Кіріспе
Нқата шығанағы немесе жай ғана Нқата – Малавидегі Нқата шығанағы ауданының орталығы. Ол Малави көлінің (бұрынғы Ньяса көлінің) жағасында, Мзузудан шығысқа қарай орналасқан және Малави көлінің маңызды портының бірі болып табылады. 2018 жылғы халық санауы бойынша Нқата шығанағының халқы 14 274 адамды құрады. Нқата шығанағы Малави көліндегі екінші "көрікті демалыс орны" болып есептеледі.
Тарих
Нката шығанағының тұрғындарының ата-бабалары Тонга (көл жағасындағы Тонга) тайпасынан шыққан. 19 ғасырда бұл аймақ, Оңтүстік Африкадағы зулу патшасы Шаканың үстемдігінен қашу үшін солтүстікке қашқан нгони халқының шабуылдарына жиі ұшырады.
Тіл
Чичева тілі Нқата-Бейдегі ауруханалардың, шіркеулердің, радио мен газеттердің басым тілі болып табылады, алайда Читумбука тілі Солтүстік аймақта кеңінен қолданылады. Нқата-Бейдегі мектептердегі оқу-оқыту Тонга тілінде жүзеге асырылады; уақыттың шамамен 92% Тонга тілі қолданылады.
Экономика
Нката шығанағы балық шаруашылығына тәуелді. Кассава егісі, әсіресе, аймақтағы негізгі кәсіп. Нката шығанағында резеңке плантациялары да бар. 2008 жылдың мамыр айында Нката шығанағындағы Лвея суару схемасы "жаңартылды". Туризмнен түсетін табыс Нката шығанағы қауымдастығы үшін маңызды табыс көзі болып табылады.
Өсімдіктерге зиян келтіру
2002 жылдың сәуір айында Нката шығанағында қатты жаңбырдан кейін "жүгері, күріш, жаңғақ және маниока" ағып кетті, бұл азық-түлік тапшылығын күшейтті. 2006 жылдың наурыз айында Нката-Бей аймағында азық-түлік тапшылығы болғандықтан, "Халықты азықтандыру" қорынан 300-ден астам қап жүгері алды. 2006 жылдың сәуір айында Нхата шығанағына қатты жаңбыр жауды, бұл аймаққа қосымша зиян келтірді. Малавидің бұрынғы ауыл шаруашылығы министрі Улади Муса Мондей 2008 жылдың мамыр айында қатты жаңбыр мен су тасқыны салдарынан Нката шығанағындағы егіндер сумен жуылды деп мәлімдеді. Оның айтуынша, бұл "күрт азық-түлік тапшылығына" әкеледі.
Көлік
Нқата шығанағы – Малави көлінде Мауки шығанағынан Малавидің оңтүстігінен, Ликома аралы мен Чизумулу арқылы солтүстіктегі Чилубаға дейін қатынайтын MV Илала бу пароходы тоқтайтын порт. 2006 жылдың шілдесінде Нқата шығанағының портын "жаңарту" және Танзаниядағы Нқата шығанағы мен Мбамба шығанағы арасында паром қызметін қайта іске қосу жоспарлары жарияланды. Қазіргі уақытта бұл бағытты моторлы доулар (dhow) қамтамасыз етеді. Нқата шығанағынан Мзузу, Чинтече, Нхотакота және Салима қалаларына жүйтіп тұратын шағын автобустар бар. Блантайр, Мзузу және Каронга қалаларына экспресс автобустар қаладан 3 км қашықтықтағы полиция бекетінен кетеді. 2008 жылдың маусым айында Африкалық даму банкі (АДБ) Нқата шығанағынан Мзузуға дейінгі жолды қайта құруға қаржы бөлетіні хабарланды. 2008 жылдың 20 маусымынан бастап АДБ қайта құруға жартылай қаржылай көмек көрсетеді деп күтілуде.
Спорт
Нхата Бейдің жергілікті футбол командасы – Нхата Бей полициясы; команда аты Eagle Strikers деп өзгертілді және қазір Мзузу қаласында ойнайды. Команда ТНМ Суперлигасында өнер көрсетеді. Нхата Бейде әйелдер футбол командасы да бар, олар Малавидің Нхата Бей Біріккен Әпкелері деп аталады. Клуб 2003 жылы құрылған. Нхата Бейде нетбол да танымал. 2008 жылдың маусым айында Кавалази командасы Нхата Бейдің чемпионы атанды және 30 000 малави квачасы сыйлық алды. Әр жазда көп күндік яхта жарысы өтеді, ол оңтүстіктегі Кейп Маклиардан басталып, Нхата Бейде аяқталады.
Саясат
Малауи парламентінің Солтүстік Нката-Бей сайлау округінен сайланған депутаты – Эфраим Мганда Чиуме. Нката-Бей-Централ сайлау округінен сайланған депутат – Саймон Вува Каунда. Нката-Бей Оңтүстік-Батыс сайлау округінен сайланған депутат – Сильвестер Касамбара, оппозиция мүшесі. Касамбара 2008 жылғы маусым айында Малави ұлттық футбол құрамасына 10 000 малави квачасы сыйлап, парламентте қызу пікір тудырды. Бұл құрама Африка чемпиондары Египетті 1:0 есебімен жеңгеннен кейін болды, бұл жеңіс 2010 жылғы әлем чемпионатына іріктеу ойыны болатын.
