Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америка Самоасының аумақтық заң шығару органы Америка Самоасының Fono болып табылады. АҚШ-тың көптеген штаттары мен аумақтық заң шығару органдары сияқты, ол екі палаталы заң шығарушы орган, оған Өкілдер палатасы және Сенат кіреді. Заң шығарушы орган Паго-Паго шығанағының жанындағы Фагатогода орналасқан. Бұл АҚШ-тағы штаттық немесе аумақтық деңгейдегі екі палаталы және партиялық емес жалғыз заң шығарушы орган. Небраска заң шығару органы да партиялық емес, бірақ ол бір палаталы орган.
Territorial legislature of American Samoa
The American Samoa Fono is the territorial legislature of American Samoa. Like most states and territorial legislatures of the United States, it is a bicameral legislature with a House of Representatives and a Senate. The legislature is located in Fagatogo along Pago Pago harbor. It is the only legislature on the state or territorial level in the United States that is both bicameral and nonpartisan. The Nebraska Legislature is similarly nonpartisan yet is a unicameral body.
Тарих
Америка Самоасы 1900 жылы АҚШ-тың аумағына айналды және бастапқыда Әскери-теңіз күштері басқарды. Бірінші губернатор, командир Б. Ф. Тилли, 1900 жылдың 1 мамырында "АҚШ Әскери-теңіз базасының Тутуиладағы басқару нысаны туралы жарлық" деп аталған №5 регламент шығарды, онда Америка заңдарының аумақта қолданылатыны жарияланды. 1905 жылдан бастап, жергілікті қауымдастықтардан жіберілген делегаттармен жыл сайынғы кездесулер өтті, олар заң шығару билігін толығымен сақтап қалған Әскери-теңіз губернаторының кеңесші органы болды. Губернатор Вернон Хубердің 1947 жылдан 1949 жылға дейінгі қызмет мерзімінде Америка Самоасы өзін-өзі басқаруға қарай көшті. 1948 жылы Хубердің ынталандыруымен аумақтың заң шығару органы – Америка Самоасының Фоносы алғаш рет шақырылды. Төменгі палата, Өкілдер палатасы деп аталатын, 54 мүшеден тұрды: 52-сі (әр ауылдан біреу) Самоа дәстүріне сәйкес ашық жиналыстарда сайланды, ал қалған екеуі матай жүйесіне бағынбаған тұрғындармен жасырын дауыс беру арқылы сайланды. Өкілдер палатасына Маопутаси округінің үш округінен бір мүше, Леалатауа/Фофо округінің екі округінен бір мүше, қалған 12 округтің әрқайсынан бір мүше және Суэйнс аралынан дауыс беру құқығы жоқ бір делегат сайланды, олардың барлығы екі жылдық мерзімге сайланды.
American Samoa became a United States territory in 1900 and was initially administered by the Navy. The first governor, Commander B. F. Tilley, issued regulation no. 5 on May 1, 1900, called "A Declaration Concerning the Form of Government for the United States Naval Station, Tutuila", which declared that American laws were in force in the territory. From 1905, annual meetings were held with delegates sent from the local communities, as an advisory council to the naval governor, who retained the sole legislative power. During Governor Vernon Huber's term in office, from 1947 to 1949, American Samoans moved towards greater self government. In 1948, under Huber's encouragement, the legislature of the territory, known as the American Samoa Fono, convened for the first time. The lower house, named the House of Representatives, was composed of 54 members: 52 (one from each village) were elected in open meetings according to Samoan custom, and two were elected by secret ballot by residents not living under the matai system. The House of Representatives had one member from each of three districts in Ma‘oputasi county, one from each of two districts in Lealataua/Fofo county, one from each of the then remaining 12 counties, and one non voting delegate from Swains Island, all elected for two year terms.
Біліктілік пен сайлау
Сенаторлар АҚШ азаматы болуы керек, кем дегенде 30 жасқа толуы керек, Америка Самоасында кем дегенде бес жыл тұруы керек, соның ішінде сайлауға тікелей алдындағы бір жыл да кіруі тиіс, және олар өкілдік ететін округте матай атағына ие болуы керек. Олар Самоа дәстүріне сәйкес округтік кеңестермен төрт жылдық мерзімге сайланады. Өкілдер жасырын дауыс беру арқылы сайланады, ал Суэйнс аралынан делегат ашық отырыста екі жылдық мерзімге сайланады. Дауыс беруге құқылы азаматтар АҚШ азаматы болуы керек, кем дегенде 18 жасқа толуы керек, Америка Самоасында кем дегенде екі жыл тұруы керек және сайлауға тікелей алдындағы бір жыл бойы сол округте тұруы керек. Бірінші болып келгенге дауыс беру жүйесі қолданылады: әрбір дауыс беруші округте сайланатын өкілдер санына тең кандидаттарға (бір немесе екі) дауыс береді, және ең көп дауыс жинаған кандидаттар сайланады. Тең түскен жағдайда жеребе тасталады.
