Кіріспе
Американдық ихтиолог, акула зерттеушісі және ғылыми суға батушы Эуджини Кларк (4 мамыр 1922 – 25 ақпан 2015), «Акула әйелі» деп кең танылған, акулалардың мінез-құлқы мен Tetraodontiformes қатарына жататын балықтарды зерттеуімен белгілі американдық ихтиолог болды. Кларк зерттеу мақсатында суға бату саласындағы пионер болды. Теңіз биологиясы бойынша сарапшы ретінде танылғаннан өзге, Кларк кеңінен танылды және оның даңқын теңізді қорғауды насихаттау үшін пайдаланды.
Eugenie Clark (May 4, 1922 – February 25, 2015), popularly known as The Shark Lady, was an American ichthyologist known for both her research on shark behavior and her study of fish in the order Tetraodontiformes. Clark was a pioneer in the field of scuba diving for research purposes. In addition to being regarded as an authority in marine biology, Clark was popularly recognized and used her fame to promote marine conservation.
Ерте өмір және білім
Евгения Кларк Нью-Йорк қаласында туып өскен. Оның әкесі Чарльз Кларк Евгения екі жасқа келгенде қайтыс болды, ал анасы Юмико Мотоми кейін жапон мейрамханасының иесі Масатомо Нобуға тұрмысқа шықты. Кларк Квинс округінің Вудсайд ауданындағы бастауыш мектепке қатысып, Нью-Йорк штатының Квинс округіндегі Брайант орта мектебін бітірді. Ол оқитын мектептерінде жапондық тегі бар жалғыз оқушы болды. Табиғатты зерттеуші Уильям Бибтің еңбектері Кларкқа мұхитты зерттеуші болуға ықпал етті.
Академиялық және ғылыми өмір
Эвгения Кларк 1942 жылы Хантер колледжін зоология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесімен бітірді. Жазда Мичиган университетінің биологиялық станциясында оқыды, ал аспирантураға түсуге дейін Celanese Corporation компаниясында химик болып жұмыс істеді. Евгения бастапқыда Колумбия университетінің аспирантурасына қабылдануға тырысты, бірақ оның өтініші бала тәрбиесіне көңіл бөлген жағдайда ғылыми мансабынан бас тартады деген қорқынышпен қабылданбады. Мұндай жағдайға назар аудармай, Кларк 1946 жылы магистр, ал 1950 жылы Нью-Йорк университетінен зоология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды. Аспирантура кезеңінде Кларк Ла-Холладағы Скриппс институтында, Нью-Йорктегі Америка табиғи тарих мұражайында, Массачусетс штатындағы Вудс-Холл теңіз биологиялық зертханасында және Биминидегі Лернер теңіз зертханасында зерттеу жұмыстарын жүргізді. 1949 жылы Микронезияда ғылыми зерттеулер жүргізу мақсатындағы Әскери-теңіз зерттеулер кеңсесінің бағдарламасы аясында Кларк Гуам, Маршалл аралдары, Палау аралдары, Солтүстік Мариана аралдары және Каролин аралдарында балықтар популяциясын зерттеді. Докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін Кларк Мысырдың Қызыл теңіздің солтүстік жағалауындағы Хургададағы теңіз биологиялық станциясында ихтиологиялық зерттеулер жүргізу үшін Фулбрайт стипендиясын алды. Осы тәжірибелер Кларктың алғашқы кітабында – «Жебесі бар әйел» (1953) – талқыланды, оның жазылуына Евгения Сакстонның естелік стипендиясы және Breadloaf Writers' Fellowship қолдауы ішінара көмектесті. Кітап үлкен сәттілікке ие болды. «Жебесі бар әйел» кітабының жанкүйерлері, Флорида штатының оңтүстік-батысында шаруашылығы бар Энн мен Уильям Вандербильт, 1954 жылы биологты Флорида штатының Энглвуд қаласындағы мемлекеттік мектепте лекция оқуға шақырды.
