Кіріспе

Мормондық өмірден кейінгі өмір туралы түсінік

Мормондық теология мен космологияда көкте үш дәрежелі даңқ (немесе даңқ патшалықтары) бар, олар рух әлемінен қайта тірілгеннен кейін жер бетінде өмір сүргендердің көпшілігі үшін соңғы, мәңгілік мекен болып табылады. Соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысының ең ірі деноминациясының мүшелері, Иса Мәсіхтің соңғы күндердің қасиеттілері шіркеуі (LDS Church) елші Пауылдың 1 Коринфтерге 15:40-42 және 2 Коринфтерге 12:2-де көктегі осы даңқ дәрежелерін қысқаша сипаттағанын айтады. Жозеф Смит 1832 жылы Сидни Ригдонмен бірге көктегі түсінікті кеңейтетін және Д&О-да жазылған көрініс алғанын мәлімдеді. Осы көрініс бойынша, барлық адамдар қайта тіріледі және Ақырғы Сотта көкке баратындардың барлығы аспандық, жерлік және телестіялық патшалықтар деп аталатын даңқтың үш дәрежесінің біріне бейімделеді. Ал қалғандары, кешірілмейтін күнә жасаған шағын топ деп есептеледі, көктегі даңқ патшалығына ие бола алмайды, олар шайтанмен бірге қараңғылыққа қуылады, онда олар "жойылғандардың ұлдары" болады.

Тарих

1830 жылдың сәуір айында Смит Нью-Йорк штатының солтүстігінде Мәсіх шіркеуін ұйымдастырды. Сол жылдың қазан айына қарай шіркеу жетпістен сексенге дейін шәкірттерге жетті. Сол күзде миссионерлер Миссуридегі жергілікті американдықтарды дінге көндіру үшін батысқа жіберілді. Олар Киртленд, Огайо штаты арқылы өтіп, Сидней Ригдонның қауымдары арасында үлкен жетістікке жетіп, жүздеген жаңа мүшелер қосты. Олардың көптегені, Ригдон сияқты, бұрын Александр Кэмпбелл басқарған Мәсіхтің шәкірттері қауымының мүшелері болған. Мәсіхтің жаңа шіркеуінің доктринасы Киртлендте әлі толыққанды дамымаған және түсінілмеген, әсіресе Джозеф Смит Нью-Йоркте болғанда және миссионерлер Миссуриге кеткен кезде. Сондықтан, Киртлендтегі көптеген алғашқы мүшелер Мәсіхтің шәкірттерінің доктриналарын және тәжірибелерін сақтап қалды. Александр Кэмпбелл 1828 жылы алған көрінесін жариялап, онда "үш патшалық" туралы жазды: «Үш патшалық туралы ойланып отырғанда, мен соңғы соттан кейін даңқ патшалығындамын деп ойладым». Ол жұмақтың «Заң патшалығы, Ырыс патшалығы және Даңқ патшалығы» деп бөлінгенін түсіндірді, онда қайтыс болғандардың иман, амал және Ибраһим ұрпақтарының деңгейіне қарай орналасады. Мәсіхтің шәкірттері сондай-ақ, көптеген адамдар жұмақтан тыс, «от пен күкірт көліне» жіберілетін күнәкарлардың қатарында болады деп сенген.

Көрініс

1832 жылы 16 ақпанда Джон Джонсонның үйінің жоғарғы қабаттағы бөлмесінде Жаңа Өсиет үзіндісін аударумен айналысып жатқан Смит пен Ригдон ертедегі Әулиелер "Көрініс" деп атаған нәрсені алды. Онда аспан үш дәрежелі даңққа (ұлы, жер және телесұрын патшалықтарына) бөлінгендігі егжей-тегжейлі сипатталды, қайта тірілген жандар соңғы соттан кейін осы патшалықтарға барады. Қайта тірілу кезінде нақты бір патшалыққа бекітілу, өмір бойында және өлімнен кейінгі өмірде көрсетілген ниеттер мен іс-әрекеттерге байланысты. Мәсіхтің шәкірттерінің сенімдерінен айырмашылығы, Әулиелер теологиясында дерлік барлығы құтқарылады. Көріністен туған және бүгінге дейін шіркеуде сақталған алғашқы қате түсінік – күнәкарлар да жұмақта құтқарылады, осы ерекшелік кейбір адамдарды жас шіркеуден айнып кетуге итермеледі. Бұған қоса, 1 Қорынттықтарға жолданған хатта осы үш дәрежелі даңқ күн, ай және жұлдыздардың даңқымен салыстырылады.

