Кіріспе
Фенэстрон (кейде фен-файл немесе "фен-ин-фин" деп аталады) – желдеткіш сияқты жұмыс істейтін жабық тікұшақ құйрық роторы. Fenestron термині – көпұлтты тікұшақ өндіруші консорциумның сауда белгісі Airbus Helicopters (бұрын Eurocopter деп аталатын). Сөздің өзі окситан тіліндегі шағын терезе деген сөзден шыққан, ал түптеп келгенде терезе деген латын сөзінен алынған. Желдеткішті арнаға орналастыру арқылы, дәстүрлі құйрық роторынан бірнеше айқын артықшылықтар алынады, мысалы, ұшқырдың бұрқасын жоғалтуды азайту және шуды едәуір азайту мүмкіндігі, сонымен қатар құйрық роторының өзін соқтығысудан зақымданудан және жердегі қызметкерлерді дәстүрлі айналушы ротордан туындайтын қауіптен қорғайды. Ол алғаш рет операциялық роторлы ұшақтарда пайдалану үшін француздық Sud Aviation компаниясы (қазір Airbus Helicopters құрамына кіреді) әзірлеген. Содан бері компания (және оның мұрагерлері) көптеген тікұшақтарға Fenestron орнатты. Изобретательдік идея бойынша, бұл өнертабыс дәстүрлі құйрық ротордың орнын толтыру үшін жұмыс істеуге жарамды болды, бұл осындай жабдықталған роторлы кемеде қауіпсіздік пен өнімділікті жақсартуға бағытталған. Алайда, Ұлыбританиядағы бұл ерте жұмыс тікелей Cierva-ның осы инновацияны пайдаланған өнімдеріне әкелмеді. Оның орнына, Fenestron тек 1960 жылдары байланысты емес компаниямен одан әрі дамытылды. Fenestron-ды алғаш рет француз авиация өндірушісі Sud Aviation қолданды, ол оны SA 340-тың екінші тәжірибелік үлгісіне енгізуді шешті (бірінші прототипке дәстүрлі айналым моментін тежейтін құйрық роторы орнатылған). SA 340-тың Fenestron-ын француз аэродинамик Пол Фабр жобалаған; әдеттегіден айырмашылығы, бұл құрылғыда жоғарыға қарай жылжымалы қақпағы орнатылған, бірақ бұл осы тікұшаққа аз әсер етуі мүмкін. 1968 жылы 12 сәуірде SA 340 фюзеляждары Fenestron құйрықты қондырғысын пайдаланып ұшқан алғашқы роторлы ұшақ болды. Қанағатты деп танылған соң, бұл құйрық блогы сақталды және Aérospatiale SA 341 Gazelle деп аталатын роторлы ұшақтың жетілдірілген үлгісінде өндіріске енгізілді. 1990 жылдары Eurocopter (Aérospatiale компаниясының көпұлтты мұрагері) компаниясы үшінші буын Fenestron-ды шығарып шығарды, ол шу деңгейін оңтайландыру үшін бөренелер біркелкі орналастырылмаған; бұл құрылғы алғаш рет компанияның EC135 тікұшағына орнатылды, ал кейіннен EC130 және EC145 жобаларына енгізілді, соңғысы он жылдан астам уақыт бойы дәстүрлі құйрық роторымен шығарылды. 2010 жылдары көпұлтты тікұшақ өндірушісі Airbus Helicopters (Eurocopter субъектісінің қайта аталатын нұсқасы) Fenestron-ды жаңа H160 үшін одан әрі дамытты. Бұл қайта қарауда желдеткіш арнасы жоғары жүктемемен жұмыс істегенде және төмен жылдамдықпен ұшқанда жақсартылған өнімділік пен тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін 12 градусқа ауыстырылды. Airbus Helicopters және оның алдыңғыларынан басқа, басқа компаниялар да Fenestron анти-торекті құрылғыларын қолданды. Мұндай роторлы ұшақтардың бірі американдық Boeing / Sikorsky RAH 66 Comanche, 2004 жылы тоқтатылған жасырын әуеде барлаушы тікұшақ болды. Тағы бір мысал - Sikorsky S 67 Blackhawk, 1974 жылы сынақ мақсаттары үшін 29 ұшу сағатын өткізген Fenestron болды. Ол сол жылдың тамызында алынып тасталды. Өрнекті желкенді құйрық роторлары ресейлік Камов Ка 60 орта көтергіштік тікұшақта, сондай-ақ жапондық әскери Кавасаки OH 1 Ниндзя барлау роторшахтасында қолданылған. Француздық жеңіл тікұшақ өндірушісі Hélicoptères Guimbal сонымен қатар олардың Guimbal Cabri G2 үшін Fenestron қолданды, бұл компактті, кері қозғалтқышпен жұмыс істейтін роторшафты. Қытайдың Харбин әуе кемесінің өндірістік тобы Фенестронды Z 19 барлау-шабуылдық тікұшағында пайдаланады. Bell 360 Invictus компаниясының американдық Bell Textron компаниясы АҚШ армиясының Болашақ шабуылдық барлау ұшағына деген талабын қанағаттандыру үшін тікұшақ жобасын ұсынды.
