Кіріспе

Вирджиния штатының дәріханалар кеңесі Вирджиния азаматтарының тұтынушылар кеңесі, 425 U.S. 748 (1976) ісінде АҚШ Жоғарғы Соты штаттың фармацевттердің рецепт бойынша тағайындалған дәрі-дәрмектер бағасы туралы ақпарат беру құқығын шектеуге болмайтынын қабылдады. Бұл жағдай Бірінші түзетуді коммерциялық сөйлеуге қатысты қолдану мәселесін анықтауда маңызды рөл атқарды.

Өмірбаян

Вирджиния штатында дәріханагерлерге рецепт бойынша берілетін дәрі-дәрмектердің бағасын жариялауға тыйым салатын заң болған. Бұл заң бойынша, мұндай жарнама жасағандар "кәсіби этика ережелерін бұзу" үшін кінәлі деп есептелген. Аудандық сот анықтағандай, штаттың ішінде дәрі-дәрмек бағалары әртүрлі болған.

Көпшілік пікір

Сот судьясы Блэкмун көпшіліктің атынан жазған пікірін Вирджиния штатының дәріханаларды реттеу туралы заңдарына қысқаша шолу жасаудан бастады, содан кейін мұндай ережелерге қатысты бұрынғы шағымдарды ерекшеледі, бұл істердің бұрынғысы сөз бостандығына емес, Конституцияның 14-ші толықтыруына сәйкес экономикалық процестің әділдігіне негізделгенін түсіндірді. Блэкмун соттың «коммерциялық сөз» бостандығын бұрынғы шешімдер арқылы қалай шектегенін сипаттады; мысалы, «Бигелоу Вирджинияға қарсы» ісінде, сот Вирджиния штатының шегінен тыс жердегі аборт процедураларын жарнамалауға тыйым салған заңын жойды. Ол сондай-ақ коммерциялық сөзді «өшпес сөздер» және ұяттылық сияқты «қорғалмаған» сөз түрлерінен ажыратты. Сөз мазмұнына қатысты экономикалық мүддеге ие болу, сөйлеушінің немесе тыңдаушының Бірінші толықтырудың қорғауынан айырмайды. Бұл, әсіресе, осы істегі тұтынушылар үшін маңызды, себебі кедейлер, қарттар және денсаулығы нашар адамдар рецепттерін арзан бағамен алу үшін ақпаратқа қол жеткізуге мұқтаж болды және дұрыс шешімдер қабылдау үшін осы ақпарат қажет еді. Блэкмун мұндай мұқтаж адамдар үшін мұндай ақпарат жай ғана ыңғайлылық емес екенін түсіндірді. Сонымен қатар, ол баға жарнамасының еркін нарықтық экономикадағы маңыздылығын атап өтті, себебі олар азаматтарға жеке экономикалық шешімдер қабылдауға қажетті ақпаратты ұсынады. Вирджиния штаты осы ережені фармацевттердің кәсіби беделін сақтау үшін қабылдағанын айтты, өйткені фармацевттер арасындағы күшті баға бәсекесі оларға тиісті кәсіби қызметтерді ұсынуды қиындатады. Блэкмун фармацевтикалық қызметті реттеу қажетті және штаттардың полициялық билігіне кіретінімен, заң тұтынушылардың білімсіздігін арттырып, оларды дәрі-дәрмек бағасы туралы хабарсыз қалдырады деп жауап берді. Блэкмун бұл тәсілді әкесінше қараушылық деп атады, егер тұтынушылар дәрі-дәрмек бағасы мен қолжетімділігі туралы жеткілікті ақпарат алса, бұл оларға рецепт берушіні таңдау бойынша шешімдер қабылдауда көмектеседі. Блэкмун пікірін аяқтағанда, штаттардың кейбір коммерциялық сөзді уақыт, орын және мазмұнына қатысты емес ережелер арқылы реттеу құқығын сақтап қалғанын түсіндірді. Сондай-ақ, штаттар жалған немесе адастыратын жарнамаларды тыйым салуға құқылы. Алайда, ол штаттардың заңды экономикалық қызмет туралы шын ақпаратты, оның салдарынан қорқып, жасыра алмайтынын мәлімдеді.

Бёргердің келісімі

Бас судья Бёргер негізінен практикалық негізде келісті, рецепттердің 95% дайын қаптамадағы дәрілерді талап ететінін, ал оларды өндірушілер дереу сату үшін дайындағанын атап өтті. Бұл дәрілердің нарығы оларды осылай сатуға жеткілікті үлкен болғандықтан, штаттың кәсібилікке негізделген дәлелдемесінің маңызы аз болды. Бёргер медицина немесе құқық сияқты кәсіби қызметтерге қатысты емес екенін айтып, Блэкмунның көпшілік пікірінің ауқымын шектеуге ұмтылды. Бёргердің пікірінше, осы кәсіптерді реттеу басқа тәуекелдерге бағытталған, ал қызметтер бірегей және клиентке жекешелендірілген болғандықтан, осы істің шешімі оларға қолданылмауы керек.

Стюарт келісімі

Сот төрешісі Стюарт бұл шешімнің штаттардың алдамшы немесе жалған жарнаманы шектеу мүмкіндігін қысқартпайтынын түсіндіре отырып, өз келісімін жазды. Ол, журналистер кейде фактілерді жаңылыстыруы мүмкін деген қорқынышпен баспасөзді қатаң шектеуге болмайтынын көрсету үшін, түрлі қаралау істерін мысалға келтірді. Ал жарнама беруші өзі жариялаған материалдың ақиқатқа сәйкес екенін немесе жоқ екенін білуі әлдеқайда мүмкін. Осыған байланысты, штаттар жарнама мазмұнын оның шындығына қарай реттеуде кеңірек құқыққа ие болуы керек. Мұндай коммерциялық жарнама мен идеологиялық ой-пікірлердің арасында айқын ерекшеліктер болғанымен, шындыққа сай ақпаратты жеткізетін жарнамалар Бірінші түзетумен қорғалуға лайық. Ал алдауға құрылған мәлімдемелерді жою – дәл және сенімді ақпараттың еркін таралуына көмектеседі.

Ренквисттің қарсылығы

Сотталушы Рехнквист осы істе жалғыз қарсы пікір білдірді. Ол көпшіліктің өнімдерді жарнамалауды идеологиялық «идеялар нарығы» деңгейіне көтеру туралы шешімін өкінішпен қабылдады, бұл Бірінші түзету қағидасының артық кеңейтілуі деп есептеді. Ол осы шешімнің болуы мүмкін салдарына қатысты сырғанап кету туралы аргумент келтірді; атап айтқанда, бұл шешім штаттар дәстүрлі түрде шектеуге тырысқан алкоголь, темекі және басқа да өнімдерді тұтынуға ынталандыруға мүмкіндік береді деп алаңдады. Ол Локнер дәуіріндегі экономикалық процестерге сілтеме жасады, сотты өз экономикалық саясатын заңға енгізді деп айыптады, ал мұндай реттеу мемлекеттің полициялық құзыретіне жатуы керек еді. Ол коммерциялық сөздің шатастыруға ұшырату мүмкіндігін көрсетті және мұндай ақпаратқа шынайы мұқтаж тұтынушылар оны өздері іздеп таба алатынын ұсынды. Ол көпшіліктің Вирджиния штаты заң шығарушы органының шешіміне тиісті мән бермегенін, сондай-ақ Бірінші түзетудің қорғауы саяси және әлеуметтік мәселелермен ғана шектелуі керек деген қорытындыға келді.