Пәкістандегі адам құқықтарының жағдайына шолу

Кіріспе

Пәкістанның адам құқықтары жағдайына шолу Пәкістандағы адам құқықтары жағдайы елдің әртүрлілігі, көп халқы, дамушы ел ретіндегі мәртебесі және ислами және зайырлы құқықтардың қатар жүретін егеменді ислами демократиясы болуының салдарынан күрделі.

Шолу

Пәкістан Конституциясы негізгі құқықтарды қамтамасыз етеді. Бұл баптар тәуелсіз Жоғарғы Сот, атқару және сот билігінің бөлінуін, тәуелсіз сот жүйесін, тәуелсіз Адам құқықтары жөніндегі комиссияны және ел ішінде және шетелде еркін қозғалу құқығын да қарастырады. Дегенмен, бұл ережелер іс жүзінде сақталмайды. Пәкістан демократия қағидаларын қорғау үшін құрылғанмен, онда әскери төңкерістер жиі болып тұрады, және тәуелсіздік алғаннан бергі көп бөлігін өзін президент деп жариялаған әскери диктаторлар биледі. 2013 жылғы Пәкістанның жалпы сайлауы елде биліктің бір азаматтық үкіметтен екіншісіне конституциялық жолмен ауысқан алғашқы сайлау болды. Сонымен қатар, Пәкістан үкіметі бірнеше рет Пәкістан әскері мен оған байланысты қауіпсіздік органдарына ешқандай бақылау жоқ екенін мойындады. 2022 жылы Freedom House Пәкістанның адам құқықтарын 100 балдық шкала бойынша 37 балға бағалады (ішінара еркін). Әйелдерге қарсы зорлық-зомбылық Пәкістандағы маңызды әлеуметтік мәселе болып табылады. Шамамен 5000 әйел жылына отбасылық зорлық-зомбылықтан қаза табады, ал көптегендері мүгедек болады немесе денсаулығына зиян келтіріледі. 2016 жылы ел халқының 65% құрайтын Пәнджаб және Синд провинциялық парламенттері әйелдерге қарсы зорлық-зомбылықты айыптап, оның таралуын азайтуға бағытталған қадамдар жасады. Осы заңнамаға қарсылық әлі де сақталып тұр. Дінге қатысты кемсітушілік, діни зорлық-зомбылық және діни бостандықтың болмауы Пәкістандағы күрделі мәселе болып қала береді, және оған Пәкістанның екінші премьер-министрі Хаваджа Назимуддин сияқты саясаткерлер көз жұмған. Ол: «Дін жеке адамның ісі деп есептемеймін, сондай-ақ ислам мемлекетінде әрбір азаматтың дініне, тегіне немесе сеніміне қарамастан, тең құқықтары бар дегенмен келіспеймін» деді. Бұл Пәкістанның негізін қалаушы Мұхаммед Әли Джиннаның Пәкістан құрылтай жиналысына арнаған сөзінде айтқан пікіріне қайшы келеді: «Уақыт өте келе индустар индус болуден, ал мұсылмандар мұсылман болуден қалысқанын көресіздер, бұл діни мағынада емес, себебі ол әр адамның жеке сенімі, бірақ мемлекет азаматтары ретінде саяси мағынада».

The Constitution of Pakistan provides for fundamental rights. The Clauses also provide for an independent Supreme Court, separation of executive and judiciary, an independent judiciary, independent Human Rights commission and freedom of movement within the country and abroad. However these clauses are not respected in practice. Although Pakistan was created to uphold the principles of democracy, military coups in Pakistan are commonplace, and for most of its history after independence has been ruled by military dictators who declare themselves president. The 2013 Pakistani general election were the first elections in the country where there was a constitutional transfer of power from one civilian government to another. Additionally the Government of Pakistan has itself admitted on several occasions that it has absolutely no control over the Military of Pakistan and related security agencies. In 2022, Freedom House rated Pakistan’s human rights at 37 out 100 (partly free). Violence against women is an important social issue in Pakistan. An estimated 5,000 women are killed per year as a result of domestic violence, with many maimed or disabled. In 2016 the provincial parliaments of Punjab and Sindh, which together comprise 65% of the country's population, independently condemned violence against women and took steps toward reducing its prevalence. Opposition to this type of legislation remains. Religious discrimination, religious violence, and lack of religious freedom continue to remain serious issues in Pakistan, and they have often been condoned by politicians such as Khawaja Nazimuddin, the 2nd Prime Minister of Pakistan, who stated: "I do not agree that religion is a private affair of the individual nor do I agree that in an Islamic state every citizen has identical rights, no matter what his caste, creed or faith be". This stands in contrast to the position of Muhammad Ali Jinnah, the founder of Pakistan, who stated in an address to the constituent assembly of Pakistan, "You will find that in course of time Hindus will cease to be Hindus and Muslims will cease to be Muslims, not in the religious sense, because that is the personal faith of each individual, but in the political sense as the citizens of the State."

