Кіріспе

Элвис Мемфисте – американдық рок-н-ролл әншісі Элвис Преслидің тоғызыншы студиялық альбомы. Ол RCA Records лейблымен 1969 жылдың 2 маусымында жарық көрді. Жазбасы 1969 жылдың қаңтар және ақпан айларында Мемфистегі American Sound Studio студиясында, продюсер Чипс Моман басшылығымен және оның үй тобы, бейресми түрде «Мемфис Бойз» деп аталатын музыкашылардың қатысуымен жасалды. Преслидің «Элвис» телеарнасының арнайы бағдарламасы мен оның саундтрегінің сәттілігінен кейін, бұл альбом Преслидің Metro Goldwyn Mayer компаниясымен жасаған келісімшарты аяқталғаннан кейін саундтрек емес альбомдарға оралуын білдірді. Преслидің жанындағы адамдар оны RCA студиясын тастап, Мемфистегі American Sound студиясында, хиттер жасаудағы өркендеудің шыңында тұрған студияда осы альбомды жазуға көндірді. Бұл себеп – «Мемфис Бойз» үй тобының оңтүстік соул дыбысы болды. Осы сессияларда жазылған әндердің көп бөлігі кантри музыкасы болғандықтан, оларға «кантри соул» стилінің әсері сезілді. Бұл әсерді аранжировкадағы дубброның жиі қолданылуы одан әрі күшейтті. «Элвис Мемфисте» альбомы 1969 жылдың маусымында жарық көрді және жақсы пікірлер алды. Billboard 200 тізімінде 13-орынға, кантри чарттарында екінші орынға, ал Ұлыбританияда бірінші орынға ие болды. Оның «In the Ghetto» синглы Billboard Hot 100 тізімінде үшінші орынға жетті. 1970 жылы Американың Жазу индустриясы қауымдастығы оған алтын сертификат берді. Кейінгі жылдары альбом одан да көп жағымды пікірлерге ие болды және 2003 жылы Rolling Stone журналының барлық уақыттағы 500 ең ұлы альбом тізімінде 190-шы орынға қойылды.

Өмірбаян

1960 жылы Пресли әскери қызметтен оралғаннан кейін, оның менеджері, полковник Том Паркер, оның мансабының бағытын тікелей концерттер мен альбомдардан фильмдерге және саундтректерге бұрды. 1961 жылдың наурыз айында Пресли сегіз жылға соңғы тікелей концертін өткізді: ол Гавайидегі Перл-Харбордағы Боч Аренасында USS Arizona ескерткішінің құрылысына арналған қайырымдалық шара болды. 1960 жылдардың бірінші жартысында Преслидің үш саундтрек альбомы поп-чарттарда бірінші орынға шықты, ал оның ең танымал әндерінің көпшілігі оның фильмдерінен болды, соның ішінде 1961 жылғы "Can't Help Falling in Love" және 1962 жылғы "Return to Sender". 1964 жылдан кейін Паркер Преслидің тек саундтрек альбомдарын жазуы керек деп шешті. Ол фильмдер мен саундтректерді бір-бірін толықтыратын, өзара жарнамалауға көмектесетін деп есептеді. Алайда, Преслидің фильмдері мен саундтректерінің коммерциялық сәттілігі бірте-бірте төмендеді ("Paradise, Hawaiian Style"; "Easy Come, Easy Go"; "Speedway"), ал ол өз жұмысының сапасына көңілі толмай бастады. 1964 жылдан 1968 жылға дейін Преслидің ондыққа кірген бір ғана хиті болды: 1960 жылы жазылған "Crying in the Chapel" (1965) евангелистік әні. Преслидің жаңа материалдарынан тек бір LP шықты: "How Great Thou Art" (1967) госпел альбомы, ол оған ең үздік қасиетті орындау үшін алғашқы "Грэмми" сыйлығын жеңіп берді. 1968 жылы Паркер NBC телеарнасымен Преслидің қатысуымен тікелей эфирде Рождестволық телешоу жасау туралы келісім жасады. Паркер бастапқыда Преслидің тек Рождество әндерін орындауын жоспарлаған, бірақ продюсер Стив Биндер Преслиді өзінің бастапқы репертуарынан әндерді орындауға көндірді. Шоудың жоғары рейтингісі және онымен бірге шыққан альбомның табысы Преслидің танымалдығын қайта жаңғыртты. Шоу түсірілімі кезінде Пресли Биндерге: "Мен ешқашан сенбеген әнді орындамаймын, мен сенбеген фильмді ешқашан түсірмеймін" деді. Музыкаға қайта бағытталғандықтан, Пресли жаңа альбом жазуға шешім қабылдады.

