Кіріспе

Бисмарк мұнарасы (Bismarckturm) – Германияның алғашқы канцлері Отто фон Бисмарктің (1898 жылы қайтыс болған) құрметіне Германия бойынша шамамен бірдей стандартты үлгіде салынған ескерткіштердің ерекше түрі. 2007 жылы Клосс пен Силе осы мұнаралардың 234-ін тізімдеді, бірақ содан бері тағы да табылып, жалпы саны шамамен 240-қа жетті. Бұл мұнаралар 1869 және 1934 жылдар аралығында салынған, олардың 173-і бүгінгі күнге дейін сақталған. Осы мұнаралардың көптегені, соның ішінде Вильгельм Крейстің «Götterdämmerung» жобасына негізделген 47-сі, Бисмарк бағаналары (Bismarcksäulen) ретінде салынған немесе кейін оларға айналдырылған. Бұл сипаттама 1899 жылы Студенттік Одақ өткізген байқауға қатысты, мақсаты – мүмкіндігінше көп маяктарды (байқау мұнараларын емес) орнатуға шақыру болды. Алайда, басқа Бисмарк мұнаралары, мысалы, бақылау функциясы жоқ таза маяктар, көбінесе Бисмарк бағаналары деп аталды.

Тарих

Бисмарктың алғашқы мұнарасы қазіргі Польшаның Яновк қаласында салынған. Ол 1869 жылы Силезияның Обер-Жонсдорф ауылында жеке бастамамен тұрғызылды, ол кезде Пруссияның бөлігі, қазіргі Жановек, Польша. Ол қазіргі Жаньска-Гура (Джонсберг) деп аталатын төбе басында, теңіз деңгейінен 253 метр биіктікте орналасқан. Мұнараның биіктігі 23 метр. Демеушісі – зейнеткер пруссиялық офицер Фридрих Шрётер (1820–1888), жақын маңдағы Веттриштің бай жер иесі. Бисмарк қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң, неміс студенттік бірлестіктері 1899 жылғы сәулет сайысында архитектор Вильгельм Крейстің ұсынған жобаларының бірін таңдады. Гранит немесе құмтастан жасалған «Götterdämmerung» өрт бағанасының дизайны барлық Бисмарк мұнаралары үшін стандартты модель ретінде таңдалды. Монументке сыйлық ретінде берілген ақша сомасына қарай, бұл массивті және төменгі дизайн әртүрлі биіктікте және енде салынды. Бисмарк культінің көрінісі ретінде олар Германия империясының әртүрлі аймақтарында, соның ішінде Жаңа Гвинеядағы (Газель түбегі), Камерундағы (Лимбеге жақын) және Танзаниядағы колонияларында, сондай-ақ сол кезде Германияның құрамына кірген, бірақ қазір Польша, Франция, Дания немесе Ресей шекарасында орналасқан Еуропа аймақтарында әртүрлі стильдерде салынды. Бисмарк мұнаралары Австрияда, Чехияда және Чилидің Консепсьон қаласында да салынды. Бисмарк мұнарасының әрқайсысы 1871 жылы Германияны біріктірудегі жетістіктерін еске алу үшін бұрынғы канцлердің құрметіне белгілі күндері от жағылатын маяк ретінде жоспарланған. Көптеген мұнараларда оттық орнатулар болғанымен, жалпыұлттық маяк жүйесін құру жоспарлары сәтсіз аяқталды, ал көптеген жергілікті бастамалар өзгеше дизайнды таңдады. Бұл мұнаралардың сәулетшілері Вильгельм Крейс (оның 58 мұнарасы, «Götterdämmerung» дизайны бойынша 47-сі) және Бруно Шмиц болды.