A Fenestron (sometimes alternatively referred to as a fantail or a "fan in fin" arrangement) is an enclosed helicopter tail rotor that operates like a ducted fan. The term Fenestron is a trademark of multinational helicopter manufacturing consortium Airbus Helicopters (formerly known as Eurocopter). The word itself comes from the Occitan term for a small window, and is ultimately derived from the Latin word fenestra for window. By placing the fan within a duct, several distinct advantages over a conventional tail rotor are obtained, such as a reduction in tip vortex losses and the potential for substantial noise reduction, while also shielding both the tail rotor itself from collision damage and ground personnel from the hazard posed by a traditional spinning rotor. It was first developed for use on an operational rotorcraft by the French company Sud Aviation (now part of Airbus Helicopters), being first adopted upon the Aérospatiale Gazelle. Since then, the company (and its successors) have installed Fenestrons upon many of their helicopters. In concept, the invention was to function as a viable replacement for the conventional tail rotor arrangement, aiming to produce improvements in both safety and performance upon such equipped rotorcraft. However, this early work in Britain would not directly lead to any released product by Cierva making use of this innovation. Instead, the Fenestron would only be further developed during the 1960s by an unrelated company. The Fenestron was first practically applied by the French aircraft manufacturer Sud Aviation, who had decided to introduce it upon the second experimental model of their in development SA 340 (the first prototype had been furnished with a conventional anti torque tail rotor). The SA 340's Fenestron was designed by French aerodynamicist Paul Fabre; unusually, this unit had its advancing blade set at the top in defiance of conventional practice, but this was reasoned to pose little impact upon this particular helicopter. Fitted accordingly, on 12 April 1968, the SA 340 became the first rotorcraft to fly using a Fenestron tail unit. Having been determined to have been satisfactory, this tail unit was retained and was put into production on a refined model of the rotorcraft, which was designated Aérospatiale SA 341 Gazelle. During the 1990s, a third generation Fenestron was produced by Eurocopter (Aérospatiale's multinational successor), equipped with unevenly spaced blades in order to optimize its noise levels; this unit was first fitted onto the company's EC135 helicopter, and was later incorporated into the designs of the EC130 and the EC145, the latter of which having original been produced for over a decade with a conventional tail rotor. During the 2010s, multinational helicopter manufacturer Airbus Helicopters (a rebranded version of the Eurocopter entity) developed the Fenestron further for their new H160, a medium twin sized rotorcraft; in this revision, the fan duct was intentionally sloped by 12 degrees to achieve improved performance and greater stability when being operated with higher payloads and flown at lower speeds. Other than Airbus Helicopters and its predecessors, other companies have also made use of Fenestron anti torque arrangements. One such rotorcraft was the American Boeing/Sikorsky RAH 66 Comanche, a stealthy aerial reconnaissance helicopter which was canceled in 2004. Another example is the Sikorsky S 67 Blackhawk, which, in 1974, had a Fenestron for testing purposes used for 29 flight hours. It was removed in August the same year. Ducted fan tail rotors have also been used in the Russian Kamov Ka 60 medium lift helicopter, and also on the Japanese military's Kawasaki OH 1 Ninja reconnaissance rotorcraft. French light helicopter manufacturer Hélicoptères Guimbal has also used a Fenestron for their Guimbal Cabri G2, a compact reciprocating engine powered rotorcraft. Chinese Harbin Aircraft Industry Group use Fenestron in Z 19 reconnaissance/attack helicopter. American Bell Textron in Bell 360 Invictus proposed helicopter design intended to meet the United States Army requirement for a Future Attack Reconnaissance Aircraft.
Артықшылықтар
Жердегі адамдардың қауіпсіздігі артады, себебі қоршау сыртқы қорғаныс қамтамасыз етеді. Ұшудың круиздік фазасында қуат талаптарының төмендеуі. Шетелдік заттардан зақымдану мүмкіндігі төмендейді, себебі қоршау кішкентай тастар сияқты бос заттарды сору ықтималдығын азайтады. Құйрық роторының оқиға тудыру қаупі азайтылады, себебі ол қоршаған ортаға тие алмайды.
A lower susceptibility to foreign object damage because the enclosure makes it less likely to suck in loose objects such as small rocks. Reduced chance for the tail rotor to cause accidents, because it cannot strike the environment.