Пакистанның саяси бостандығы

Пәкістан демократиялық принциптерді сақтау үшін құрылғанмен, оның тарихы әскери төңкерістерге толы, ал тәуелсіздік алғаннан кейін көп бөлігін өзін президент деп жариялаған әскери диктаторлар басқарды. 2013 жылғы Пәкістанның жалпы сайлауы елдегі бірінші сайлау болды, содан кейін биліктің бір азаматтық үкіметтен екіншісіне конституциялық берілуі орын алды. Сайлаулар жүздеген адамның қаза болуына және 500-ден астам адамның жаралануына әкелген террористік шабуылдармен, сондай-ақ ел тарихындағы ең көп алаяқтықпен масқараланды. Зия-ұл-Хактың исламизациясынан кейін діни азшылықтарға мұсылман кандидаттарға дауыс беруге тыйым салынды, ал мұсылман емес азаматтарға сайлана алатын лауазымдар шектелді, оның ішінде бірнеше жоғары лауазымдар олар үшін қол жетімсіз болды. Кейіннен кейбір заңдар жойылғанымен, діни азшылықтар саясатта бірқатар шектеулерге тап келе береді. Демократияға оралу жолында соңғы он жылда баяу, бірақ тұрақты прогресс жасалса да, көптеген пакистандықтар мен шетелдік сарапшылар әскердің саясатта берік тұрғанын және үкіметтің әскери билікке бағынышты екенін айтады. Үкіметтің қарулы күштер мен Сыртқы барлау қызметіне бақылауы жоқ деп есептеледі. Пәкістанның заңдарының көп бөлігі секулярлы, олардың кейбіреулері 1947 жылға дейін Ұлыбританияның қазіргі Пәкістан аумағындағы отарлық билігінен мұрагерлік еткен. Дегенмен, іс жүзінде шариғат заңы Пәкістан заңынан басымдық алады. Пәкістан Конституциясы сөз бостандығы, ой-пікір бостандығы, ақпарат алу бостандығы, дін бостандығы, қауымдастық бостандығы, баспасөз бостандығы, жиналыс өткізу бостандығы және (шартты) қару ұстау құқығын қамтитын негізгі құқықтарды көздейді. Ол өте қысқа тарихында бірнеше рет өзгертілді, мұсылмандық идеология осы өзгерістердің басты қозғаушы күші болды. Үкімет кейбір мәселелерді шешу үшін шаралар қабылдағанымен, бұзушылықтар әлі де жалғасуда. Сонымен қатар, соттар қаржы тапшылығынан, сыртқы ықпалдан және сот істерінің көп болуынан зардап шегеді, бұл сот процестерінің ұзаққа соғуына және сотқа дейінгі ұзақ мерзімді қамауға әкеледі. Пәкістанның ішкі және сыртқы сарапшылары заң кодексінің негізгі назары қылмысқа, ұлттық қауіпсіздікке және қоғамдық тәртіпке қатысты екенін, ал жеке адамның құқықтарын қорғауға көңіл бөлмейтінін айтады. 2010 жылы Foreign Policy журналы Пәкістанды өзінің «Сәтсіз мемлекеттер индексінде» он орынға қойды, оны Ауғанстан, Конго Демократиялық Республикасы және Сомали сияқты сәтсіз немесе құлдырап бара жатқан басқа мемлекеттермен бірге «кризистік» санатына жатқызды. 2015 жылдың қыркүйегінде Лахор жоғары соты Муттахида Кауми қозғалысының негізін қалаушысы және басшысы Алтаф Хусейннің сөздеріне тыйым салды, бұл партия Пәкістандағы Мухаджир қауымының мүдделерін қорғаумен танымал. Сот Пәкістанның электрондық бұқаралық ақпарат құралдарына реттеуші органына және Бас прокурор Насир Ахмет Бхуттаға Муттахида Кауми қозғалысы басшысы Әлтаф Хусейннің суреттері мен сөздерін барлық электрондық және баспа ақпарат құралдарында келесі бұйрыққа дейін жариялауға тыйым салуды тапсырды.

