Кіріспе

Останкино мұнарасы – Ресейдің Мәскеу қаласында орналасқан телерадио мұнарасы. Оның иесі – Ресей телерадио хабар тарату желісінің Мәскеу бөлімшесі. Ол Николай Никитиннің жобалауымен салынған. 2022 жылға қарай ол Еуропадағы ең биік және әлемдегі 12-ші ең биік құрылыс болып табылады. 1967-1974 жылдар аралығында ол әлемдегі ең биік құрылыс болды. Бұл мұнара биіктігі жағынан алғашқы болып дербес тұрған құрылыстардың арасында ең жоғары биіктікке жеткенімен ерекшеленеді. Останкино Октябрь революциясының 50 жылдығына арналып салынған. Ол айналасындағы Останкино ауданының атымен аталады. Құрылысы аяқталған кезде, шамамен 10,000,000 адам тарату аймағында тұрды, ал 2014 жылға қарай бұл көрсеткіш 15,000,000-нан асты. Бұл аймақ Мәскеу мен Мәскеу облысын, сондай-ақ Владимир және Калуга облыстарының кейбір бөліктерін қамтиды. Теледидар мұнарасының меншігі Ресей телерадио хабар тарату желісінің (РТРН) бөлімшесі – Мәскеу өңірлік орталығында. Қалай-дайым жақсы ауа райы болғанда Останкино телемұнарасын Мәскеу облысының Балашиха, Воскресенск, Зеленоград, Королев, Красногорск, Люберцы, Митищи, Одинцово, Подольск, Химки және Шчелково қалаларының тұрғындары көре алады.

Құрылыс алаңын таңдау

Останкино телемұнарасының негізгі қызметі – теледидар сигналдарын тарату. Бұл міндет 1922 жылы Владимир Шухов жасаған құрылыммен орындалды. Сол дәуірде Шаболовка көшесіндегі «тоқылған» мұнара инженерлік шеберліктің керемет жетістігі деп есептелді. Алайда, 1950 жылдары мұнараның қызмет ету мерзімі таусылғаны анық болды. Бастапқыда радиосигналдарды тарату үшін жобаланған мұнара, 1930 жылдардың соңында теледидар хабарларын таратудың пайда болуына бейімделді. Шамамен екі онжылдықтан кейін, оның ескіргені және берілген функцияларды тиімді орындауға күрескені байқалды. Қалаға жаңа, берік және кең мұнара қажет болды. Сонымен қатар, елордалық билік мұнарадан берілетін сигналдың Мәскеу қаласын ғана емес, сонымен қатар айналасындағы аймақты да қамтуын қалады. Осыған байланысты, инженерлердің есептеулері бойынша, құрылыстың биіктігі 500 метрден асуы керек болды. Алғашқыда мұнараны Балчуг аралында орнату жоспарланған, қазір сол жерде Ұлы Петрдің ескерткіші тұр. Кейін Хрущевка үйлерінің жаңа шағын аудандарының ортасында Черёмушкиде жер учаскесі ұсынылды. Бұл жобада техникалық және құрылыс прогресі біріктірілуі тиіс болды. Алайда, бірнеше себептерге байланысты бұл идея іске аспады. Біріншіден, сол жерде мұнараны орнатуға жеткілікті орын болмады. Екіншіден, құрылыс жақын жердегі Внуково әуежайының жұмысына кедеріс келтіруі мүмкін еді. Соңында, телемұнара Останкинода салынуы шешілді, онда кеңінен орын бар еді. Кейбір зерттеушілер бұл шешімге ғарыш саласымен байланысының да әсер еткен болуы мүмкін деп болжайды. Осы маңда атақты конструктор Сергей Королевтің дачасы орналасқан, ал кейіннен ғарышкерлерге арналған үйлер салынды. Сонымен қатар, ВДНХ жанында «Ғарышқа жаулап алушыларға ескерткіш» орнату жоспарланған. Осылайша, мұнара осы басты тақырыпқа сәйкес болуы керек еді.