Ыңғайлылықтар
Нхата шығанағында барлар, мейрамханалар, екі азық-түлік дүкені, автобус станциясы, тігіншілер шеберханалары, такси тұрағы және базар бар. NBS, FNB және Malawi Savings and Opportunity Bank – төрт банк бар. 2013 жылдың басында автомат кассалары төбедегі екі банкте, NBS және FNB-де, көптеген шетелдік кредит және дебет карталарын қолдану арқылы ақша алуға мүмкіндік берді. Интернетке қол жеткізу бірнеше интернет-кафеде, Нхата Бей коммуникация орталығында, Джесси және басқа да жерлерде бар. Сонымен қатар, Оңтүстік шығанақтағы Butterfly Lodge-де интернетке тегін қол жеткізу бар. Қоғамдық телефондар да бар. Аудандық кеңселер қалада орналасқан, сондай-ақ пошта бөлімшесі де бар. ESCOM есептерін қалада, ал Су басқармасы есептерін төбеде төлеуге болады.
Заң және тәртіп
Нқата Бэйде полиция бөлімшесі бар. Нқата Бэйде туристерді тонау жағдайлары болған, бірақ олар сирек кездеседі.
Медициналық
Нката-Бейде аурухана бар, және 2006 жылдың қазан айында ол Малави Ұлттық банкінен қайырымдылық алды. AllAfrica хабарлағандай, Нката-Бей аймағының кейбір бөліктерінде ЖИТС-ке тиісті ем көрсетілмей отыр.
Туризм
Нката шығанағын Lonely Planet «Кариб теңізі сияқты» және «жайлы тропикалық ойыс» деп сипаттайды. Нката шығанағында туристер үшін бірнеше қонақ үйлер мен пансионаттар бар. 2005 жылдың ақпан айында Малави үкіметі Нката шығанағы аймағында экожүмыс туризмін дамыту мақсатында эколодждар салу жоспарларын жариялады. The Daily Telegraph газетінің мәліметінше, Нката шығанағындағы дайвинг мектебі «әлемдегі ең арзан дайвинг курсын» ұсынады. Нката шығанағы туризмінің ұзақ тарихы бар. Бұл Шығыс Африка мен Кейптаун арасындағы саяхатшылардың таныс бағытының бір бөлігі болған, бірақ соңғы жылдары саяхатшылардың саны айтарлықтай азайды. Зимбабведегі саяси жағдай саяхат маршрутын өзгертті, көптеген адамдар енді Замбия немесе Мозамбик арқылы саяхаттайды. Heart Hotel – бұл жергілікті ауылдағы, жергілікті тұрғындарға тиесілі мекеме, онда бюджеттік саяхатшылар бір АҚШ долларынан кем бағамен бөлме мен таңғы ас ала алатын. Нката шығанағы ұзақ сапардан кейін демалуға және аз ақша жұмсауға болатын орынға айналды. Njajay Lodge ашылғаннан кейін жағдай сәл өзгерді. Қала және саяхатшылар мәдениеті көбірек ақша жұмсай алатын саяхатшыларға қызмет көрсетуге бейімделді. Қазір ауылда тұруға көптеген орындар болғанымен, мәселе енді басқа елдерге немесе Малавидің оңай қол жетімді жағажайларына баруды ұнататын адамдарды тартуда. Нката шығанағына келетін шетелдік саяхатшылардың азаюына себеп – Африканы жүк көлігімен саяхаттайтындардың көбеюі, тәуелсіз саяхатшылардың санының азаюы. Жүк көлігімен саяхатшылар Нката шығанағына келмейді, олар оңтүстікке қарай Чинтече жағажайларын таңдайды. Осының салдарынан көптеген жергілікті суретшілер өздерінің қолөнер дүкендерін Нката-Бей / Чинтече жол торабына көшірді. Бұл, сондай-ақ Малавиден халықаралық жөнелтімдердің бағасының күрт өсуі талантты жергілікті суретшілердің күнкөрісін қиындатты. Көптеген суретшілер енді Малави айманындағы жүк көлігі лагерлерінің сыртында дүкендер ашты, себебі рюкзакпен саяхаттайтындар енді Малави бас креслолары мен маскаларын үйлеріне жіберуге шамасы келмейді.
Крокодилдің шабуылы
2002 жылдың желтоқсан айында бизнесмен Мак Боско Чавинга Нката шығанағындағы Малави көліне крокодилмен тартылып кетті; Чавинга крокодилдің мұрнын тістеп құтылуға үкілі болды. Крокодил оны босатып жіберді, ал Чавинга аяқтары мен қолдарына ауыр жарақат алғанмен, жағаға қайта оралды. "Таймс" газеті "жабайы табиғат сарапшыларының" мәлімдемесіне сәйкес, "осындай қаһарлы тактиканы қолданғаннан кейін" аман қалған алғашқы адам – Чавинга.
Қайнаған қайық
2004 жылдың 9 мамырында сол кездегі туризм, саябақтар және жабайы табиғат министрі Уоллес Чиуме Нқата шығанағында қайық айналып құлағанда аман қалды. Апатта кем дегенде алты адам суға батып қайтыс болды. Ол кезде қайықта 40 адам болған.
Ұйымдар
2006 жылы Малавиде Нката-Бей СПИД-ке қолдау көрсету ұйымы құрылды, кейін Висконсин штатында коммерциялық емес корпорация ретінде тіркелді. Америка-Малави серіктестігі Нката-Бэй ауданындағы АИТВ/СПИД-ке қарсы күресте үлкен жетістіктерге жеткізді. Соңғы екі жылда алтыдан астам амбулатория ашылды, нәтижесінде оң ВИЧ-тест нәтижелері 23%-ға төмендеді. Бұл қайырымдылық ұйымы Висконсин штатының жергілікті қайырымдастаушыларынан түсетін шағын бюджетпен жұмыс істейді.