Senators must be U. S. nationals, be at least 30 years of age, have resided in American Samoa for at least five years, including one year immediately preceding the election, and must hold a matai title in the county that they will represent. They are elected according to Samoan custom by the county councils, for four year terms. Representatives are elected by secret ballot, while the delegate from Swains Island is elected in an open meeting, all for two year terms. Voters must be U. S. nationals, be at least 18 years of age, have resided in American Samoa for at least two years, and resided in the same district for at least one year immediately preceding the election. First past the post voting is used: each voter votes for up to the same number of candidates as the number of representatives to be elected in the district (one or two), and such number of candidates with the highest number of votes are elected. Ties are decided by lot.
Қайта бөлу
1967 жылы конституциямен белгіленген әр округке жататын өкілдер мен сенаторлар саны 1960 жылғы санақтағы халқына шамамен пропорционал болды, ол сол кездегі ең соңғы санақ еді. Конституцияда "Сенаторлар мен өкілдер кемінде 5 жыл сайын заңмен қайта тағайындалады" делінгенімен, мұндай қайта бөлу ешқашан жасалмаған. Сондықтан халық санының өзгеруіне байланысты кейбір округтердің өкілдігі пропорционалсыз болып кетті. Ең үлкен айырмашылықтар Ману‘а аралдарындағы округтерде байқалады, ондағы халық саны едәуір азайды, ал Туалаута округінде халық саны аумақтың қалған бөлігінен әлдеқайда көп өсті. Ману‘адан екі қосымша сенаторды қалпына келтіру туралы ұсыныстар да жасалды, бұл 1967 жылғы конституциялық түзетуге дейін Ману‘ада болған бес сенаторды (әр округтен біреуден) қамтиды. Fono 2017 жылы осы ұсынысты қабылдамады, ал сайлаушылар 2022 жылы да қабылдамады. Бұрынғы Fono орнында ANZ Amerika Samoa банкінің бас кеңсесі орналасқан. Екінші Fono 1973 жылы Фагатогода ашылды. Ол дәстүрлі самоалық fale стиліндегі ара тәрізді ғимарат – Maota Fono кешенінде орналасқан. Оның құрылысы Самоадағы Fono сияқты дәстүрлі жобаларға негізделген. Заң шығарушылар мен губернатор кеңселері орналасқан екі қабатты негізгі қанаттың екі жағында Сенат пен Өкілдер палатасының залдары орналасқан бір қабатты қанаттар салынған. Ғимарат 2017 жылы бұзылды. Жаңа ғимарат 2018 жылы салына бастады және 2021 жылдың қаңтарына қарай екі қабатты цементтік ғимарат ретінде құрылыс жұмыстары жүріп жатыр. Оның құны 16 миллион АҚШ долларын құрайды. Заң шығарушылардың кеңселерi үшiн қосымша ғимараттар салыну жоспарлануда.
The number of representatives and senators per district, set by the constitution in 1967, was roughly proportional to their population in the census of 1960, the most recent at the time. Although the constitution states that "Senators and representatives shall be reapportioned by law at intervals of not less than 5 years", such reapportionment has never been made. Therefore, as a result of population changes, the representation of some counties has become disproportional. The largest discrepancies occur in the counties of the Manu‘a islands, whose population has significantly decreased, and in Tualauta, whose population has increased much more than the rest of the territory. Proposals have also been made to restore two additional senators from Manu‘a, resulting in the five senators (one per county) that Manu‘a had before the constitutional revision of 1967. The Fono rejected such a proposal in 2017, and voters also rejected it in 2022. The former Fono site is home to the ANZ Amerika Samoa Bank's Head Office. The second Fono opened in 1973, also in Fagatogo. It was housed at the Maota Fono complex, a beehive shaped building based on the traditional Samoan fale. It was based on the same traditional building designs as the Fono in Samoa. A two story main wing (housing the Legislature's and Governor's offices) was flanked by two single story wings housing the chambers from the Senate and the House of Representatives. The building was demolished in 2017. A new building broke ground in 2018 and is under construction as of January 2021 as a two story cement building. The cost will be US$16 million. Additional buildings would be built for legislators' offices.