Жазу

Пресли әдеттегі музыканттары мен студияларын (Голливудтағы Radio Recorders, Калифорния және Нэшвиллдегі RCA Studio B, Теннесси) тастап, Мемфисте жаңа материал жазды. Арнайы шоудан кейін ол Скотти Мур мен Д.Дж. Фонтанаға жүгінді, олар Преслидің алғашқы хиттері жасалған кезеңде онымен бірге ойнаған және телешоуда оған қосылған. Пресли Мурдан Нэшвиллдегі Music City Recorders студиясын пайдалану туралы сұрады, бірақ бұл ұсыныс іске аспады. 1969 жылғы қаңтарда Грейслендте өткен кездесуде Пресли әдеттегі продюсері Фелтон Джарвиске келесі альбомын RCA студиясында жазғысы келмейтінін айтты. Преслидің екі досы, диджей Джордж Клейн мен Марти Лакер, Лакер қатысқан American Sound Studio студиясын пайдалануды ұсынды. RCA студияның продюсері Чипс Моманмен байланысқа түсті. Преслимен жұмыс істеуге дайын Моман Нил Даймондпен жазбаны кейінге шегерді, өйткені ол Фелтон Джарвис екінші продюсер ретінде қатысқан жазбаларды жүргізуді сұрады. Преслидің жазбаларына он күн және 25 000 доллар жұмсалатыны туралы келісімге келді. Оған студияның үй тобы, 827 Thomas Street Band (жақсы белгілі Мемфис бойз) қолдау көрсетті, оның құрамында гитарада Реджи Янг, бас гитарада Томми Когбилл мен Майк Лич, барабанда Джин Крисман, фортепианода Бобби Вуд және органмен Бобби Эммонс болды. RCA Records өз студияларында ғана жаздыру саясатын сақтаса да, лейбл өз қызметкерлерін American Sound студиясына жіберді. 1969 жылғы 13 қаңтарда Пресли студияға суық тиген күйде келді, жазбалар басталды. Оның жеке тобына Hill & Range баспашысы Фредди Биенсток, полковник Паркердің көмекшісі Том Дискин, продюсер Фелтон Джарвис, атқарушы Гарри Дженкинс және RCA Records инженері Ал Пачуки қосылды. Пачуки қатысқанда, American Sound инженері Эд Коллис музыканттарға гармоникамен қосылды. "Long Black Limousine", "Wearin' That Loved On Look" және бірнеше альбомға енбеген әндерді жаздырған сессия таңғы сағат 5:00-ге дейін жалғасты. Бірінші күнгі жазбадан кейін Моман мен оның әріптестері Преслидің кең тобынан алаңдады, сондықтан ол қалған сессияларда азырақ адаммен келді. Келесі күні Пресли "I'm Moving On" және "Gentle on My Mind" әндерін жазды, соңғысын жаздыру кезінде ауруын басу үшін студиядан кетіп, демалды. Келесі түні ол суығы нашарлағандықтан келмеді, ал 15 және 16 қаңтарда үй тобы келесі сессияларға қосалқы тректерді жазды. Пресли 20 қаңтарда "In the Ghetto" әнін 23 рет жаздырып, "Gentle on My Mind" әнінің вокалдық трегін аяқтады. 