Although Pakistan was created to uphold the principles of democracy, its history has been rife with military coups, and for most of its history after independence, it has been ruled by military dictators who have declared themselves president. The 2013 Pakistani general election was the first election in the country after which there was a constitutional transfer of power from one civilian government to another. The elections were marred by terrorist attacks that killed hundreds and wounded more than 500 and widespread rigging of polls, the highest in the country's recorded history. Religious minorities were prevented from voting for Muslim candidates after Zia ul Haq's Islamization and non Muslims are restricted in the posts they may contest for, with several of the higher posts being unavailable to them. Although some of these laws were later repealed, religious minorities still continue to face several restrictions in politics. Although slow but steady progress has been made towards return to democracy in the last decade, many Pakistanis and foreign observers see the military still firmly entrenched in politics with the government playing second fiddle to the military. The government is widely seen as having no control over the armed forces and the Inter Services Intelligence. Most of Pakistan's laws are secular in nature, some of which were inherited from the United Kingdom's colonial rule of modern day Pakistan before 1947. However, in practice, Sharia Law takes precedence over Pakistani law. The Constitution of Pakistan provides for fundamental rights which include freedom of speech, freedom of thought, freedom of information, freedom of religion, freedom of association, freedom of the press, freedom of assembly and the (conditional) right to bear arms. It has been changed several times in its short history, with Islamization being the driving factor. Although the government has enacted a few measures to counter any problems, abuses remain. Furthermore, courts suffer from lack of funds, outside intervention, and deep case backlogs that lead to long trial delays and lengthy pretrial detentions. Many observers inside and outside Pakistan contend that Pakistan's legal code is largely concerned with crime, national security, and domestic tranquility and less with the protection of individual rights. In 2010, Foreign Policy ranked Pakistan as number ten on its Failed States Index, placing it in the "critical" category with such other failed or failing states as Afghanistan, the Democratic Republic of the Congo, and Somalia. In September 2015, The Lahore High Court imposed a ban on speeches of Altaf Hussain, the founder and chief of Muttahida Qaumi Movement, a party known for its advocacy of interests of the Muhajir community in Pakistan. The court directed the Pakistan Electronic Media Regulatory Authority and Additional Attorney General Naseer Ahmed Bhutta to implement a ban on the broadcast of images and speeches of Muttahida Qaumi Movement chief Altaf Hussain across all electronic and print media till further orders.

Пәкістанда баспасөз бостандығы

Пәкістанда баспасөз бостандығы заңмен қорғалады, алайда үкімет саясатын немесе әскери құрылымды сынаған кез келген материал цензураланады. Журналистер кең тараған қауіп-қатерлерге және зорлық-зомбылыққа тап болады, бұл Пакистанды журналистер үшін ең қауіпті елдердің біріне айналдырды. 2001 жылдың қыркүйегінен бері 61 журналист қаза тапты, ал 2013 жылы жалғыз 2013 жылы кем дегенде 6 адам өлтірілді. Freedom House 2013 жылғы есебінде Пакистанды «Бостандық жоқ» деп бағалап, 100 балдық шкала бойынша 64 ұпай берді (0 – ең бостандық, 100 – ең аз бостандық). Есепте түрлі үкіметтік, әскери және қауіпсіздік органдарының журналистерді қорқытуы және Интерсервис барлау қызметі (ISI) жүргізген деген күдікпен өлтірулер туралы мәліметтер келтірілген. «Шекарасыз тілшілер» ұйымы 2014 жылғы баспасөз бостандығы индексінде Пакистанды 180 елдің ішінде 158-орынға қойды. 2013 жылы Пакистанның екінші жоғары мемлекеттік наградасы – «Хилал-и Имтиаз» иегері, тәжірибелі журналист Хамид Мирге белгісіз біреулер шабуыл жасап, үш рет оқтап жарақаттады. Ол шабуылдың артында ISI тұр деген күдік білдірді. Оның телеарнасы Geo TV үкімет тарапынан ISI шабуыл жасады деген хабарларды таратуы үшін 15 күнге жабылды. Бұрын YouTube және тағы да басқа көптеген сайттар дінге қарсы заңдарды бұзды деген айыппен үкімет тарапынан бұғатталған. Үкіметті немесе әскери құрылымды сынаған, аз ұлт өкілдерінің құқықтарын бұзу фактілерін жариялаған және дінге қарсы деп саналатын сайттар тұрақты түрде бұғатталады. Алайда, мұның қандай да бір оң нәтижелерге әкелеріне көз жеткізуге әлі болып тұр. 2018 жылдың мамыр айында жаңа конституциялық түзету қабылданды, ол тайпалық аймақтардағы халыққа өз құқықтарын жүзеге асыруға мүмкіндік берді. Бұл түзету тайпалық аймақтардағы адамдарға басқа пакистандықтармен бірдей конституциялық құқықтарды беруді көздейді. Конституциялық түзету 1850 жылдары британдық үстемдік кезінде енгізілген Шекаралық қылмыстар ережесін (FCR) жойды. FCR бойынша тайпалық аймақтардағы адамдар тұтқындалғанда шағымдануға, заңгердің қызметін пайдалануға және өздерін қорғау үшін дәлелдер ұсынуға құқығынан айырылды, бұл кең ауқымды адам құқықтарын бұзуға жол ашты. 2019 жылы әйел журналист өзі де журналист болған күйеуі тарапынан жұмысынан кетпегені үшін өлтірілді. Урул Икбал қаза тапқан кезде жалғыз тұрып, күйеуіне қарсы полицияға шағымданып үлгерген еді. «Журналистикадағы әйелдер коалициясының» негізін қалаушы директоры Киран Назиш: «Бұл жағдай көптеген елдерде әйел журналистерге қатысты болатын көптеген қауіп-қатерлерді көрсетеді, соның ішінде Пакистан да бар. Уружға жақын адамдармен сөйлескеннен кейін оның журналист ретіндегі жұмысы жас журналисті өлтірген атысқа айыпталған серігі үшін мәселе болғаны анық болды». 2016 жылы Пәкістанның Электрондық медианы реттеу органы (PEMRA) «мәдениетке зиянды» деп санайтын үнділік мазмұнды жергілікті телеарналар мен FM радиостанцияларында көрсетуге толық тыйым салды. 2017 жылы Лахор жоғары соты тыйымды алып тастады, әлем жаһандық ауылға айналғанын және неліктен орынсыз шектеулер сақталып тұратынын сұрады. Алайда, 2018 жылы Пәкістанның Жоғарғы соты бұл шешімді кері қайтарып, тыйымды қайта орнатты. PEMRA төрағасы үнділік арналарды көрсеткен кабель операторларына қатаң шаралар қолдану туралы мәлімдеме жасады, бұл Пәкістан Федералды журналистер одағы тарапынан қатаң айыпталды.