Бастапқы жобалау

Жоба бастапқыда болат конструкцияларға маманданған Киев дизайн институтына тапсырылды, ол ең жақсы телемұнара дизайны үшін Бүкілодақтық бәйгеде жеңіске жетті. Олардың ұсынысы Париждегі Эйфель мұнарасына немесе Мәскеудегі танымал Шухов мұнарасына ұқсас, ашық металл құрылыс болды. Дегенмен, жобаны іске асыруға жауапты сәулетшілер оған аса ынта алмады. Сан алуан инженерлер, оның ішінде бәйге комитетінің мүшесі, темір бетон және металл конструкциялар бойынша сарапшы Николай Никитин, балама идея ұсынды. Никитин әріптестерінің жобасына наразылық білдіріп, оны тартымсыз деп санады. Ол мұнараны темір бетоннан салуды ұсынды, өйткені екі жыл бұрын, 1956 жылы Штутгартта осындай сәтті жоба жүзеге асырылған еді. Ол мұндай құрылыстың эстетикалық тұрғыдан әлдеқайда жағымды болады деп сенді. Никитиннің ұсынысы қабылданып, оған жеке өтініш дайындау мүмкіндігі берілді. Темір бетон қаңқасының беріктігі мен тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін Никитин 149 мықты болат арқанды қолданды. Кейін Никитин бұл жобаны бір түндік ойлаудың нәтижесі екенін, ал мұнараның конус тәрізді негізінің прототипі – оның арманында көріп қалған, мықты жапырақтары мен берік сабағымен белгілі лилия гүлінің кері бұрылған бейнесі болғанын айтты. Алайда, шындық басқаша болуы мүмкін. Оның дизайны 1930 жылдары ғалым Юрий Кондратюктың жұмысына негізделген, ол Қырымдағы Ай Петри тауындағы жел электр стансасы үшін жұқа және қуыс бетон құрылысын жобалаған. Кондратюк 165 метрлік құрылысты жобалап, оны болат кабельдермен нығайту арқылы қатты желге қарсы тұрақтылығын қамтамасыз етті. Жоба бірнеше себептерге байланысты аяқталмады, бірақ идея Никитиннің ойында қалды. 1932 жылы сәулетші Пьер Луиджи Нерви Римде өткен бәйгеге «Тудың монументі» деген жобасын ұсынды. Николай Никитин бұл эскиздермен таныс болған-болмағаны белгісіз, бірақ құрылыстың негізі Останкино телемұнарасына едәуір ұқсас. Николай Никитин 540 метрлік ракета салуды ұсынды, бірақ ұсынылған мұнараның негізі шағын болды, жер астында 4,6 метрлік ғана негіз қарастырылған. Никитиннің көптеген әріптестері құрылыстың тұрақтылығына алаңдаушылық білдіріп, оны 40 метрлік қазықтармен нығайтуды ұсынды. Олар тіпті құрылысты тоқтату туралы ұжымдық хаттар да жазды. Алайда, барлық күш-жігеріне қарамастан, жоба аяқталды және мұнара тұрақты болып қала берді. Бұл, ең алдымен, ауырлық орталығының ығысуына байланысты болды. Бұл құрылыстың қатты желде де шайқалуы мүмкін екенін білдіреді. Құрылыс кезінде мұнараның ең көп бұрылуы шамамен 12 метрді құрады. Әрине, ауырлық орталығының ығысуымен қатар, қосымша нығайту да қажет болды. Нәтижесінде, барлығы 150 болат арқан мұқият орнатылды. Темірдің уақыт өте келе тозуына жол бермеу үшін кабельдер «атыс майы» деп аталатын затпен жабылды. Бұл майдың түрі мұнайлатум және церезин қосылғанда қалыңдайды.