22 қаңтарда ол Эдди Арнольдтың "I'll Hold You in My Heart (Till I Can Hold You in My Arms)" және альбомға енбеген "Suspicious Minds" әнін жазды. Содан кейін Пресли қызы Лиза Маридің бірінші туған күнін тойлау үшін Аспенге (Колорадо) демалысқа кетті. Преслидің болмаған кезінде Биенсток Моманға жүгінді, ол әндердің жариялануына қатысты болашақ даулар туралы алаңдады. Моман мен Пресли Hill & Range композицияларын жазбауға, оның орнына American Sound авторларының әндерін пайдалануға келісті. Биенсток, әсіресе "Suspicious Minds" және "Mama Liked the Roses" әндеріне қызығушылық танытып, Моман әндерді шығару үшін баспа құқығынан бас тартуы керектігін ескертті. Моман Биенстокқа барлық жазбаларды алып, студиядан кетуін айтты. RCA вице-президенті Гарри Дженкинс Моманды қолдап, Биенстокқа студиядан алыстап, Преслиге қызметкерлермен жұмыс істеуге рұқсат берді. Бұл арада Дискин Преслиге баспа мәселесі туралы хабарлады. Пресли Моманды қолдап, Дискинді өзі мен продюсер сессия жұмысын аяқтайтынына сендірді. Дискин Паркермен байланысқа шығып, оны Калифорнияға қайтаруды тапсырды. Моман баспа құқығын сақтап қалды, ал жазбалар бірнеше аптадан кейін қайта басталды. Пресли 17 ақпанда "True Love Travels on a Gravel Road" және "Power of My Love" әндерін, ал келесі күні Эдди Арнольдтың "After Loving You" және "Do You Know Who I Am?" әндерін жазды. 19 ақпанда ол сессияның көп бөлігін American Sound жазбаларында пайдаланылған Hill & Range әндерінің бірі – альбомға енбеген "Kentucky Rain" әніне арнады. Содан кейін Пресли өткен жылы Джерри Батлер үшін хит болған "Only the Strong Survive" әнін 29 рет жазды. 20 ақпанда ол Джонни Тиллотсонның "It Keeps Right on a Hurtin'" әнін үш рет және "Any Day Now" әнін алты рет жазды. Преслидің соңғы сессиясы 22 ақпанда болды, онда ол "True Love Travels on a Gravel Road" және "Power of My Love" әндеріне вокалды үстірт жазып, бірнеше альбомға енбеген әндерге вокал жазды. Келесі айда Майк Лич пен Гленн Спреен альбомды аяқтау үшін струндық және мүйізді аспаптарды өңдеуді бастады, Memphis Horns бірнеше қола аспаптарды жаздырды.