Freedom of the press in Pakistan is legally protected by the law of Pakistan as stated in its constitutional amendments, but any reports critical of the government policy or critical of the military are censored. Journalists face widespread threats and violence making Pakistan one of the worst countries to be a journalist in, with 61 being killed since September 2001 and at least 6 murdered in 2013 alone. Freedom House rated Pakistan as "Not Free" in its report of 2013 and gave it a score of 64 (on a scale of 0–100, with 0 being most free and 100 being least free). The report brought to light widespread intimidation of journalists by various government, military and security agencies with killings allegedly being carried out by the Inter Services Intelligence. Reporters Without Borders has ranked Pakistan number 158 out of 180 countries listed in its Press Freedom Index of 2014. In 2013 veteran journalist Hamid Mir, a recipient of the Hilal i Imtiaz, Pakistan's second highest civil award, was shot at by unidentified assailants, thrice wounding him with bullets. He alleged that the Inter Services Intelligence were behind the attack. His TV channel Geo Tv was shut down by the government for 15 days for airing reports that the ISI may have carried out the attacks. Websites such as YouTube and many others were in the past blocked by the government for violating blasphemy laws. Websites that are deemed to criticize the government or the military, websites that expose human rights violations of minorities and websites that are perceived as blasphemous are all regularly blocked. However, it remains to be seen if any positive effects will be derived from this. In May 2018, a new constitutional amendment was passed that allowed tribal people to access their rights. The amendment allowed the people in tribal areas to enjoy the same constitutional rights as other Pakistanis. The constitutional amendment ended the Frontier Crimes Regulation (FCR), imposed under British rule in the 1850s. Under the FCR, people in the tribal areas were explicitly denied their right to appeal their detention, the right to legal representation, and their right to present evidence in their defence – sanctioning a wide ranging series of human rights violations. In 2019, a woman journalist was allegedly murdered by her husband who was also a journalist because she refused to quit her job. Urool Iqbal had been living alone at the time of her murder and had only recently filed a complaint against her husband with the police. The Coalition For Women In Journalism founding director Kiran Nazish said: “This case crystalizes the multi layered dangers women journalists face in many countries, Pakistan being one of them. After speaking to those who were close to Urooj, it is very clear that her job as a journalist was a problem for her partner, who is accused in the fatal shooting that killed the young journalist." In 2016, Pakistan Electronic Media Regulatory Authority (Pemra) has imposed a complete ban on airing Indian content on local television and FM radio channels, in an effort to crackdown on “culturally damaging” soaps from across the border. In 2017, The Lahore High Court lifted the ban, claiming that the world had become a global village and asked how long will unreasonable restrictions be imposed. This was overturned and the ban was reinstated by the Supreme Court of Pakistan in 2018. Chairman of Pemra once again threatened cable operators with severe actions against the cable operators airing Indian Channels, a move which was strongly condemned by The Pakistan Federal Union of Journalists.

Сот қателігі

Белуджистан және басқа да аймақтарда терроризмге қарсы операциялар кезінде қауіпсіздік күштері адам құқықтарын жүйелі түрде бұзады. Күдіктілер жиі айып тағылмастан немесе әділ сот отырысы болмастан ұсталады және сотталады. Террорист деп күдіктелген мыңдаған адамдар сотқа жеткізілмей және қудаланбастан заңсыз әскери қамауда ұзақ уақыт қалып отыр. Әскер тәуелсіз бақылаушыларға, адвокаттарға, туыстарына немесе гуманитарлық ұйымдарға тұтқындармен кездесуге рұқсат бермейді.