Құрылыс

Құрылыс жұмыстары 1959 жылы басталды, нәтижесінде жобаға арналған толыққанды қала салынды. Бұл қалада қазандық, бетон зауыты және механикалық шеберхана сияқты қажетті нысандар болды. Мұнараның тірегі өздігінен көтерілетін кран арқылы сәтті орнатылды, ал телемұнараның басына антенна орнату үшін тікұшақтарды пайдалану сияқты балама әдістер қолданылды. Әрине, мұнараның инженерлік ерекшеліктері зор маңызға ие. Бірақ мұнараның сыртқы келбетін шеберлікпен жетілдірген сәулетшілер болды. Леонид Баталов пен Дмитрий Бурдин құрылыстың архитектуралық бейнесін жасауға жауапты болды. Олар тіректер арасына әдемі аркалар орнатты, техникалық қызметтер мен тікелей эфир студияларын орналастыру үшін мұнараның түбіне әсем шыны цилиндр салды және конус тәрізді бөлігінің жоғарғы жағына көркем жарықтандыру терезелерін енгізіп, мұнараға ракетаға ұқсас түс берді. Бұдан өзге, 325–360 метр биіктікте мұнара 10 қабатты үйге ұқсайтын құрылыммен кеңейтілді, онда негізгі жабдықтар, үш қабаттан тұратын айналмалы мейрамхана және Штутгарттағы телемұнараның дизайнынан шабыттанған бақылау алаңы орналасқан. Сонымен қатар, мұнараның балкондары мен тіректері радиорелейлік желілер, мобильді теледидар станциялары, радиотелефон байланысы, арнайы қызметтер және метеорологиялық кешенге арналған жабдықтарды сыйдырды. Останкино телемұнарасының салтанатты ашылуы 1967 жылы, Қазан революциясының 50 жылдығымен бірге өтті. Бірақ бастапқыда құрылымның тек бір бөлігі ғана жұмыс істеді. Қалған жұмыстар 1969 жылы аяқталды, бұл келушілерге бақылау алаңдары мен мейрамхананы ашуға мүмкіндік берді. Бақылау алаңдары туралы айтқанда, мұнарада екі алаң бар. Біреуі – 337 метр биіктікте орналасқан шыны алаң, ал екіншісі – мұнараның шаңырағына шамамен 3 метр жақын орналасқан ашық алаң. Ол «ашық» деп аталғанымен, қауіпсіздік үшін қоршаулар орнатылған. Сонымен қатар, ол тек қолайлы ауа райында, желсіз күндері ғана ашылады. 1976 жылға дейін Останкино телемұнарасы 540 метр биіктігімен әлемдегі ең биік құрылым атанды. Алдын ала керілген бетонды кеңінен пайдалану арқасында қарапайым және берік құрылым салынды. Ол Эмпайр Стейт Билдингінен асып, әлемдегі ең биік тұрған ғимаратқа айналды. Бірақ бұл керемет жетістік Канаданың Торонто қаласында салынған CN Tower мұнарасымен басылып қалды. Жерден 553 метр биіктікке көтерілген CN Tower жаңа рекордты оңай иеленді. Көптеген адамдар телебағдарламалардың Останкино мұнарасының ішінде түсірілетінін дұрыс емес ойлайды. Шындығында, телестудиялар телеорталықта орналасқан, ол мұнарамен бірге, 1967 жылы салынды. Останкино мұнарасының басты міндеті – сигналдарды тарату, үздіксіз телехабар таратуды қамтамасыз ету. Сонымен қатар, мұнара туристерді қызықтыратын, әсемдігімен тартатын және жоғарыдан көрініс табуға мүмкіндік беретін танымал орынға айналды.

