Кіріспе

Португалиялық футбол жаттықтырушысы, сондай-ақ осы ат-тегі бар басқа адамдар

Фернандо Мануэль Фернандес да Коста Сантос (10 қазан 1954 жылы туған) – португалиялық кәсіби футбол жаттықтырушысы және бұрынғы ойыншы, сол қанат қорғаушы ретінде ойнаған. Ол сегіз маусым бойы Primeira Liga турнирінде 161 ойынға қатысып, екі гол соқты, көбінесе «Эшторил» клубында. Ойыншылық жолынан кейін ол бірнеше онжылдық бойы жаттықтырушы болып жұмыс істеді, 1988 жылы өзінің туған клубында бастады. Сантос Португалияның «Үш Үлкеніне» басшылық етіп, «Порту» клубымен бес маңызды титул жеңді. 2000-шы жылдардың көп бөлігінде Грецияда, негізінен Афинаның «АЕК» және «ПАОК» клубтарында жұмыс істеді. 2010 жылы Грекия ұлттық құрамасын басқаруға тағайындалып, оларды әлем чемпионатына және бір Еуропа чемпионатына дайындады. Содан кейін ол Португалия құрамасын 2016 жылғы Еуропа чемпионатында және 2019 жылғы Ұлттар лигасы турнирінде жеңіске жеткізді, бұл ел тарихындағы тұңғыш екі маңызды жеңіс болды, ал 2022 жылы қызметтен босатылды. Келесі жылы Польша құрамасын басқарды, бірақ қыркүйекте лауазымынан алынды.

Ойын мансабы

Лиссабонда туған Сантос өзінің дамуын «Бенфика» клубында аяқтады, 16 жасында олардың жасөспірімдер жүйесіне қосылды. Кәсіби карьерасын «Эшторил» клубында бастады, ол Португалия футбол лигаларының екі жоғары деңгейінде ойнады. Сантос 1975 жылғы 7 қыркүйекте «Прамейра Лигада» дебют жасады, «Фарансе» клубына қарсы өткен ойында 2:0 есебімен жеңіске жетіп, толық 90 минут ойнады. Бірінші маусымында ол тағы 12 ойынға қатысып, командасының сегізінші орынға қол жеткізуіне көмектесті. Сантос жоғары дивизиондағы алғашқы голдарын 1978–79 маусымында соқты, лигадағы барлық ойындардың біреуін ғана өткізіп алды, нәтижесінде командасы 11-орынды иеленді. 1979–80 маусымында ол «Маритиму» клубына ауысты, онда да негізгі құрамда ойнады. Бұрынғы клубына оралғаннан кейін, 33 жасқа толғанша тағы сегіз жыл ойнады (оның бес жылы «Сегунда Лигада» өтті), содан кейін карьерасын аяқтады.

Эсторил және Порто

Сантос зейнетке шыққаннан кейін дереу менеджерлік жұмысты бастады. Ол 1991 жылы «Эсторилдің» жоғары лигаға оралуына көмектесті және келесі он жыл бойында тек осы лигада ғана жұмыс істеді, «Эстрела да Амадора» және «Порту» командаларын басқарды. 1998 жылдың жазында «Портумен» келісім шарт жасаған Сантос алғашқы маусымында ұлттық чемпионатты және Португалия Суперкубогын жеңіп алды. Келесі маусымда «Спортингке» екінші орынды берді және команданы УЕФА Чемпиондар лигасының ширек финалына жеткізді.

Грекия және Sporting CP

2001 жылы Сантос Грекия Суперлигасындағы АЭК Афина клубының бас жаттықтырыушысы болып тағайындалды, отандық кубокты жеңіп алды, бірақ лигада Олимпиакос клубына гол айырмасымен есе жіберді. Елде қалып, ол Панатинаикос клубына қосылды, алайда төрт айдан кейін тараптардың өзара келісімімен кетіп қалды. Сантос 2003–04 маусымында Ласло Болонидің орнына "Спортинг" клубын басқару үшін өз еліне оралды. Командасы тек үшінші орынға табан тірегеннен кейін 2 маусым 2004 жылы қызметтен босатылды. 2004 жылдан 2006 жылға дейін Сантос қайтадан АЭК клубын жаттықтырды. Ол қызмет еткен кезеңде команданы үштікке енгізіп, 2005 жылы "Жылдың жаттықтырушысы" атанымына ие болды.

Бенфика

2006 жылдың 20 мамырында Сантос бұрынғы жасөспірімдер клубы «Бенфикаға» қосылды. Келесі айда бұрынғы «АЕК» ойыншысы Костас Катсураниспен келісімшарт жасауға ол жауапты болды. Дебюттік маусымында үшінші орын алғаннан кейін, чемпион «Портодан» бар болғаны екі ұпай қалып қойған Сантос, маусымға дайындық кезінде капитан және ең көп гол соққан ойыншы Симао Сабросаның «Атлетико Мадридке» кеткеніне куә болды. 2007 жылдың 20 тамызында «Лейшоэш» командасымен 1:1 есебімен тең түскеннен кейін ол қызметтен босатылды және оның орнына Хосе Антонио Камачо тағайындалды.

ПАОК

Сантос 2007 жылдың қыркүйек айының басында Грекияға және оның жоғары лигасына оралды, ПАОК клубымен үш жылдық келісімшартқа қол қойды. Онда ол футбол директоры және бұрынғы халықаралық ойыншы Теодорос Загоракиспен бірігіп жұмыс істеді, нәтижесінде команда 2009–10 маусымында екінші орынды жеңіп алды. 2010 жылдың 19 мамырында Чемпиондар лигасына қайта оралу мүмкіндігіне қарамастан, Сантос Салоникидегі клубты тастап кету туралы шешімін баспасөз конференциясында жариялады.