Пәкістанда күштеп жоғалтулар

Пәкістанның әскери барлау қызметі, Интер Сервис Интеллигенс (ISI) және құқық қорғау органдары Пәкістаннан көбірек автономия немесе тәуелсіздік талап еткен саяси лидерлерді тұтқындап, қарақылдап әкеткені айтылуда. Олар сондай-ақ Пәкістан үкіметінің езгісіне қарсы наразылық білдірген студент-белсенділер мен оқытушыларды тұтқындауда да айыпталып отыр. Пәкістандағы көптеген адам құқықтарын қорғаушылар күштеп жоғалулар мен қарақылдауларға қарсылық көрсетіп келеді. Пәкістанның бұрынғы әскери билеушісі және президенті генерал Первез Мушарраф өзінің 2006 жылғы "От шебінде" атты автобиографиясында былай деп жазған: "Біз 689 адамды ұстап, 369-ын АҚШ-қа тапсырдық. Бізге миллиондаған доллар көлемінде сыйлық төленді. АҚШ-ты терроризмге қарсы күресте жеткілікті шаралар қолданбайды деп айыптаушылар, жай ғана ЦРУ-дан Пәкістан үкіметіне қанша сыйлық ақшасы төленгенін сұрап көрсін".

Балочистанда көптеген күштеп жоғалу деректері тіркелді. "Балочистаннан жоғалып кеткендер үшін дауыс" (VBMP) ұйымының мәліметінше, 2001 жылдан 2017 жылға дейін шамамен 528 балоч жоғалып кеткен.

Пәкістанның басқаруындағы Кашмир

Пәкістан басқаруындағы Кашмир, оның ішінде Азад Джамму және Кашмир (АЖК) және Гилгит-Балтистан, Пәкістан Үкіметі тарапынан номиналды түрде өздігінен басқарушы бірліктер ретінде танылған, бірақ олар де-факто Пәкістанның провинциялары болып табылады және Ұлттық Ассамблеядағы саяси өкілдікке және провинцияларға тиесілі конституциялық құқықтардан мүшкел. АЖК мен Гилгит-Балтистанның Пәкістанның құрамына толық енуі – ұзақ мерзімді мақсат ретінде, Пәкістан Үкіметі аймақта сөз бостандығын, баспасөз бостандығын және жиналыс өткізу бостандығын үнемі шектеп отырады. 2021 жылы Freedom House Пәкістандық Кашмирдің саяси құқықтары мен азаматтық бостандықтарының деңгейін 29/100 деп бағалап, "Еркін емес" деген рейтинг берді. 2019 жылдың қазан айында Халықтық Ұлттық Одақ Кашмирді Пәкістан үкіметінен босату мақсатында митинг ұйымдастырды. Полиция митингті тоқтатуға тырысқан кезде 100 адам жарақаттанды.

Әйелдер құқықтары

Пәкістандағы әйелдердің әлеуметтік жағдайы жүйелі гендерлік бағыныштылықтан тұрады, бірақ ол әлеуметтік-экономикалық дамудың теңсіздігі және тайпалық, феодалдық және капиталистік әлеуметтік құрылымдардың әйелдер өміріне тигізетін әсері салдарынан таптар, аймақтар және ауылдық/қалалық аралықта едәуір өзгереді. Дегенмен, қазіргі пакистандық әйелдердің жағдайы бұрынғыдан жақсырақ. Пәкістанда азаматтық және шариғат құқығының екі жүйесі бар. Пәкістан Конституциясы ерлер мен әйелдердің теңдігін мойындайды (25-баптың 2-тармағында «жыныс негізінде дискриминацияға жол жоқ» делінген), сонымен қатар шариғат құқығын да қолдайды (3А тарау – Федералды шариғат соты).

Әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық

Пакистанда отбасылық зорлық-зомбылық – кең таралған әлеуметтік проблема. 2009 жылы Human Rights Watch ұйымы жүргізген зерттеуге сәйкес, Пәкістандағы әйелдер мен қыздардың 70-90 пайызы түрлі зорлық-зомбылыққа ұшыраған. Соңғы кезде Саба Исмаил Біріккен Ұлттар Ұйымында әйелдер құқығын қорғап келеді. Пәкістанда зорлау туралы халықаралық деңгейде Мұхтархан Бибиге жасалған саяси қолдаумен жасалған зорлаудан кейін мәлім болды. "Зорлауға қарсы соғыс" (WAR) тобы Пәкістанда зорлаудың қаншалықты ауыр екенін және полицияның оған салқын қарайтынын құжаттады. Әйелдерді зерттеу профессоры Шахла Хаэридің сөзіне қарағанда, Пәкістанда зорлау "көбінесе институционалдық деңгейде жүзеге асырылады және мемлекеттің тікелей немесе жанама қолдауына ие". Human Rights Watch ұйымы жүргізген зерттеуге сәйкес, екі сағат сайын бір зорлау, ал бір сағат сайын топтық зорлау орын алады. Әйелдер құқығын қорғаушы және Women's Action Forum тобының негіздеушісі Асма Жахангирдің мәліметінше, Пәкістандағы қамаудағы әйелдердің 72 пайызы физикалық немесе сексуалдық зорлық-зомбылыққа ұшырайды. Соңғы он жылда Пәкістанда бірнеше мың "ар-намыс үшін" жасалған кісі өлтіру оқиғасы тіркелді, ал 2013 жылы жүздеген адам қаза тапты. Ар-намыс үшін жасалған кісі өлтірулерді әдеттегі кісі өлтіру ретінде қарастыру керек, бірақ іс жүзінде полиция және прокурорлар көбінесе оған немқұрайдылық танытады. Women's eNews басылымы 8 жыл ішінде Исламабад маңында 4000 әйел күйеуінің отына тиіп, қаза болғанын хабарлады, ал құрбандардың орташа жасы 18-35 аралығында, олардың шамамен 30 пайызы қаза болған кезде жүкті болған. Прогрессивті әйелдер қауымдастығының мәліметінше, мұндай шабуылдар көбейіп келе жатқандықтан, 1994 жылы Халықаралық әйелдер күнінде түрлі бейүкіметтік ұйымдар осы мәселенің мәнін арттыру үшін бірігуге келісті.

Әйелдерге қарсы айқын шабуылдар

2012 жылдың 9 қазанында Пәкістан Талибандары 15 жасар Малала Юсуфзайды өлтіруге талпынғанын мойындады. Олар әйелдер мен қыздардың білім алуын қолдағандығы үшін оны әрі қарай қудалауға уәде берді. Жауап ретінде Президент 20 желтоқсанда 5-16 жас аралығындағы ұлдар мен қыздарға тегін және міндетті білім беруді қамтамасыз ететін жаңа заңға қол қойды. 2012 жылдың 4 шілдесінде әйелдер құқығын қорғаушы Фарида Кокихел Африди Хайбер тайпалық агенттігіне жұмысқа бару үшін Пешавардағы үйінен шыққанда оққа ұшты. Жергілікті азаматтық қоғам өкілдері оның әйелдердің адам құқықтарын қорғағандығы үшін шабуылға ұшырағанын мәлімдеді. Билік кінәлілерді жазаға тартқан жоқ. 2007 жылы 13 жасар Каинат Сумроны қарумен ұстап алып, топтап зорлады. Оның отбасы қызын "намыс үшін" өлтіруден бас тартқандары үшін кеңінен сынға ұшырады және оның бауырының қазасына әкелген бірнеше шабуылға тап болды. Оның зорлаушыларының барлығы ақталды, ал ол некеге дейінгі жыныстық қатынас жасады деген айыппен сотқа тартылды, бұл Ислам заңы бойынша қылмыс саналады. 2002 жылдың маусым айында Мұхтаран Биби тайпалық кеңестің бұйрығымен топтап зорланып, 300 адамның алдында жалаңаш күйінде көрсетілді. Пәкістанда топтық зорлау оқиғаларында болғандай, ол өзіне-өзі қол жұмсамады, керісінше әділдік іздеуге тырысты. Оқиғадан шамамен он жыл өткен соң, оны топтап зорлауда айыпталған алты адамның бесеуі ақталды, ал алтыншысы өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Ол Пакистанда кең таралған кемсітушілікке ұшырауда және үй қамауында, заңсыз ұстауда және үкімет пен құқық қорғау органдары тарапынан мазақтауға ұшырауда.