Аспан патшалығы

Аспан патшалығы – даңқтың үш ең жоғары дәрежесінің бірі деп үйретіледі. ЛДС шіркеуі бұл оның апостол Пауылдың 2 Коринфтегі Король Джеймс нұсқасында айтқан "үшінші аспаны" екенін санайды, сондай-ақ ол 1 Коринфтегі "аспан денелері" мен "күннің даңқына" сәйкес келеді.

Тұрғындар саны

Соңғы күндердің қасиеттілері теологиясында аспан патшалығы – өмір бойы адал болған, Иса Мәсіхтің үйретітерін қабылдаған және қажетті барлық рәсімдер мен уәделерді қабылдап, оларға сай өмір сүргендердің мекені. Адамдар осы рәсімдер мен уәделерді өмірлік кезеңдерінде қабылдай алады. Діннің нұсқауына сәйкес, тірі кезінде осы мүмкіндікке ие болмағандар, өлімнен кейінгі рух әлемінде оған қол жеткізеді, онда LDS шіркеуінің мүшелері ғибадатханаларда олар үшін орындайтын рәсімдерді қабылдай алады. Моральдық жауапкершілікке жете алмайтын жасқа – LDS сенімі бойынша әдетте 8 жасқа – дейін қайтыс болған барлық балалар, рәсімдерді қабылдамай-ақ, аспан патшалығын автоматты түрде мұраға алады. Аспан патшалығы – Құдай Әке, Иса Мәсіх және Киелі Рухтың мәңгілік мекені. Осы ақ тас оны алған адам үшін Урим және Туммим (немесе көру тасы) болады.

Аспандық некемен байланысы

Смит тек жұбайымен көктегі некеде оратылған адамдар ғана көктегі даңқтың ең жоғары дәрежесіне кіре алатынын үйретті. Олар соңында "көтеріледі". Бұл дүниеде толыққанды түсіну мүмкін емес деп саналады; керісінше, құтқарылу және көтерілу туралы білім мен түсінік тіпті қабірден кейін де дамиды. Басқа қасиетті амалдар сияқты, жұбайға оратылу осы өмірде де болуы мүмкін, ал тараптар оны қайтыс болғаннан кейін қабылдап, ғибадатханада өкіл арқылы орындатуға болады.

Орналасқан жері

Смит жердің де аспандық даңққа ие болатынын үйретті. Смит жердің, Құдай мекендейтін планета сияқты, "кристалға айналып, онда тұратын адамдар үшін Үрім мен Тұммим болады" деді.

Жер бетіндегі патшалық

Жер патшалығы – салтанаттың үш дәрежесінің ортаңғысы. ӘКШ ғимарат мүшелері бұл патшалықты апостол Павелдің Жаңа Шайлым нұсқасында айтылған "жерлік денелерге" және "айдың даңқына" сәйкес деп санайды. "Жерлік" деген сөз "жерге қатысты" деген мағына беретін латын сөзінен шыққан. Бұған сондай-ақ, "денеде келген Исаның куәлігін" қабылдамаған, бірақ кейін рух әлемінде қабылдаған адамдар, және "Исаның куәлігін қабылдағаннан кейін, оған адал болмағандар" да кіреді.