Артықшылық

Өртке дейінгі 30 жыл ішінде "Жетіінші аспан" мейрамханасы мен көрініс алаңы 10 миллионнан астам қонақты қабылдады. Өрттен кейін платформа да, мейрамхана да қайта жаңартылды, ал бақылау алаңы 2008 жылдың қаңтарына дейін толықтай жаңартылды. 2008 жылдың 27 наурызында бақылау алаңы сынақтық турлармен жұмысын қайта бастады, бірақ мейрамхана қайта құру жұмыстары аяқталғанша жабық қалды. Сапарға қатысудың маңызды талаптарының бірі – қауіпсіздік шараларын күшейту, ол ересек адамның жарамды паспортымен және баланың туу туралы куәлігімен бірге болуын талап етеді. Сіздер билеттің 2,5 сағатқа дейін жарамды екенін және осы уақыт ішінде мұнарадан шығу қажет екенін есіңізде ұстағаныңызға риза болар едік. Сонымен қатар, біздің саясатымызға қайшы болғандықтан, қызметкерлерді суретке түсірмеуіңізді сұраймыз. 2018 жылдың 21 шілдесінде мұнараға 12 елден келген спортшылардың қатысуымен жарыс өтті. Олар тар, бұралақ баспалдақпен жоғары шапты және 337 метр биіктікке жетті. 28 спортшының арасында ең жылдам неміс спортшысы Кристиан Ридл болды, ол шыңға 9 минут 51 секундта жетті. Әйелдер арасында американдық Синтия Харрис 12 минут 15 секундта шыңға шығып жеңіске жетті.

Биіктікті арттыру жоспары

1994 жылы мұнараның биіктігін таңғажайып 561 метрге (немесе 1841 футқа) дейін көтеру үшін үлкен антенна қосып, амбициялық ұсыныс жасалды. Осы батыл жоспардың мақсаты – әлемдегі ең биік жеке тұрған құрылым деген атақты қайтадан иелену еді. Алайда, зор жоспарға қарамастан, жеткілікті қаржылық ресурстардың болмауы осы бастаманы жүзеге асыруға кедергі келтірді.

Апаттар

ХХІ ғасырда мұнара бірнеше оқиғаға ұшырады. Олардың ішінде 2000 жылы болған өрт, 2004 жылы парашютшінің мұнарамен қабырсық соқтығысуы және 2007 жылы болған тағы бір шағын өрт бар.

2000 жылғы өрт

2000 жылдың 27 тамызында қаушаты өрт "Seventh Sky" атақты мейрамханасын ғана емес, бүкіл құрылысқа да зор зиян келтірді. Өрт толыққан соң, ғимаратты бірге ұстаған 150 болат кабельдің бар болғаны 19-ы сақталып қалды. Өрт бастапқыда сағат 15:00 шамасында, яғни байқау алаңы мен "Seventh Heaven" мейрамханасының үстінде 460 метр биіктікте басталды. Өрт сөндіру жүйелерінің жұмыс істемеуі мұнараның ішкі бөлігіне елеулі зақым келтірді. 300-ден астам өрт сөндіруші мен жедел жәрдем қызметкерлерінің күш-жігеріне қарамастан, олар өртті тоқтату үшін ауыр жабдықтарды, соның ішінде химиялық өрт сөндіргіштерді қолмен мұнараға көтеріп әкелуге мәжбүр болды. Өрттің одан әрі таралуын болдырмау үшін аспаннан жасалған уақытша өртке қарсы қабырғалар орнатылды. Өрт салдарынан Мәскеу және айналасындағы аймақтарда телеарналардың көрсетілімі тоқтатылды, тек жеке меншік "NTV" телеарнасы ғана жұмыс істеді. Бірақ үкімет мемлекеттік арналарға басымдық берді, сондықтан "RTR" телеарнасы Мәскеудің бірнеше ауданына хабар таратуды бастады. Өрт мұнараның жоғарғы тірегінің сәл еңкеюіне себеп болды, бұл мұнараның құлауы мүмкін деген алаңдаушылықты тудырды. Алайда, қосымша тексеруден кейін құрылымға елеулі зақым келгенімен, құлау қаупі жоқ екені анықталды. Мұнараны қайта жаңарту жұмыстары дереу басталды, бірақ бұл ұзақ және қымбат процесс болды. Бұл өрт бір ай ішінде Ресейде болған үшінші трагедия еді. Оған дейін Мәскеудегі Пушкинская метро станциясында жарылыс (12 адам қаза тауып, 150-і жарақат алды) және Баренц теңізінде "Курск" суасты қайығының қазасы (118 адам мерт болды) орын алған еді. Ресей Президенті Владимир Путин: "Бұл соңғы оқиға біздің маңызды нысандарымыздың және жалпы елдің жағдайының қандай екенін көрсетіп тұр. Біз осы оқиғаның артында елдегі маңызды мәселелерді және экономиканы көруіміз керек. Мұндай оқиғалар болашақта қайталанбауы біздің осы маңызды бағытта қалай жұмыс істейтінімізге байланысты болады" деді. 2005 жылдың 25 наурызында 2000 жылғы тамыздағы өрттен кейін алғашқы жаңа лифттер, неміс компаниясы "ThyssenKrupp" өндірген лифттер сынақтан өтіп, пайдалануға берілді. Жаңа лифттер жылдамдықпен қозғалады. Мұнараның толыққанды қайта құрылымы 2008 жылға дейін аяқталғанша, ол келушілерге жабық болды. Қайта ашылғаннан кейін адамдар байқау алаңдарына кіріп, кең көріністерді тамашалауға мүмкіндік алды. Алайда, қалпына келтіру жұмыстары мұнараның мейрамханасын қамтымады, ол тағы сегіз жыл жабық тұрды. Қазіргі уақытта мұнара ішіндегі мейрамхана Кеңес заманындағы немесе өртке дейінгі мейрамханаға ешқандай ұқсамайды. Бұл өзгеріс тағамдардың ұсынылуында да, интерьерде де көрініс береді, бұл тамақтану тәжірибесінің толыққанды жаңаруын көрсетеді. "Seventh Heaven" мейрамханасы 2016 жылдың қараша айында қайта ашылды.

