Кіріспе
Электрлік жылытуы бар жамылғы
Электрлік жылытуы бар жамылғы – электрлік жылыту сымдары енгізілген жамылғы. Оның түрлері: төсектің астына салынатын жамылғылар, үстіне жабылатын жамылғылар, кішкентай жамылғылар және жазғы жамылғылар. Төсектің астына салынатын жамылғы матрастың үстіне, төсек жамылғысының астына салынады. Бұл түрі Ұлыбритания және Ұлттар Достастығы елдерінде ең көп таралған, онда ол әдетте "электрлік жамылғы" деп аталады; АҚШ және Канадада, ол сирек кездеседі және электрлік жылытылатын матрас төсегі деп аталады. Үстіне жабылатын жамылғы төсек жамылғысының үстіне салынады және АҚШ пен Канадада ең көп таралған түрі болып табылады, онда оны "электрлік жамылғы" деп атайды. Электрлік жамылғыларда әдетте жамылғының шығаратын жылу мөлшерін әртүрлі уақыт аралығында ток импульстарын жіберіп реттейтін басқару блогы болады. Екі адамға арналған төсектерде әр жағына жеке басқару элементтері орнатылуы мүмкін. Электрлік жамылғыны төсекке жату алдында жылыту үшін немесе төсекке жатқан адамды жылы ұстау үшін пайдалануға болады. Электрлік жамылғылар әдетте 15-тан 115 ваттқа дейін қуатты пайдаланады. Кейбір қазіргі заманғы "төмен вольтты" электрлік жамылғыларда 12-ден 24 вольтқа дейін жұмыс істейтін жұқа көміртекті сымдар бар.
Механизм
Электрлік жамылғылар жылу төсеніштері сияқты, тоқ қосылғанда қызып тұратын матаға енгізілген оқшауланған сым немесе жылыту элементін пайдаланады. Жамылғы мен электр розеткасы арасында орналасқан температураны басқару блогы, жамылғыдағы жылыту элементтеріне түсетін токты реттейді. Кейбір қазіргі заманғы электрлік жамылғыларда ескі жылыту сымдарына қарағанда көлемді де көзге түспейтін көміртек талшықтарынан жасалған элементтер қолданылады. Көміртек талшығы сондай-ақ көптеген жоғары сапалы жылытылатын автокөлік орындықтарында жылыту элементі ретінде де қолданылады. Жапқыштарды жылуды реттеуге арналған реостаттармен сатып алуға болады.
Ашығу
Жаңа электрлік жамылғыларда жамылғының қатты қызуына немесе өртке ұшуына жол бермейтін автоматты ажырату механизмі болады. Ескі (шамамен 2001 жылға дейінгі) жамылғыларда мұндай ажырату механизмі болмауы мүмкін, сондықтан пайдаланушылардың қатты қызуға ұшырау қаупі бар. Ескі жамылғылар өрт қаупі деп есептеледі. Кейбір электрлік жамылғылар салыстырмалы түрде төмен вольтта (12-24 вольт) жұмыс істейді, оның ішінде үй шаруашылығына арналған электр розеткаларына қосылатындары да бар. АҚШ-та мұндай жамылғыларды Soft Heat, Serta және Select Comfort компаниялары сатады. Сондай-ақ, мұндай жамылғылардың қатарында автомобильде пайдалануға арналған 12 вольтты жамылғылар да бар, олар әдетте әр 45 минут сайын автоматты түрде өшіріледі. Өрт қауіпсіздігі мамандары ескі немесе зақымдалған жамылғыларға ерекше назар аударады, себебі олардың құрамында жылу, электр энергиясы, көп мөлшердегі өртке оңай тұтанатын төсек заттары және ұйықтап жатқан адам болады. 2011 жылы Ұлыбританияда жылына 5000 өрт электрлік жамылғылардың істен шығуынан болған деп есептелді. Электрлік жамылғылар ауырсынуды сезе алмайтын, мысалы, диабетикалық перифериялық нейропатиясы бар адамдарға, немесе оған дененің реакциясы баяу болатын кішкентай балаларға, төрт мүшесі қозғалмайтын және қарт адамдарға күйік тию қаупін тудырады.
