Даг Ивар Вирен: Швеция композиторының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Даг Ивар Вирен (15 қазан 1905 – 19 сәуір 1986) – швед композиторы.

Өмір

Вирен Нора қаласына жақын Стрибергте дүниеге келген. Оның әкесі ролик жалюзи фабрикасын ұстаған, ал отбасылық үйде түрлі музыкалық шаралар өтіп тұрған; ол фортепиано сабақтарын алған, Оребродағы Каролинска мектебінде оқыған, қалалық оркестрде бас барабан мен челестада ойнаған. 1926-1931 жылдары Стокгольм консерваториясында білім алған Вирен, барлық кезеңдердегі музыкамен кеңінен танысқан; 1927 жылы Артур Хонеггердің «Король Давид» ораториясын тыңдауы маңызды тәжірибе болды. 1934 жылы Вирен Парижде танысқан ирланд виолончелисі Ноэль Франкспен бірге Стокгольмге көшіп келді; олардың қызы Анника 1947 жылы дүниеге келді. 1938-1946 жылдары «Svenska Morgonbladet» газетінде музыка сыншысы болды, ал 1947 жылы Швеция композиторлар қоғамының төрағасының орынбасары болды. 1948 жылдан бастап жазда Стокгольм архипелагындағы Бьёркё аралында демалып жүрді. 1962-1971 жылдары Швеция Корольдік операсы директорлар кеңесінің мүшесі болды. Оның «Зұлым патшайым» телебалеті 1960 жылы Prix Italia сыйлығын жеңіп алды. Швецияға оралғаннан кейін ол өзінің алғашқы екі симфониясын және ең танымал туындысы – Струналы аспаптарға арналған серенадасын (1937) жазды; осы серенаданың рухын оның екінші симфониясының финалында да (1939) кездестіруге болады. Вирен бес симфония, концерттер және басқа да оркестрлік шығармалар, соның ішінде сахналық және кино музыкасы, сондай-ақ аспаптық және камералық музыка, оның ішінде бірнеше скрипкалық квартеттер жазды. Парижден оралғаннан кейін оның музыкалық стилі негізінен неоклассикалық болып сақталды: әуенді, энергиялы және көтеріңкі. 1940 жылдардың ортасында Виреннің стилі күрделенді, бұл Жан Сибелиус әсерінен болуы мүмкін. Вирен сонымен қатар қайталаудан аулақ болып, мотивациялық трансформацияны біртіндеп жүзеге асырудың жекелеген әдісін жасады, ол алғаш рет үшінші скрипкалық квартетте (1941–45) қолданылды. Ол осы тәсілді үшінші симфониясында (1944) дамытты, онда бірінші бөлімдегі бірінші мотив, қадамдық дорийлік режимдегі прогрессияға негізделген, бөлім барысында өзгеріске ұшырайды, содан кейін соңғы үш бөлімде қайталанады. Мотивтік шиеленіс терең экспрессивті төртінші симфонияға (1952) және оның кейінгі, салқын жұмыстарына, оның ішінде бесінші симфонияға (1964) және бесінші скрипкалық квартетке (1970) тән.

Wirén was born at Striberg near Nora. His father had a roller blind factory, and there were various musical activities in the family home; he took piano lessons, and was a student at the Karolinska school in Örebro, and played the bass drum and celesta in the town orchestra. Wirén studied at the Stockholm conservatory from 1926 to 1931, which gave him much exposure to music from all periods; hearing Arthur Honegger's oratorio King David in 1927 was an important experience. In 1934, Wirén moved to Stockholm with his bride, the Irish cellist, Noel Franks, whom he had met in Paris; their daughter, Annika, was born in 1947. He was music critic at the "Svenska Morgonbladet" from 1938 to 1946, and in 1947 became vice chairman of the Society of Swedish Composers. From 1948, he spent summers on the island of Björkö, in Stockholm's archipelago. He served as a member of the board of directors of the Royal Swedish Opera from 1962 to 1971. His TV ballet Den elaka drottningen (The Evil Queen) won the 1960 Prix Italia. Upon his return to Sweden, he composed his first two symphonies and his most famous work, the Serenade for Strings (1937); the spirit of this serenade may also be found in the finale of his second symphony (1939). Wirén went on to compose five symphonies, concertos and other orchestral works, including music for the stage and film scores, as well as instrumental and chamber music, including a series of string quartets. His musical style on return from Paris remained broadly neoclassical; melodic, energetic and with high spirits. Towards the mid 1940s Wirén became more serious in style, perhaps under the influence of Jean Sibelius. Wirén also developed a personal technique, first used in the third string quartet (1941–45), of gradual motivic transformation, avoiding repetition (metamorphosis technique). He pursued this approach in his third symphony (1944), where the first motif in the first movement, based on a step wise Dorian mode progression, is transformed during the movement and then echoed in the last three movements. Motivic tautness also characterizes the deeply expressive fourth symphony (1952), as well as his rather cooler later works, including the fifth symphony (1964) and fifth string quartet (1970).

Жазбалар

Дирижер Вирен 1948 жылдың мамыр айында Cupol үшін Sinfonietta шығармасын жазды, ол 1995 жылы Phono Suecia PSCD 79 дискісінде қайта жарық көрді.