Музыка

Моман қалыпты Пресли поп-жазбаларынан, белгілі бір аудиторияға бағытталғаннан шегінді. Stax Records дыбысын дамытушы ретінде ол соул, кантри, госпел және ауылдық және электрлік блюзді біріктіретін Мемфис дыбысын енгізді. Көптеген аранжировкалар ырғақ секциясына көп сүйенеді, ал скрипкалар, латунь және ағаштан жасалған үрмелі аспаптар азырақ үлес қосады. Аранжировщиктер Гленн Сприн мен Майк Лич Преслидің имиджін өзгертіп, скрипкалар, виолончельдер мен француз мүйіздерін қосты. Аранжировщиктер тректерді ерекше дыбыс үшін үйлестіруді көздеді; струн аспаптары контрапунктте қолданылады, трек аяқталғанда көтеріліп, керісінше төмендейді. Виолалар француз мүйіздерімен бірдей партияларды орындайды, ал виолончель қараңғырақ тембр үшін қолданылады. Синкопты иілу арқылы жетілдірілді. Альбомдағы он екі трек American Sound сессияларында жазылған отыз төрт тректен ішінен таңдалды. Бірінші ән, "Wearin' That Loved On Look" Пресли жазбаларында тұңғыш рет электр бас гитараның жетекші партиясын пайдаланды. Екіншісі – "Only the Strong Survive", онда Преслиге бас және барабан сүйемелдейді. Ол үшінші тректе, кантри әні "I Hold You in My Heart ('Till I Can Hold You in My Arms)" фортепианода ойнайды. Преслидің дауысы төртінші ән, "Long Black Limousine" кантри-ритм-блюзінде суық тигендіктен қабақтанды. Бесінші ән, Джонни Тиллотсонның дәстүрлі кантри-вестерні "It Keeps Right on A Hurtin'", Мемфис соулына жақындатылған аранжировкаға ие. Бірінші жақ Хэнк Сноудың кантри-вестерні "I'm Moving On" күшті бас партиясымен және серпінді ырғақпен аяқталады. Екінші жақ Флоренс Кей мен Берни Баумның "Power of My Love" әнімен басталады. Әннің дыбысы блюзға негізделген, Преслиге латунь секциясы, барабандар, электр гитарасы және орган сүйемелдейді. Әннің мәтінінде қос мағыналы сөздер бар ("Crush it, kick it / You can never win / I know baby you can't lick it / I'll make you give in)", әйел вокалистердің ашкере әуендері сексуалдық мәнді күшейтеді. Екінші трек, Джон Хартфордтың "Gentle on My Mind" әнінің кавер-версиясы келеді. Струн аспаптарына толы аранжировка Глен Кэмпбеллдің 1967 жылы Грэмми сыйлығын жеңіп алған нұсқасынан шабыттанды. Келесі ән, Эдди Арнольдтың 1962 жылғы хиті "After Loving You", 12/8 өлшемінде аранжировкаланған. Элвис әннің бойында гитарада ойнайды, соның ішінде кіріспеде де. Одан кейін Даллас Фрейзердің "True Love Travels on a Gravel Road" және Чак Джексонның 1962 жылғы хиті "Any Day Now" келеді. Альбомның он екінші және соңғы әні, "In The Ghetto", Mac Davis-тің әні, сингл ретінде таңдалды. Әнді Билли Стрэндж таңдады, ол бұрын Преслидің басқа сессиялары үшін материалды іріктеген. Бұл ән кедейліктің салдарына қарсы протесттік ән, қала жастарына деген қайырымдылықты білдіреді. "In the Ghetto" әнінің сөздері сол кездегідей дау тудырғандықтан, Пресли бастапқыда оны жазғысы келмеді, өйткені ол жанкүйерлерді жібермеуі мүмкін деп ойлады. Моман әнді Рози Гриерге беруге дайын болғаннан кейін, Преслидің достары оны жаздыруға көндірді. Альбомның мұқабасы NBC-нің Элвис арнайы бағдарламасынан "Trouble" "Guitar Man" өндірісінен алынған кадр. Пресли қызыл электр гитарасымен, мойнына қызыл шарф байлап, қара былғары костюм киген, ал сахнаның фонында гитарашылардың силуэттері бейнеленген. "From Elvis in Memphis" American Sound Studio-ның ең танымал туындыларының бірі болды, сондай-ақ Dusty Springfield-тің "Dusty in Memphis" альбомы да осы студияда жазылған; екі альбом да Мемфис музыкалық ортасының сол кездегі уақыты мен музыкалық тенденцияларын көрсетеді.

