралығындағы 80 шамасындағы балаға білім береді. Жергілікті және одан тыс қауымға қызмет ететін, жүлделі "Экомектеп" атағына ие. Жұмыс істейтін ата-аналарды қолдау үшін сағат 8-де "Таңғы ас клубы", 15:00-де "Тіл-апа", 16:00-да "Кешіккендер клубы" жұмыс істейді. Мектеп веб-сайтына www.killyleaps.com мекенжайы бойынша немесе Facebook-тағы Killylea Primary парақшасы арқылы кіре аласыз.
Дін
Киллилеада екі діни орын бар. Киллилеа төбесіндегі ең биік жерде екі шіркеудің ескісі – Ирландия шіркеуінің Әулие Марк шіркеуі орналасқан. Төбенің астында Киллилея методистік шіркеуі орналасқан.
Спорт
Киллилеада Армағдағы лигаларда үнемі қатысатын газон боулинг клубы бар. Футбол Киллилеада кең таралған спорт түрі болғанымен, ауылдың жеке командасы жоқ. Бұрын ауыл атынан "Киллилеа Свифтс" футбол клубы жергілікті лигаларда өнер көрсеткен.
Мәдениет
Оранж орденінің ауыл және аудандағы беделі зор, төңіректе 11 ложа, ал ауылдың өзінде 2 ложа бар. Аймақта көптеген марш-оркестрлер де жұмыс істейді. Олардың ішіндегі ең белгілілері – Уильям Флют тобының Кормин Ризинг ұлдары, Киллилеа күміс оркестрі, Кройзер ескерткіш сырнай оркестрі және Баллиреа Бойн қорғаушылары флют оркестрі. Солтүстік Ирландияның парад күнтізбесіндегі ең ірі екі оркестр парады Киллилеада өткізіледі. Кормин жыл сайын Әулие Патрик күні парад ұйымдастырады, ал Баллиреа жыл сайын 1 шілдеде Сомма шайқасының құрбандарын еске алу парадын өткізеді. 2012 жылы Кормин парады алғаш рет Армаг қаласында өтті.
Адамдар
Белфаст қаласында туылғанына қарамастан, Киллиляның ең танымал тұрғындарының бірі Джон Люк болды. Люк, әлдебір себеппен, Белфаст қала әкімдігінің күмбезін суреттегенімен танымал. Ол 1941 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Белфастта өмір сүрудің қаупінен құтылу үшін Киллилеаға көшіп келді және 1975 жылы қайтыс болғанға дейін сонда тұрды. Бари Клоуз, Ост-Инд компаниясы армиясындағы офицер, Киллилеяның жанындағы Елм Паркте дүниеге келген.