2004 жылғы бассейннен секіру оқиғасы

2004 жылдың 1 шілдесінде австриялық BASE секіруші Кристина Грубельник мұнараға шағылысып, миын сілкіндіріп, есінен айрылды. Оның парашюты төменгі деңгейдегі сервистік платформаға ілініп қалды. Ресейдің шұғыл қызметтері жылдам жауап берді.

2007 жылғы өрт

2006 жылы Төтенше жағдайлар министрлігінің өкілдері Останкино мұнарасындағы ірі өрт қайталанбасқа сендірді, себебі құрылымда жанғыш материалдар қалмаған еді. Қажетті жөндеу жұмыстарынан кейін мұнара бірнеше бөлімге бөлінді. Кез келген бөлімде өрт болған жағдайда, екі жақтан да кіру дереу тоқтатылады. Бұдан өзге, өрт кезінде мұнараның бөлмелеріне азот беруге арналған арнайы құрылғылар орнатылды, бұл жану процесін тиімді түрде болдырмайды. Алайда, 2007 жылдың мамыр айында 342 метр биіктікте түтін байқалды. Төтенше жағдайдың салдарынан лифттер уақытша тоқтатылды. Осыған байланысты, өрт сөндірушілер түтін шыққан жерге жаяу жетіп барды. Останкино телемұнарасындағы өрт екінші (күшейтілген) деңгейдегі қиындыққа жатқызылды. Төтенше жағдайлар министрлігінің мәлімдемесіне сәйкес, мұнарадағы өрттің себебі дәнекерлеу жұмыстары кезінде өрт қауіпсіздігі талаптарын бұзу болып табылды. Мұнара ішіндегі барлық адамдар эвакуацияланды және өрт сәтті сөндірілді, жарақат алғандар жоқ.