Аспан патшалығы

Телестиалдық патшалық – даңқтың үш дәрежесінің ең төменгісі. Бұл патшалыққа «жалғаншылар, сиқыршылар, неке адалдығын бұзушылар, азғындық жасаушылар, өтірікті жақсы көріп, оны жасаушылар» және «кісі өлтірушілер, жалған құдайларға табынушылар» кіреді деп сендіреді ИСС шіркеуінің мүшелері. Олар Исаны құтқарушы ретінде қабылдамағандықтан, Мәсіхтің мыңжылдық билігі кезінде, өкініп, Иса Мәсіхті және Оның Ізгі хабарын қабылдамайынша, рухани түрмеде 1000 жыл болады. Осы уақыт ішінде олар өлімнен кейінгі рух әлемінде ИСС шіркеуінің мүшелері храмдарда олардың атынан атқаратын қасиетті рәсімдерді қабылдау мүмкіндігіне ие болады. 1000 жыл өткен соң, олар қайта тіріліп, өлмейтін денеге ие болып, телестиалдық патшалыққа тағайындалады. Смит телестиалдық патшалықтағы адамдар Құдайдың қызметшілері болатынын, бірақ «Құдай мен Мәсіх тұратын жерге олар ешқашан келе алмайды, мәңгілікке дейін» деп үйретті; алайда олар Киелі Рухтың көмегін және жер патшалығынан келген жандардың қызметін алады. Осы шектеулерге қарамастан, ИСС шіркеуінің теологиясында телестиалдық патшалықта болу жағымсыз тәжірибе емес: «телестиалдық даңқ барлық түсініктен асып түседі». Телестиалдық патшалықта әрбір адамның даңқы жерде жасаған істеріне байланысты болады. Смит пен Ригдон «Біз телестиалдық әлемнің даңқы мен тұрғындарын көрдік, олар аспандағы жұлдыздар сияқты немесе теңіз жағалауындағы құм сияқты сансыз болды» деді. Брюс Р. Макконки бұл сөздердің «Адамнан бастап қазіргі уақытқа дейін өмір сүрген ересектердің көп бөлігі телестиалдық патшалыққа барады» дегенді білдіретінін айтты.

Ғибадатханадағы рәсімдердегі рөлі

Бастапқы ғибадатхана рәсімі кезінде шіркеу мүшелері үш түрлі даңқ патшалығын бейнелейтін рәсім бөлмелері арасында қозғалды. Жаңа ӘҚТ ғибадатханаларында бөлмелер арасындағы қозғалыстардың көп бөлігі, даңқтың бір деңгейінен екіншісіне өтуді бейнелейтін жарықтандырудың өзгеруімен алмастырылды. Шіркеудің кейбір ескі ғибадатханаларында (мысалы, Солт-Лейк, Айдахо-Фоллс (Айдахо), Манти (Юта) және Кардстон (Альберта) ғибадатханаларында) сыйлау рәсімінің классикалық нұсқасы әлі де бөлмеден бөлмеге көшу арқылы орындалады. Әрбір ӘҚТ ғибадатханасында басқа рәсім бөлмелерінен бөлек, аспан патшалығын бейнелейтін аспан бөлмесі бар.

Эммануэль Шведенборгтың әсері туралы болжам

Кейбір адамдар, мормон тарихшысы Д. Майкл Куинн сияқты, құтқарылу жоспарының әртүрлі бөліктеріне Эммануэль Сведенборгтың "Жаннат және Тозақ" кітабының әсер еткенін айтады. Сведенборг ең жоғарғы жұмақты "Аспан Корольдігі" деп атады. Ол сондай-ақ үш жұмақтың тұрғындары "күн, ай және жұлдыздарға" сәйкес екенін айтты. 1839 жылы Смит Сведенборгиандықтан кейіннен Соңғы күндердің Әулиесіне айналған Эдвард Хантермен кездесіп, оған: "Эммануэль Сведенборг болашақ әлем туралы көзқарасқа ие болды, бірақ күнделікті тіршілік үшін ол құрып кетті" деді. Басқалар, Смиттың өмірбаяны Ричард Бушман сияқты, Смит пен Сведенборг өз идеяларын 1 Коринфтердің 15-тарауы негізінде тәуелсіз түрде дамытқан болуы ықтимал деп санайды.