Хазе мысында жұмыс
Кейп-Хейз теңіз зертханасында Кларк жергілікті балықшы Берил Чадвикпен жұмыс істеді, ол акулаларды аулауда тәжірибелі болды. Чадвик зертхана құрылған кезде Кларктың жалғыз көмекшісі болды. Зертхананың акулаларды зерттеуге қатысты алғашқы өтініші Нью-Англия медициналық зерттеулер институтының директоры Джон Х. Хелленнен келді. Зертхананың жұмысы ғылыми журналдарда жариялана бастаған соң, зертханаға басқа зерттеушілердің көптеген сұраныстары түсе бастады. Әлемнің түкпір-түкпірінен ғалымдар Кейп-Хейзге оқуға келді. Кейп-Хейз зертханасына келген зерттеушілердің бірі – Сильвия Эрл, ол сол кезде Дьюк университетінде балдырлар туралы диссертациялық зерттеу жүргізіп жатқан еді. Эрл Кларкқа гербарий құруға көмектесті, зертхананың анықтамалық жинағына дубликат үлгілерін тапсырды. Кларк өмірінің соңына дейін белсенді зерттеуші және дайвер болып қала берді, 2014 жылы соңғы суға түсуін жүргізіп, оның нәтижелерін 2015 жылдың қаңтарында жариялады, ал оның қайтыс болған кезде қосымша зерттеулер әлі де қарастырылып жатты.
Мұра
Кларк екі кітаптың авторы: "Леди с копьем" (1953) және "Леди и акулы" (1969), сондай-ақ 175-тен астам ғылыми мақала жазды. Ол бірнеше кітапта баяндалған, оның ішінде Энн Макговерннің "Акула ханым" және "Акула ханымның оқиғалары". Кларк теңізді қорғауды ынтамен қолдады және оның көптеген танымал жарияланымдары мен қоғамдық сөздері акулаларды өлтіруді тоқтату және теңіз ортасын сақтау үшін акулалардың мінез-құлқы мен интеллектына қатысты қате түсініктерді жоюға бағытталған. Осы еңбектің жарияланымдары оның акулаларды нысанаға басуға үйреткен алғашқы адам және әйел балықтарда "пробиркадағы" шабақтарды дамытқан алғашқы ғалым болғанын көрсетеді. Сонымен қатар, ол Мұса табаны акулаларды қорғайтын табиғи затты өндіретінін ашты, бұл кейіннен акула мен адам арасындағы зиянды қақтығыстарды болдырмау үшін зерттеушілер тарапынан қолданылды. Кларк зерттеу сүңгірлеулері кезінде көптеген "ұйықтаған" акулаларды байқап, акулалардың тыныс алу үшін қозғалуы міндетті емес екенін дәлелдеді. Он жылдық зерттеулер барысында Кларк 70-тен астам батискафпен суға түсу жүргізді.
Марапаттар мен құрметтер
Кларк Массачусетс университеті, Лонг-Айленд университеті және Гвельф университетінен үш құрметті ғылым докторы (D. Sc.) дәрежесін алды. Ол Флорида әйелдерінің Даңқ залына және Мэриленд әйелдерінің Даңқ залына енгізілді. 1987 жылы ол Су асты өнер және ғылым академиясы жыл сайын табыстайтын NOGI сыйлығының ғылыми саласы бойынша жеңімпазы атанды. Бұл сыйлық ең көне және су асты әлеміндегі ең беделді марапат саналады. Кларк сонымен қатар Ұлттық географиялық қоғам, Барлаушылар клубы, Американың су асты қоғамы, Американың жағалау қоғамы, Әйелдер суға түсушілердің Даңқ залы, Америка океанографтар қоғамынан да марапаттар алды. 1975 жылы акулалардың көбеюі мен мінез-құлқына қатысты зерттеулері үшін Халықаралық әйел географтар қоғамының алтын медалімен марапатталды. Ол туралы көптеген кітаптар жазылған, соның ішінде Энн МакГоверннің "Акула ханым" кітабы бар. Бірнеше балық түрі оның құрметіне аталды: Callogobius clarki (Горен), Sticharium clarkae (Джордж және Спрингер), Enneapterygius clarkae (Холлман), Atrobucca geniae (Бен Тувия және Тревавас) және Squalus clarkae, сондай-ақ "Жынның шағаласы" деп те аталады. 2022 жылдың 4 мамырында, Кларктың 100 жылдық туған күніне орай, АҚШ пошта қызметі оның суға секіргіш киімдегі суреті және акула бейнеленген "Мәңгілік" маркасын шығарды.