Лифт жүйесі

Бастапқыда Останкино телемұнарасына Р. Штальдің неміс лифттері орнатылған. 2000 жылы болған өрт кезінде жоғары температура лифт кабельдерінің көбіне зақым келтіріп, олардың құлауына әкелді. Оқиға кезінде кабиналардың бірінде үш адам болған, олардың ешқайсысы аман қалған жоқ. ThyssenKrupp 2003 жылы төрт жаңа лифтті өндірді, бірақ олардың орнатылуы 2005 жылдың 21 қарашасына дейін аяқталмады. Сонымен қатар, ғимаратқа Щербинский зауытының сервистік лифтісі орнатылды. Теледидар мұнарасының антенналық бөліміндегі лифттердің бірі де ThyssenKrupp компаниясы жобалаған. Қазіргі уақытта №6 және №7 лифтілер жұмыс істемейді, олар бақылау алаңының үстінде орналасқан және шамамен 450 метрге дейін көтеріледі. Лифт шахталары кабельдермен және жетектік сымдармен жабылғандықтан, оларды қалпына келтірудің ықтималдығы төмен. 2017 жылдың қыркүйегінен бастап бес лифт жұмыс істейді, олар ThyssenKrupp компаниясының төрт жоғары жылдамдықты лифтісі мен Шчербинский лифт зауытының бір сервистік лифтісінен тұрады. Жоғары жылдамдықты лифтілердің механизмдері 360 және 364 метр қашықтықта орнатылған. Бұл лифтілердің ерекшелігі – сенсорлар мұнараның шайқалуын анықтағанда олардың жылдамдығы автоматты түрде төмендейді. Сонымен қатар, лифтілер кабинаға электр қуатын тікелей байланыссыз беруді қамтамасыз ететін бірегей жүйемен жабдықталған. Бұл трансформатор принципі арқылы индуктивті энергия беру арқылы жүзеге асырылады. Осы үшін шахтаға индуктивті энергия беру элементтері орналастырылған және вагонға тоқ жинағыштар бекітілген. CPS индуктивті қуат беру жүйесін Германияның беделді компаниясы Paul Vahle GmbH & Co. KG ұсынды. Жоғары жылдамдықты №4 лифт 2006 жылдың желтоқсан айында пайдалануға берілді.

Азық-түлік

Мұнараның ішінде "Жетінші аспан" деп аталатын мейрамхана бар, ол бірегей тамақтану тәжірибесін ұсынады. 1967 жылдың 7 қарашасында бұл мейрамханаға КСРО-ның құрметті басшылары Никита Подгорный, Алексей Косыгин және Леонид Брежнев келді. Ресторан "Бронза", "Күміс" және "Алтын" деп аталатын үш залдан тұрады. Бұл залдар жер бетінен 328 метрден 334 метрге дейін биіктікте орналасқан. Әр залда 24 төрт орындық үстел бар, олар панорамалық терезелердің жанында дөңгелек түрінде орналастырылған, радиусы 9,2 метр. Залдың жалпы ауданы 600 м², ал әр залының ені 2,5 метр. Сыйымдылығы шектеулі болғандықтан, алдын ала брондау қажет болды, әр деңгейде ең көп 80 адам орналасады. 1967 жылы ашылғаннан бері ол Кеңес Одағындағы ең биік асхана болып саналады және ең қымбаттарының бірі болды. 1987 жылы ең арзан зал ("Бронза") бір күндік сапар үшін 7 рубльді алды, ал тағамдарды таңдау мүмкін емес еді. Бұл мейрамхана Мәскеудегі танымал туристік орын болды, өйткені оның дөңгелек бөлмелері қырық минут сайын айналады. Ресторанның жұмыс істеген уақытында оған шамамен 10 миллион адам келді. 2000 жылдың 27 тамызында өрт шыққанға дейін бұл мейрамхана 33 жыл бойы үздіксіз жұмыс істеді. Бұл қайғылы оқиға үш қабатты да толыққанды қиратты, ал қайта құру процесін аяқтау үшін он алты жыл қажет болды. 2000 жылғы өрт "Жетінші аспанның" ішкі бөлмелеріне ауыр зақым келтірді және оның қайта құрылуы 16 жыл бойы едәуір кешіктірілді. Бастапқыда жобаға инвестор табу қиындықтар туғызды, ал кейіннен Ресейдің Төтенше жағдайлар министрлігінің қауіпсіздік ережелерін енгізуі кедергі болды, өйткені бұл мұнарадағы келушілер санын 50 адамға дейін шектеді. 2000 жылдың 28 тамызынан 2012 жылдың сәуіріне дейін мейрамхана залдарындағы өрт қауіпсіздігін арттыру үшін түрлі шаралар қабылданды. Бұл шараларға жаңа сумен өрт сөндіру жүйелерін орнату, барлық металл конструкцияларды өртке төзімді материалдармен өңдеу, сыртқы қаптаманы және ескі қос шыны терезелерді жаңаларымен ауыстыру кірді. Сонымен қатар, желдету жүйесі, кондиционерлер, сумен жабдықтау және мейрамханадағы басқа да маңызды жөндеу жұмыстары жүргізілді. "Жетінші аспан" мейрамхана кешені қазіргі уақытта жұмыс істеп тұр. 2016 жылы кешеннің кофеханасы мен кафе деңгейлері қайта ашылды. Ресторан залы 2017 жылы ашылды, бірақ 2020 жылы коронавирустық шектеулерге байланысты уақытша жабылуға мәжбүр болды. "Жетінші аспан" мейрамхана кешені үш деңгейден тұрады: кофехана (334 метрлік белгіде), кафе (331 метрлік белгіде) және мейрамхана (328 метрлік белгіде).