Адам құқықтарын саяси бұзу

Облыстық және жергілікті билік өкілдері әлеуметтік жағынан жағымсыз немесе үкімет пен әскери билікті сынаған материалдарды жариялаған журналистерді қамауға алып, газеттерді жапты. Журналистер түрлі топтар мен жеке тұлғалардың зорлық-зомбылығы мен қорқытуына да ұшырады. Осы қиындықтарға қарамастан, баспасөз басқа мәселелер бойынша еркін жарияланады, бірақ журналистер үкімет немесе әскери биліктің наразылығын тудырмау үшін жазбаларында өзін-өзі шектеуге жиі мәжбүр болады. 2001 жылы азаматтар жалпы сайлауға қатысты, бірақ бұл сайлаулар ішкі және халықаралық байқаушылар тарапынан күрт кемшіліктері бар деп сынға алынды. Адам құқықтарын бұзуға қоғамдық қайраткерлер де жауапты. Есірткі барондықтары мен сектанттық жасақтарының зорлық-зомбылығы нәтижесінде көптеген бейкүнә адамдар қаза табады, әйелдерге қатысты кемсітушілік пен зорлық-зомбылық кең таралған, адам саудасы мәселесі шешілмейді, ал қарыздық құлдық пен борышкерлік еңбек әлі де жалғасуда. Үкімет көбінесе балаларға және діни азшылықтарға қатысты зәбір-зоққылықтарды елемейді, ал кейбір мемлекеттік мекемелер мен мұсылмандық ұйымдар мұсылман емес азаматтарды қуғындап, осы мақсатта кейбір заңдарды құқықтық негіз ретінде пайдаланады. Мысалы, дінге қарсы заң ислам принциптерін бұзған жағдайда өмір бойына бас бостандығынан айыруға немесе өлім жазасына кесуге мүмкіндік береді, бірақ заңның теріс пайдаланылуына қарсы тұру мақсатында 2004 жылдың қазан айында заң қабылданды. Сонымен қатар, осы мәселелердің көптегеніне қоғамдық көзқарас оларды жоюға кедеріс келтіреді. Соның бір көрнекті мысалы – «қанағатқа қарсы өлтірулер» (karo kari), олардың 1998 жылдан 2003 жылға дейін 4000-нан астам өлімге себеп болғаны айтылады. Көптеген адамдар бұл әрекетті феодалдық ойлаудың белгісі және Исламға қайшы деп санайды, бірақ басқалары оны мәдени нормаларды бұзғандарды жазалау құралы ретінде қорғайды және оны тоқтатуға жасалған әрекеттерді мәдени мұраға жасалған шабуыл деп қарастырады. АҚШ-тың Халықаралық діни бостандық жөніндегі комиссиясы (USCIRF) мамыр айында Пәкістанды Мемлекеттік хатшылыққа «Ерекше назар қажет елдер» (CPC) тізіміне енгізуді ұсынды, себебі оның үкіметі діни бостандыққа қатысты жүйелі, үздіксіз және өте ауыр бұзушылықтар жасады немесе оған жол берді.

Provincial and local governments have arrested journalists and closed newspapers that report on matters perceived as socially offensive or critical of the government or military. Journalists also have been victims of violence and intimidation by various groups and individuals. In spite of these difficulties, the press publishes freely on other matters, although journalists often exercise self restraint in their writing to avoid inuring the wrath of the government or military. In 2001, citizens participated in general elections, but those elections were criticized as deeply flawed by domestic and international observers. Societal actors also are responsible for human rights abuses. Violence by drug lords and sectarian militias claims numerous innocent lives, discrimination and violence against women are widespread, human trafficking is problematic, and debt slavery and bonded labor persist. The government often ignores abuses against children and religious minorities, and some government institutions and Muslim groups have persecuted non Muslims and used some laws as the legal basis for doing so. The Blasphemy law, for example, allows life imprisonment or the death penalty for contravening Islamic principles, but legislation was passed in October 2004 to attempt to counter misuse of the law. Furthermore, the social acceptance of many of these problems hinders their eradication. One prominent example is honor killings (“karo kari”), which are believed to have accounted for more than 4,000 deaths from 1998 to 2003. Many view this practice as indicative of a feudal mentality and falsely anathema to Islam, but others defend the practice as a means of punishing violators of cultural norms and view attempts to stop it to as an assault on cultural heritage. Pakistan was recommended by the U. S. Commission on International Religious Freedom (USCIRF) in May to be designated as a “Country of Particular Concern” (CPC) by the Department of State because of its government's engagement or toleration of systematic, ongoing, and egregious violations of religious freedom.

Қақтығысқа гуманитарлық жауап

Пәкістандағы зорлық-зомбылық пен Талибанның үкіметпен қақтығысы гуманитарлық ахуалды ушықтырды. Талибанға қарсы әрекеттерде гуманитарлық мәселелерден гөрі саяси және әскери мүдделер басымдыққа ие болды. Адамдар мерзімінен бұрын үйлеріне қайтарылуымен, жағдай одан бетер болуы мүмкін, себебі олар тағы да Талибан террористерінің құрбаны болу қаупіне тап болады. Пәкістан аумағында сунниттік экстремистік топтар толық бейбасталықпен әрекет етеді, ал құқық қорғау органдары көз жұмып немесе діни азшылықтарға қарсы кең ауқымды шабуылдарды тоқтатуға күш жетпейтіндей көрінеді. Пәкістан мұсылмандарының 5-20% құрайтын шиит мұсылмандарына қарсы шабуылдарды ТТП және ЛЕЖ сияқты террористік ұйымдар жүзеге асырды. Пәкістан заң шығарушылары дінге қарсы заңдардың теріс пайдаланылуына қарсы да шаралар қабылдады, жалған айыптау үшін де, дінге қарсылық жасағаны үшін де жазаның бірдей болуын көздейтін түзетулер ұсынды. Бұдан бөлек, Пәкістан соттары дінге қарсы заңдарды теріс пайдалану фактілері бойынша шешім шығарды, бір жағдайда дінге қарсы толқуды қозғаған бірнеше адамды өмір бойына түрмеге жабылып, өлім жазасына кесті.

