Кіріспе

Гайана Парламентінің құрамындағы бөлік

Ұлттық Ассамблея – Гайана Парламентінің екі бөлігінің бірі. Гайана Конституциясының 51-бабына сәйкес, Гайана Парламенті президенттен және Ұлттық Ассамблеядан тұрады. Ұлттық Ассамблеяда пропорционалдық өкілдік жүйесі бойынша сайланған 65 мүше бар. Олардың 25-і он географиялық округтен сайланады, ал 40-ы 2000 жылғы Сайлау заңдарына (өзгерістер мен толықтырулар) енгізілген 15-ші заңның 11- және 12-баптарында белгіленген LR Hare формуласы бойынша жиналған дауыстар негізінде ұлттық деңгейде тағайындалады. Ұлттық Ассамблеяға спикер төрағалық етеді, ол Ұлттық Ассамблея мүшелерінен немесе олардың құрамына кірмейтін адамдардан сайлануы мүмкін. Ұлттық Ассамблея мүшелерінен тыс сайланған спикерлердің бастапқы немесе шешуші дауыс беру құқығы жоқ. Егер Ұлттық Ассамблея алдына қойылған мәселе бойынша мүшелердің дауыстары тең бөлініп, отырысқа бастапқы немесе шешуші дауысы жоқ спикер төрағалық етсе, Конституция бойынша мәселе қабылданбайды. Мүшелер өздерінен арасынан спикердің орынбасарын да сайлайды.

Кворум

Конституцияның 169-бабына сәйкес, Ұлттық Ассамблеяның отырысын жүргізуге кворум болу үшін, сайланған мүшелердің кемінде үштен бірінің (төрағаны қоспағанда) қатысуы талап етіледі.

Кездесу орны

Ұлттық Ассамблея дәстүрлі түрде Парламент палаталарында жиналады, олар Мемлекеттік ғимараттардың ішінде орналасқан (көбінесе Парламент ғимараты деп аталады). Президент жариялау арқылы кез келген мерзімге Ұлттық Ассамблеяның отырыс орны ретінде кез келген басқа орынды белгілей алады. Бұл жақында 2020 жылы Президент Ирфан Алидің жариялауымен іске асырылды, онда Ұлттық Ассамблеяның кездесуі Артур Чунг конвенциялық орталығында өткізілуі белгіленді, себебі жалғасып жатқан Covid-19 пандемиясы және Парламент палатасындағы шектеулі кеңістік қажетті әлеуметтік арақашықтықты сақтауға мүмкіндік бермейтін. Парламент палатасындағы орындықтар мен кілемнің басым түсі жасыл, бұл Ұлыбританиядағы сайланған Халық қабылдауының (House of Commons) дәстүрлі түсін көрсетеді. Бұл дәстүр Тринидад және Тобаго, Ямайка және Барбадос сияқты Кариб теңізі елдерінің одақтас парламенттеріндегі сайланған палаталарда да қайталанады. Палатаның ең айқын ерекшелігі – сәулетші Сезар Кастелланидің жасаған әшекейлі төбесі.

Парламент өкілеттігі

Конституцияның 70-бабы 3-тармағына сәйкес, парламенттік сессияның мерзімі жаңа Парламент құрамындағы Ұлттық Ассамблеяның жалпы сайлауға дейін таратылғаннан кейін алғашқы рет шақырылған күнінен бастап бес жылды құрайды. Ұлттық Ассамблеяның парламенттік сессиясының алғашқы отырысын президент жарлық арқылы шақырады, онда отырыстың күні, уақыты және орны белгіленеді. Алайда, парламенттік сессияның мерзімі жағдайларға байланысты ұзартылуы немесе қысқартылуы мүмкін. Президент кез келген уақытта Ұлттық Ассамблеяны ағымдағы мерзімінің бесінші жылынан бұрын таратып, жаңа сайлаулар өткізуге құқылы. Үкіметке қарсы сенімсіздік дауысы қабылданған жағдайда Президент Конституция бойынша Ұлттық Ассамблеяны таратуға міндетті, содан кейін үш ай ішінде жаңа сайлау өткізілуі керек. Конституцияда соғыс немесе төтенше жағдай болған жағдайда Ұлттық Ассамблеяның мерзімін ұзарту да қарастырылған. Алайда, мұндай ұзартулар әрбір жағдайда он екі айға дейін, ең көп дегенде бес рет шектеледі. Президент Ұлттық Ассамблеяның жұмысын тоқтата да алады, бірақ Конституцияда әрбір тоқтатудың алты айға созылатыны белгіленген.

Заңнама

Ұлттық Ассамблеяның кез келген мүшесі заң жобасын Ассамблея қарауына енгізе алады. Үкіметтің қаржысына немесе қаржылық міндеттемелеріне қатысты барлық заң жобалары, Ұлттық Ассамблеяға ұсынылғанға дейін Министрлер кабинетінің рұқсатын алуы тиіс, ол министр арқылы беріледі. Конституция Ұлттық Ассамблеяға өз ішкі регламентін реттеу құқығын береді, бұл Ұлттық Ассамблеяның Тұрақты Ережелері арқылы іске асырылады. Тұрақты Ережелерге соңғы түзетулер 2011 жылы жасалды, бұл алдында төрт жыл бойы Тұрақты Ережелер жобасы жөніндегі Арнайы Таңдау комитетіне кеңінен жіберілгеннен кейін болды. Барлық заң жобалары заңға айналу үшін Президенттің қолдауын алуы керек. Президент заң жобасына бір рет ғана қолдау беруден бас тарта алады және оны Ұлттық Ассамблея Спикеріне, заң жобасы қолдау үшін ұсынылған күнінен бастап 21 күн ішінде себептерін көрсете отырып хабарлауы тиіс. Заң жобасы қайтарылғаннан кейін алты ай ішінде Ұлттық Ассамблея сайланған мүшелерінің үштен екісінің дауысымен заң жобасын Президентке қайта ұсыну туралы шешім қабылдай алады. Президент бұдан кейін заң жобаны екінші рет алғаннан бастап 90 күн ішінде қолдайды. Заңға айналған заң жобалары жылдық ретпен нөмірленеді (мысалы, 2020 жылғы №1 акт), Гайана Республикасының мөрімен бекітіліп, содан кейін Гайананың Ресми Газетінде жарияланады.