Ту бағанасы

Останкино мұнарасы ұзақ жылдар бойы әлемдегі ең биік ту тіреуіш атағын сақтап келді. 1967 жылдың 27 сәуірінде мұнараның үстіне КСРО туы орнатылып, мамырдың бірі мен 7 қарашада жылына екі рет тұрақты түрде ауыстырылып тұрды. Алғашқыда тудың көлемі 50х20 метр болу жоспарланған, бірақ желдің күшіне байланысты қысымның артуына алаңдаушылық туындағандықтан 5х2 метрге дейін азайтылды. 1991 жылы ту түсіріліп алынды, және мұнара 17 жылдан астам уақыт бойы тусыз қалды. 2009 жылдың 12 маусымында, Ресей күнінде, Ресей туы мұнараға салтанатты түрде көтерілді. Мұнара үшін арнайы жасалған ту Владимир қаласында берік матадан мұқият тігілді. 1991 жылдың желтоқсанында түсірілген КСРО-ның бұрынғы туы қазір мұнара мұражайында сақтаулы.

Аналогты радио (FM)

СтанцияЖиілікЭҚР "Радио Россия" (5:00–1:00) 66.44 МГц 5.0 кВт "Pi FM" (6:00–0:00) 71.30 МГц 5.0 кВт "Business FM" 87.50 МГц 5.0 кВт "Retro FM" 88.30 МГц 5.0 кВт "Radio Jazz" 89.10 МГц 5.0 кВт "Эхо Москвы" 91.20 МГц 5.0 кВт "Культура" 91.60 МГц 5.0 кВт "Коммерсант FM" 93.60 МГц 5.0 кВт "Москва говорит" 94.80 МГц 5.0 кВт "Rock FM" 95.20 МГц 5.0 кВт "Дорожное Радио" 96.200 МГц 5.0 кВт "Vesti FM" 97.60 МГц 5.0 кВт "Радио Шоколад" (5:00–1:00) 98.00 МГц 5.0 кВт "Орфей" 99.20 МГц 5.0 кВт "Радио Русский Хит" 99.60 МГц 10.0 кВт "Радио Вера" 100.90 МГц 5.0 кВт "Dance FM" 101.2 МГц 10.0 кВт "Monte Carlo" 102.10 МГц 5.0 кВт "Радио Maximum" 103.7 МГц 10.0 кВт "Русское Радио" 105.70 МГц 10.0 кВт "Europa Plus" 106.2 МГц 10.0 кВт