Белучистанда панджабилердің этникалық қазасы

Пәкістанның Белуджистан провинциясында жергілікті түрғындар ретінде қоныстанған пәнджабтар, сондай-ақ провинцияға жұмыс үшін келгендер Пәкістан Үкіметі мен Пәкістан армиясының қолдаушылары деп есептеледі және Белуджистан Азаттық Армиясы мен Белуджистан Азаттық фронты сияқты Белуджистан сепаратистері тарапынан нысанаға алынады.

Паштундардың соттан тыс өлтірілуі

Паштундық қорғау қозғалысы Пәкістан армиясын "соттан тыс өлтірулер мен мыңдаған адамның жоғалуы және тұтқындалуына әкеп соқтыратын қорқыту науқаны" деп айыптады. Нақибулла Мехсудтың өлтірілуі паштундарды нәсілдік белгіге қарай қарауға (нәсілдік сипаттамаға) байланысты айыптауларға әкелді. Пәкістанның тайпалық аймақтарындағы әскери операциялар паштундардың үйлерінен таралуына себеп болды. Өз этникалық тобының адам құқықтары үшін жақтаған паштундар шабуылға ұшырап, өлтірілді. Aware Girls ұйымының негізін қалаушы Гүлалай Исмаил Пакистан мемлекетінің күштеп жоғалтулары мен соттан тыс өлтірулеріне қарсы Паштундық Тахафуз қозғалысына қосылғаннан кейін, Интер-Сервис барлау қызметінен өліммен қорқытылды. Пакистандық қауіпсіздік күштерінің әйелдерге жасаған жыныстық шабуылдары туралы мәлімдеме жасағаннан кейін Гүлалай Исмаил елден қашып кетті, себебі полиция оны тұтқындауға бағытталған. Хазара қауымы – Ауғанстанның орталық аймағындағы Хазаражаттан шыққан, көбінесе мықты шиа діни ұстанымдары бар этникалық қауым. Бұл оқиға бүкіл елде үлкен наразылық пен әлеуметтік желілердегі протестке әкелді. Имран Хан жасалған зұлматтарға жауап ретінде шабуылдаушылардың талаптарын қабылдады, бұл пакистандық құрбандардың ашуын тудырды.

Белуджистанда адам құқықтарының бұзылуына үнсіздік орнату

2018 жылға дейін Пәкістан мемлекеті Белуджи сепаратистерін басу үшін исламист жауынгерлерін қолданды. АҚШ-тағы ғалымдар мен журналистерге Пәкістанның Әскери барлау қызметінің (Inter Services Intelligence) тыңшылары жүгініп, Белуджистандағы көтеріліс туралы, сондай-ақ Пәкістан армиясының адам құқықтарын бұзуы туралы сөз қозғамауды талап етті, әйтпесе олардың отбасына зиян келтірілетінін ескертті.

Мухаджирлерді соттан тыс өлтіру

Amnesty International-дің мәліметінше, Қарачи қаласынан полиция қызметкерлерінің мухаджирлерді соттан тыс атқылау фактілері жиі тіркелді, бұл жағдай билік тарапынан көбінесе "полициямен қақтығыс" ретінде бейнеленді. Қарачиде мухаджирлерге қарсы соттан тыс өлтірулер жаңа құбылыс емес. Ол 1992 жылы МКМ-ге қарсы операция кезінде басталды. "Тазалау" операциясы барысында полиция мен әскер 30 ай бойы МКМ(А) жетекшілерін және содырларын ұстау мақсатымен рейдтер, жаппай ұстаулар, қоршау және іздестіру операцияларын жүргізді. Осы кезеңде мыңдаған қарапайым МКМ жақтастары мен мухаджирлер қамауға алынып, ұсталды, соттан тыс атқыланды, қиналып, азапталды, қорқытылды және басқа да заңсыз әрекеттерге ұшырады.

Пәкістанда дін бостандығы

2022 жылы Freedom House Пакистанның діни бостандығын 4 балдық шкала бойынша 1 деп бағалады, сонымен қатар, олардың пікірінше, осы елдегі құдайға қорлық жасауға қатысты заңдар діни екпілдеушілер тарапынан жиі пайдаланылады және христиандар мен мұсылмандардың, әсіресе Ахмадия қауымының сөз бостандығын шектейді. Индустардың өкілдері ұрлану және күштеп дін өзгерту қаупі туралы айтады.