Соңғы сайлаулар

2020 жылдың 2 наурызында жалпы сайлаулар (парламенттік, президенттік және 10 облыстық демократиялық кеңестерінің мүшелерін сайлау) өтті. Келесі сайлау конституция бойынша 2025 жылға дейін өткізілуге тиіс.

Үкімет мүшелері

АтауыПартия тізімі Сайлау округі/ЕскертпелерФрэнк К. С. ЭнтониPPP/CNҰлттық толықтыруВикрам БхарратPPP/CNҰлттық толықтыруСанжеев ДатадинPPP/CNҰлттық толықтыруЖуан А. ЭдгилPPP/CNҰлттық толықтыруИвонне Фредерикс ПирсонPPP/CNҰлттық толықтыруЖозеф ХамильтонPPP/CNҰлттық толықтыруДеодат ИндарPPP/CNҰлттық толықтыруБхаррат ДжагдеоPPP/CNҰлттық толықтыруУаррен Кваме МаккойPPP/CNҰлттық толықтыруМоабир Анил НандаллPPP/CNҰлттық толықтыруСейпаул НаринPPP/CNҰлттық толықтыруСавитри Сония ПарагPPP/CNҰлттық толықтыруАнанд ПерсаудPPP/CNҰлттық толықтыруМарк ФиллипсPPP/CNҰлттық толықтыруБери РамсаранPPP/CNҰлттық толықтыруЧарльз С. РамсонPPP/CNҰлттық толықтыруДхарамкумар СеераджPPP/CNҰлттық толықтыруПолин СукхайPPP/CNҰлттық толықтыруБхагматти ВирасаммиPPP/CNҰлттық толықтыруДженнифер УэстфордPPP/CNҰлттық толықтыруЛи УильямсPPP/CNҰлттық толықтыруКоллин КроалPPP/C1-аймақНандрани КунджаPPP/C2-аймақПрия МаникчандPPP/C3-аймақТандика СмитPPP/C3-аймақВиндья ПерсаудPPP/C4-аймақСьюзан РодригесPPP/C4-аймақХью ТоддPPP/C4-аймақФаizal ДжаффераллыPPP/C5-аймақВишва МахадеоPPP/C6-аймақЗукфикар МустафаPPP/C6-аймақГейл ТейксераPPP/C7-аймақАлистер ЧарлиPPP/C9-аймақРобсон Беннн/қолданылмайдыСайланбаған министрОнейдж Уолронд Алликокн/қолданылмайдыСайланбаған министрАшни Сингн/қолданылмайдыСайланбаған министрСара Браунен/қолданылмайдыПарламенттік хатшы (үндістер ісі)Викаш Рамкиссунн/қолданылмайдыПарламенттік хатшы (ауыл шаруашылығы)

Оппозиция мүшелері

Аты-жөніСаяси партияТізімі/ЕскермелерГеета Чандан ЭдмондAPNU+AFCҰлттық толықтыру тізіміКарен КаммингсAPNU+AFCҰлттық толықтыру тізіміШерод ДунканAPNU+AFCҰлттық толықтыру тізіміАннетт ФергюсонAPNU+AFCҰлттық толықтыру тізіміЖурета ФернандесAPNU+AFCҰлттық толықтыру тізіміРойсдейл ФордеAPNU+AFCҰлттық толықтыру тізіміОбри НортонAPNU+AFCҰлттық толықтыру тізіміВолда ЛоуренсAPNU+AFCҰлттық толықтыру тізіміВинсент ГенриAPNU+AFCҰлттық толықтыру тізіміКристофер ДжонсAPNU+AFCҰлттық толықтыру тізіміКоретта МакдональдAPNU+AFCҰлттық толықтыру тізіміДэвид ПаттерсонAPNU+AFCҰлттық толықтыру тізіміХаймрадж РаджкумарAPNU+AFCҰлттық толықтыру тізіміКемрадж РамжаттанAPNU+AFCҰлттық толықтыру тізіміТабита Сарабо ХаллиAPNU+AFCҰлттық толықтыру тізіміНаташа Сингх ЛьюисAPNU+AFCҰлттық толықтыру тізіміРафаэль ТротманAPNU+AFCҰлттық толықтыру тізіміАманза Уолтон ДезирAPNU+AFCҰлттық толықтыру тізіміРональд КоксAPNU+AFC1-аймақШурвейн ХолдерAPNU+AFC2-аймақГанеш МахипаулAPNU+AFC3-аймақНима Флю БессAPNU+AFC4-аймақКэтрин Андреа ХьюзAPNU+AFC4-аймақМорин Эллисон ФиладельфияAPNU+AFC4-аймақДеонарин РамсарупAPNU+AFC4-аймақВинсерой ДжорданAPNU+AFC5-аймақДинешвар Нанд ЖайпрашадAPNU+AFC6-аймақДаун Хастингс УильямсAPNU+AFC7-аймақРичард СинклерAPNU+AFC8-аймақДжермейн ФигейраAPNU+AFC10-аймақДевин СирсAPNU+AFC10-аймақДр. Аша КиссонLJP/ANUG/TNMҰлттық толықтыру тізімі. (Сөзбасардың сайланған орынбасары)