Шығару және қабылдау

"In the Ghetto" синглы 1969 жылдың 14 сәуірінде RCA компаниясы арқылы 300 000 данамен шығарылды. Шығарылғаннан кейінгі екінші аптада ол хит-парадтарға енді, онда он үш апта болды (14 маусымда үшінші орынға жетті). Сингл АҚШ-та миллион данаға сатылды. Осы арада ол британдық синглдар хит-парадында екінші орынға жетті. Алайда, оның табысы RCA мен American Sound арасында қақтығыс тудырды. Сессиялар кезінде Преслидің әдеттегі продюсері Джарвис Пресли мен оның жазбаларын бақылаудан айырылып қалуы мүмкін деген алаңдаушылық білдірді. "In the Ghetto" синглының алғашқы екі аптасы Джарвиске продюсерлік құқық ретінде жазылды. Кейін Лакер Billboard журналына хабарласып, продюсерлік құқықты Моманға түзетуді сұрады. Төртінші аптада Паркер Billboard журналынан әннің жазбасынан продюсерлік құқықты толығымен алып тастауды өтінді (Преслидің жазбаларында дәстүрлі түрде продюсерлік құқық көрсетілмейтінін айтты). "From Elvis in Memphis" альбомы 1969 жылдың 2 маусымында жарық көрді. Альбом Ұлыбританияның альбомдар хит-парадында бірінші орынға шықты, бір аптаға Jethro Tull-дың "Stand Up" альбомын орынсыздандырды. АҚШ-та ол Billboard Top LPs хит-парадында он үшінші орынға ие болды және 1969 жылғы журналдың Top Country альбомдарында он жетінші орынды иеленді. 1970 жылдың 28 қаңтарында 500 000 данадан астам сатылғаннан кейін Американың жазба индустриясы қауымдастығы алтын сертификат берді. 1969 жылдың 12 шілдесінде Пресли Rolling Stone журналының мұқабасында пайда болды, ал альбом басты сын-пикирді алды. Журналдың сыншысы Питер Гуральник оны "Пресли жасаған кез келген нәрсеге тең" деп сипаттады және "осы музыкаға шын ниетпен құлшыныспен келгенін" айтты, сондай-ақ: "ол біздің назарымызды аударуға тырысуда. Оның қатысуы, ең бастысы, таң қалдырады". Billboard журналы да Пресли туралы оң пікір жариялап, "ол ешқашан бұрынғыдан жақсы естілмеген, ал материалды таңдау өте тамаша" деп жазды. High Fidelity журналында: "Элвис бірнеше кезеңнен өтті, және оның соңғысы ең жақсысы" деп жазылған. Los Angeles Times газеті әртүрлі пікірлер білдірді: сыншы Пит Джонсон Преслидің дауысын мақтап, оны "бұрынғы қазған күйіне" келгенін айтты. Осы арада Джонсон Преслидің Sun Records стиліне немесе Stax Records компаниясының Мемфис дыбысына сәйкес келмейтін музыкалық аранжировкаларды сынға алды. Ол ырғақ секциясының "көтерілмейтінін" атап өтті, мүйіздерді қолдануды "азын және жалпы алғанда дәмсіз" деп сипаттады, аранжировкаларды "Голливудтық" деп атады және Моман мен аранжировщиктер Спреен мен Личтің едәуір аз қолдау көрсетілген тректерін шығаруын "салғырттыққа" байланыстырды. Джонсон Преслидің дауысы "Мемфиске келгенін", бірақ "LP-ге қатысты басқа ешкімнің келмегенін" қорытындылады. Associated Press үшін альбом "сапалы кантри" музыкасын ұсынды және Преслидің дауысы "тереңдік" пен "сезімді" танытты. The Pittsburgh Press бұл "типикалық" Пресли альбомы деп санайды, онда "рок-н-ролл стилі" бар, кейіннен ол "махаббат әндеріне" айналды. Detroit Free Press Преслидің стилі "From Elvis in Memphis" альбомында "жаңа" болып көрінетінін, онда "кантри хип" лирикасы және "1969 жылдың" ритмі болды деп есептеді. "From Elvis in Memphis" альбомына жасалған ретроспективті шолулар мақтауын жалғастыруда. 2009 жылы Rolling Stone журналы оны "керемет" деп сипаттады және сессиялардың табысын Преслидің "жаңа жетілуіне және жан-дүниесіне" және Моманның "жылы, оңтүстік музыкалық қолдауына" байланыстырды. AllMusic оған бес жұлдыздың бесеуін берді және оны "AllMusic альбом таңдауы" деп атады. Сынықшы Брюс Эдер 1956 жылғы "Elvis Presley" альбомымен бірге "From Elvis in Memphis" альбомын Преслидің "ең керемет альбомы" деп атады. Эдер оны "барлық уақыттағы ең керемет ақ жан альбомдарының бірі (және ең керемет жан альбомдарының бірі)" деп атады, Пресли "өнеркәсіптік жағынан жаңарған" және "оның барлық жазба тарихындағы ең жақсы ойнау мен қосалқы ән айтумен қолдау көрсетілген". Сол веб-сайттың Ричи Унтербергер альбомды Элвис үшін рок музыкасына оралу деп атап, оны "60-шы жылдардың аяғындағы лайықты батыл поп/рок" деп сипаттады. PopMatters журналы "From Elvis in Memphis" альбомын "Элвис Пресли жасаған ең жақсы музыка" деп сипаттады. Sputnik Music сыншысы альбомды Преслидің алғашқы жазбаларымен "тарихи маңызы мен жаңашылдығы жағынан" "сайысқа түсті" деп есептеді және оны "әрбір Элвис жанкүйері мен кез-келген музыка жанкүйері үшін міндетті түрде тыңдауға лайық" деп атады.