Қатерлі ісік
SLF (супер төмен жиілік) ЭМҚ (электромагниттік өріс) немесе радиожиілік сәулеленуінің қатерлі ісік тудыруы мүмкін ешқандай механизмі анықталған жоқ. Жоғары энергиялы (иондаушы) сәулеленуден өзгеше, электромагниттік спектрдің иондаушы емес бөлігіндегі ЭМҚ ДНК-ны немесе жасушаларды тікелей зақымдай алмайды. Кейбір ғалымдар SLF ЭМҚ-ның басқа механизмдер арқылы, мысалы, мелатонин гормонының деңгейін төмендету арқылы қатерлі ісікке себеп болуы мүмкін деп болжайды. Мелатониннің кейбір ісіктердің дамуын тежеуге қабілетті екеніне қатысты деректер бар. Әйелдерде электр жамылғышты ұзақ мерзімді пайдалану (>20 жыл) эндометрий қатерлі ісігінің 36%-ға артуымен байланысты.
Қоғамдық факторлар
Электрлік жамылғылар – тиімді және коммерциялық түрде қолжетімді жеке жылыту жүйелері болып табылады, олар бәсекелес шешімдерге қарағанда қолжетімді бағамен жеке жылулық жайлылыққа қол жеткізуге бағытталған. Суық жағдайда электрлік жамылғылар ұйқыға келу уақытын қысқартуға және ұйқыға жатқанда жайлылықты арттыруға көмектеседі. Осы қасиеттеріне байланысты электрлік жамылғылар төмен кірісті қауымдастықтарда, әсіресе суық маусымда отын тапшылығына тап болған отбасыларда кең таралған. Сонымен қатар, электрлік жамылғылар ыстық жазды және суық қыстың аралас аймақтарда жиі қолданылады. Мысалы, олар Янцзы өзені аймағындағы жатын бөлмелерінде қолданылатын ең көп таралған жеке жылыту құралы болып табылады. Дегенмен, қуатты басқару тұрғысынан алғанда, электрлік жамылғылар, су төсектер, ылғалдылықты кетіруге арналған құрылғылар, теледидарлар сияқты құрылғыларға байланысты әртүрлі электр жүктемесі үйдегі жалпы қуат тұтынуының 40%-ын құрайды. Атап айту керек, бұл құрылғылар аздаған қуатты пайдаланады, мысалы, электрлік жамылғылар шамамен 15-115 Вт қуатты тұтынады. Бірақ, тоңазытқыштар, кондиционерлер, су жылытқыштар сияқты басқа электр құрылғыларымен салыстырғанда, әртүрлі электр жүктемесі көбінесе назардан тыс қалады және электр қуатының дұрыс болжамдамауына әкелуі мүмкін, сондықтан оған тиісті көңіл бөлу қажет. Электрлік жамылғылар, әсіресе суық климатты аймақтарда тұратын төмен кірісті азаматтар үшін, жылулық жайлылыққа қатысты энергияны аз тұтынуының арқасында өмір сапасын жақсартуға маңызды мүмкіндік береді.
Танымал мәдениетте
1987 жылы "Батыл кішкентай тостер" анимациялық фильмінде "Бланки" деп аталатын адам кейпіндегі бет ретінде бейнеленген, температурасын электрмен басқаратын мультфильмдік электр жамылғы көрсетілген. 1951 жылы түсірілген "Басқа әлемнен келген нәрсе" фильмінде, ойсырап лақтырылған электр жамылғы шетелдік монстрды мұздан босатып, оның мұз блогын ерітті. 1981 жылы түсірілген "Менің Андремен кешкі асым" фильмінде қазіргі заманғы жайлылықтың бір түрі ретінде талқыланады.