Грекия ұлттық құрамасы

2010 жылдың 1 шілдесінде Сантос Грекия ұлттық құрамасының жаңа бапкері болып тағайындалды. Ол екі жылдық келісімшарт бойынша ұзақ жылдар бойы қызмет еткен Отто Рехагельдің орнын басты. Ол елді УЕФА Еуро-2012 турниріне қатыстыруға қол жеткізіп, жартылай финалға дейін жетті. Сантос 2014 жылы Бразилияда өткен ФИФА әлем чемпионатында да басшылық етті, Грекия тарихында алғаш рет плей-офф кезеңіне өтті. Коста-Рикаға қарсы пенальти сериясы басталмай тұрып, 5:3 есебімен жеңіліске ұшырағанда, төреші Бен Уильямс оны наразылық білдіргені үшін алаңнан қуды. Ол стадион ішіндегі теледидардан осы шешімді қадағалап отырды, ал жеңіліс оның келісімшартының аяқталуымен сәйкес келді. Бастапқыда бұл оқиға үшін сегіз матчтық дисквалификация салынды, бірақ апелляция нәтижесінде алты матчқа дейін азайтылды.

Португалия ұлттық құрамасы

2014 жылдың 23 қыркүйегінде Сантус Португалия құрамасының жаңа бапкері болып тағайындалды, бұған дейін нашар нәтижелерге байланысты Паулу Бенту қызметтен босатылған еді. Оның басшылығымен өткен алғашқы ойын 14 қазанда Данияға қарсы өткізіліп, 1:0 есебімен жеңіске жетті, бұл Еуро-2016 іріктеу кезеңінің алғашқы матчы болды. Команда Франциядағы финалға дейін жетті, ал ол дисквалификацияға түскен кезде Илидиу Вале команданы басқарды. 2016 жылдың 10 шілдесінде Сантус Португалия құрамасын топтық кезеңдегі үш тең нәтижеге қарамастан, үшінші орын алып, жарысқа іліктірді. Содан кейін ол Португалияны тарихындағы тұңғыш рет ірі халықаралық турнирде жеңіске жеткізді – финалда жауын командасын қосымша уақытта 1:0 есебімен жеңді. 90 минут ішіндегі жалғыз жеңіс жартылай финалда Уэльске қарсы тіркелді. 2017 жылдың 10 қазанында, 63 жасқа толған күні Сантус Португалия құрамасын Эстадиу да Лузда Швейцарияға қарсы 2:0 есебімен жеңіске жеткізді, осылайша команда 2018 жылғы әлем чемпионатының іріктеу кезеңін он ойынның тоғызында жеңіспен аяқтады. Ресейде өткен финалдық турнирде команда 1/16 кезеңінде Уругвайға 2:1 есебімен жеңіліп, жарыстан шықты. 2018-19 жылғы УЕФА Ұлттар лигасының жеңімпазы болғаннан кейін Сантус ұлттық құраманы Еуро-2020 турнирінде 1/16 кезеңіне жеткізді, онда Бельгияға 1:0 есебімен есе жіберді. 2022 жылғы әлем чемпионатында Оңтүстік Кореяға қарсы өткен соңғы топтық ойында жұлдызды шабуылшы Криштиану Роналдуға көрсетілген құрметсіздік салдарынан, Сантус оны нокаут кезеңіне қатыстырмауға шешім қабылдады. 1/16 кезеңінде Швейцарияны 6:1 есебімен жеңіп, 1966 жылдан бері әлем чемпионатындағы ең ірі жеңіске қол жеткізді, ал Роналдудың орнына шыққан Гонсалу Рамос хет-трик авторы атанды. Бірақ келесі кезеңде Мароккодан жеңіліп, жарыстан шықты. 15 желтоқсанда қорғаныс тактикасы мен ойын стиліне қатысты үнемі сынға ұшырағаннан кейін, ол қызметтен босатылды.

Польша ұлттық құрамасы

2023 жылдың 24 қаңтарында Сантос Польша құрамасының жаңа бапкері болып тағайындалды, ол 2022 жылғы әлем чемпионатына қатысқаннан кейін команданы тастап кеткен Чеслав Мишневичтің орнын басты. Оның ойын стилі, ойыншыларды таңдауы және Польша лигасы мен кубогының матчтарына сирек қатысқаны үшін сынға ұшырады. Еуро-2024 іріктеу турниріндегі Молдова және Албаниядан жеңілгеннен кейін жанкүйерлер оның жұмыстан босатылуын талап етті, ол 13 қыркүйекте орындалды.

Бешикташ

Сантос 2024 жылдың 7 қаңтарында клубтық міндеттерге қайта оралды, түрік Суперлигасының «Бешикташ» клубымен келісім шарт жасасты. Алты ойын қатары жеңіліс тапқаннан кейін 13 сәуірде ол қызметтен босатылды.

Жеке өмір

Сантос 1977 жылы Лиссабон Жоғары инженерлік институтынан электр және телекоммуникация инженерлігі мамандығы бойынша диплом алды. 1999 жылы "Порту" командасы бес мәрте қатарынан чемпион болғанда, ол "Engenheiro do Penta" ("Бестіктің инженері") деген лақап атымен белгілі болды. Сантос туған тілі португал тілінен өзге, ағылшын және грек тілдерін де біледі.