Кіріспе

Фридрих "Фриц" Сзепан (2 қыркүйек 1907 – 14 желтоқсан 1974) – Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі және оның кезеңіндегі неміс футболшысы. Ол өмірінің барлық уақытын «Шальке 04» клубында өткізіп, алты ұлттық чемпионатты және бір Германия кубогын жеңіп алды. Ол барлық уақыттағы ең ұлы «Шальке» ойыншыларының бірі саналады. Клубтың 100 жылдығын мерекелеу үшін жанкүйерлер «Шалькер Яххундертельфті» – «Ғасыр командасын» сайлады, ол орта алаңға енді. 1929 жылдан 1938 жылға дейін Германия құрамасында ойнады, 30 матчта капитандыққа ие болды және екі әлем чемпионатына қатысты. Көбінесе өте шебер орта алаң шебері болған ол, әмбебаптығының арқасында орта қорғаушы және шабуылшы ретінде де ойнай алды. Ол аса жылдам болмаса да, жылдамдық жетіспеушілігін тамаша интеллектісімен, техникасымен және позициялық ойынымен толықтырды. Оның ойынды ерекше түсіну қабілеті мен көшбасшылық қасиеттерінің арқасында кейіннен «соғыстан бұрынғы Беккенбауэр» деп аталды.

Жастық шақ

Сзепан 1907 жылы Шығыс Пруссияның Нейденбург округінен Гелзенкирхенге келген отбасында, Гелзенкирхеннің өнеркәсіптік қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Рур аймағының өнеркәсіптік орталығына жұмыс табу үшін көшіп келді. "Коленпот" жұмысшы класының ортасында жас Фриц отбасының алты баласының бірі болып өсті. Шашы сары жігіт көршілес көше командаларында футбол ойнады. Мектепті бітірмей, Küppersbusch компаниясында жонавтор ретінде оқуын аяқтады, сонымен қатар компаниясының жасөспірімдер футбол командасының табысқа жетуіне көмектесті. 1924 жылы Schalke 04 жасөспірімдер клубына қосылды және 1950 жылы зейнетке шыққанға дейін сол командада қалды. 1924 жылы 17 жасында алғаш рет негізгі құрамда ойнады. Досы Эрнст Кузорраның ұсынысымен 1925 жылы 18 жасында Сзепан FC Schalke 04-тің негізгі құрамасына қосылды. Ол және оның қайын інісі Эрнст Кузорра 1930 жылдары команданың ең үлкен жетістіктеріне жеткенде, Германиядағы ең күшті клуб болған Schalke-ге жетекшілік етті. Олар бірге қарсыластың қорғанысын жеңу үшін қысқа, төмен пастарды пайдаланған танымал "Шалькер Крайзель" жүйесін құрды.

ФК "Шальке 04" клубында мансап

Кузора мен Сзепан «Шальке» клубының негізгі құрамында бекітілгеннен кейін, ол Германияның ең күшті клубтарының біріне айналды. 1934 жылы «Шальке» тұңғыш рет Германия чемпионатында жеңіске жетті, финалда «1. FC Nürnberg» клубын 2:1 есебімен ұтты. 88-ші минутта Сзепан есепті теңестірді, ал Кузора жеңіс голын соқты. Команда, «гиро» деп аталатын өте тиімді әдіс – сантиметрлік дәлдікпен жылдам, төменнен берілетін пас, еркін қозғалыс және дриблингтің арқасында, келесі жылдары патшалық көк жейдедегі сәттіліктен сәттілікке ұмтылды. Сәттілікке қол жеткізудің бастаушылары және ойын жүйесінің басты тұлғалары – Кузора мен Сзепан еді. Олар өзінің шапшаңдығы мен сергектігінің жетіспеушілігін ойынға түсіну қабілетімен, жалпы көрініспен, техникалық шеберлікпен және ең бастысы – позициялық ойынмен толықтырды. Сзепан – команданың миы және көшбасшысы, ал Кузора – темірдей жігерлі, қанаты қатайған шабуылшы және орындаушы болды. Ойына деген ерекше түсінігі мен алаңдағы көшбасшылық қасиеттері үшін Сзепан кейін «соғысқа дейінгі сыбызғы шебері» деп аталып, құрметке ие болды. Атақты шабуылшы ретінде алаңға шықса да, ол көбінесе кері шегініп, ойынды тереңден басқарды. Сзепанның басшылығымен құрылған ойынның конструктивті жүйесі «Шальке Крайзель» клубының табысының кілті болды. 1935 жылы чемпиондық атақ «VfB Stuttgart» клубынан 6:4 есебімен жеңіліспен қорғалды. Екі жыл өткен соң «Knappen» Германия футболы тарихында тұңғыш рет чемпионат пен DFB кубогын жеңіп алып, «дубль» жасады. 1942 жылға дейін «Шальке» төрт рет чемпионат финалына өтті, 1939, 1940 және 1942 жылдары жеңіске жетті. Осы кезеңде «Шальке 04» неміс футболына үстемдік етіп, «Шальке аңызының» негізін қалады. 1942 жылғы чемпионат «Шальке 04» үшін Екінші дүниежүзілік соғыстағы соңғы жеңіс болды және сонымен бірге 16 жылдық үзілістен кейін алғашқы титул болды. Соғыс аяқталғаннан кейін «Алтын Фриц» «Шальке» клубын қайта құруға көмектесті, бірақ 1949 жылы тізесі мен арқасының ауруларына байланысты карьерасын аяқтады. 1950 жылдың 12 қарашасында Сзепан мен оның жеңешесі Кузора «Шальке» клубының «Glückauf Kampfbahn» стадионында «Clube Atlético Mineiro» клубына қарсы өткен ойында ресми түрде жанкүйерлермен қоштасты.

Қызықты деректер

Ол және Шальке жұлдызы Эрнст Кузорра бір-бірінің қарындастарына үйленді, соның салдарынан олар жеңгелеу болып табысты.