Мұра

"Американ саунд" сессияларынан кейін Пресли Голливудқа оралды. 1969 жылдың наурыз-сәуір айлары аралығында ол саундтрек жазды және актер ретінде өзiнiң отыз бiрiншi және соңғы фильмінде, "Change of Habit" фильмінде түсті. Альбом шығар кезiнде Паркер Преслидiң концерттерге оралуын ұйымдастырды. Ол Лас-Вегас халықаралық қонақ үйiнiң иесi Кирк Керкорианмен жаңа салынған 2000 орындық шоу-румда төрт апта бойы (түнiне екi шоу, дүйсенбiлерде демалыспен) 400 000 долларға өнер көрсетуге келісім жасады. Өзiнiң өнер көрсетуi үшiн ол кейiннен TCB тобы ретiнде белгiлi болған топты жинады: Джеймс Бертон (гитара), Джон Уилкинсон (ритм-гитара), Джерри Шефф (бас-гитара), Ронни Татт (добыл), Ларри Мухоберак (пиано) және Чарли Ходж (ритм-гитара, фонограмма). Топ The Sweet Inspirations және The Imperials тобының қосымша вокалымен толықтырылды. Оның алғашқы Лас-Вегас шоуына 101 500 көрермен жиналды, бұл Лас-Вегастағы өнер көрсетулерiнiң жаңа рекордын орнатты. 1970 жылы Пресли он үш жылдан кейiн бiрiншi рет Америка Құрама Штаттары бойынша гастрольдемеге шықты. "Don't Cry Daddy" әнi Billboard Hot 100 хит-парадында 6-шы орынға жеттi. "Kentucky Rain" 1970 жылы орташа хит болды, 16-шы орынға жеттi, ал "Suspicious Minds" Преслидiң ең танымал әндерiнiң бiрiне айналды және оның мансабындағы соңғы жеңiсi болды. 2003 жылы "From Elvis in Memphis" альбомы Rolling Stone журналының барлық уақыттың ең үздік 500 альбомы тiзiмiнде 190-шы орынды иеленді, 2012 жылы жаңартылған тiзiмде рейтинг сақталды, ал 2020 жылы жаңартылған тiзiмде 322-шi орынға түстi.

Қайта шығарылғандар

2000 жылы RCA «From Elvis in Memphis» альбомының ремастерингтелген компакт-дискісін шығарды, оған альбом жазу кезінде тіркелген алты бонус трек (A немесе B жақтары ретінде шығарылған) қосылды. Альбомның қайта шығарылуы Rolling Stone журналынан бағасы бойынша бес жұлдыз алды. 2009 жылы Sony Music Entertainment альбомның 40 жылдығына орай Legacy RCA Edition нұсқасын шығарды: екі диск («From Elvis In Memphis» және «From Memphis To Vegas/From Vegas To Memphis» студиялық дискісі), төрт жазылмаған нұсқа және бастапқыда монофониялық сингл ретінде шығарылған он трек (оның ішінде «Suspicious Minds» және «Kentucky Rain» әндері). 2013 жылы «From Elvis in Memphis» альбомы Follow That Dream лейблінде екі дискіден тұратын арнайы нұсқада қайта шығарылды, онда түпнұсқа альбом тректерімен қатар көптеген баламалы жазбалар да бар болды. 1970 жылғы Quadraphonic сегіз тректік альбомның қайта шығарылуы болған жоқ.