Кіріспе

Австралияның дипломатиялық тарихы Австралияның сыртқы қатынастарын қоршаған тарихи оқиғаларды қамтиды. 20-шы ғасырда халықаралық жағдайдың динамикасындағы жаһандық өзгерістерден кейін, Австралияның дипломатиялық қатынастары тек одақтас және Батыс Еуропа елдерімен ғана шектелмей, кеңейді. 1941 жылға дейін Австралияның ең маңызды қарым-қатынасы Ұлыбританиямен болды, ал содан бері АҚШ және Жаңа Зеландиямен, ANZUS арқылы бекітілген қарым-қатынастарға ие. 21-шы ғасырда Қытаймен сауда-саттық қарқынды өсті. Дегенмен, қарым-қатынастар достықтан шиеленіске дейін ауытқып келді. Жақындағы қарым-қатынастар туралы толық ақпарат алу үшін Австралияның сыртқы қатынастарын қараңыз.

1930-шы жылдар: Тыныштық

1930 жылдары Австралияның сыртқы саясаты соғыс қаупіне және Германия, Жапония мен Италияны жұмылдыруға деген ынтаға негізделді. Австралия үкіметі Лондондағы Чемберлен үкіметінің Германияға қатысты бағыныш саясатын айтарлықтай қолдады. Дегенмен, Чемберленді қолдау нәтижесінде көптеген австралиялықтар Жапонияның күшті әскери күші мен агрессивті сыртқы саясатынан қорқыныш сезінді, ал Австралия 1930 жылдары әлемдік істерде тәуелсіз әрекет ете алатын ел ретінде қалыптасып келе жатқан еді.

Ұлыбританиядан АҚШ-қа тәуелділік ауысуы

Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Австралия Британ империясының құрамына кірді және Жапонияға қарсы қауіпсіздік үшін Ұлыбританияға тәуелді болды. 1939 жылдың 3 қыркүйегінде премьер-министр Роберт Мензис: "Ұлыбритания Германияға соғыс жариялады, соның салдарынан Австралия да соғыста. Ұлыбритания қай тұрса, бүкіл британдық әлемнің халқы да сонда тұратынына еш күмән жоқ" деді. Австралия Ұлыбританияға көмекке келген алғашқы ел болды, өз жауынгерлік дивизияларын Таяу Шығыс және Солтүстік Африкаға соғысуға жіберді. 1941 жылдың 7 желтоқсанында Гавайидегі Перл-Харбор американдық теңіз базасына жапондықтардың бұрын-соңды болмаған шабуылы АҚШ-тың соғысқа ресми түрде қатысуына әкелді. Жапондықтар шабуылдарын Бирма, Борнео, Голландиялық Шығыс Индия (Индонезия) және Малайя арқылы жалғастырды. Сингапур аралы британдық қорғаныс жоспары үшін стратегиялық маңызға ие болды, бірақ нашар қорғалғандықтан 1942 жылдың 15 ақпанында жапондықтарға берілді, мыңдаған австралиялықтар соғыс тұтқынына айналды. Ұлыбритания премьер-министрі Уинстон Черчилль Еуропа соғысына басымдық берді және австралиялықтарға көмектесе алмады. Австралия премьер-министрі Джон Кертин оның орнына АҚШ-қа жүгінді: "Австралия Америкаға Ұлыбританиямен дәстүрлі туыстық байланыстарымызға қатысты ешқандай алаңдаусыз қарайды". Бұл сөз Ұлыбританиядан АҚШ-қа сенімділіктің ауысуын жариялады.

АҚШ-пен қарым-қатынастар

1942 жылдың наурыз айында Дарвинге жапондық шабуылдардан кейін АҚШ президенті Рузвельт генерал Дуглас Макартурға американдық базаны Филиппиннен Австралияның Брисбен қаласына көшіруді бұйырды. 1943 жылдың қыркүйегіне қарай Австралияда 120 000-нан астам американдық әскері болды. Америкалықтар бастапқыда жылы қарсы алынды, бірақ жағдай шиеленісе бастады. Макартур Австралия үкіметімен тығыз байланыста жұмыс істеді және олардың әскери операцияларын басқарды. Келесі екі жыл бойы Оңтүстік-Шығыс Азияда шайқастар жалғасты. Еуропа соғысы аяқталғаннан кейін де Австралия мен АҚШ Жапонияға қарсы жеңіске жетуі керек болды. Макартур американдық әскерлері үшін "аралдан аралға өту" саясатын қолдады, ал австралиялық әскерлер Жаңа Гвинея, Жаңа Британия, Борнео және Бугенвиль аралдарынан жапондарды тазалап, тұтқындауды жалғастыруы тиіс еді.

Иммиграция

Австралия қоғамы 1945 және 1972 жылдар аралығында күрт өзгерді, бұл «Ақ Австралия» саясатының монорасалық иммиграциялық қағидаларын жойды, онда түрлі этникалық топтардың иммиграциясы катализатор рөлінде әрекет етті. Соғыстан кейін Иммиграция министрі Артур Калвелл «қоныстану немесе жойылу» слоганымен көмектесу арқылы иммиграция схемасын енгізді. Үкімет Австралия халқының санын арттыруға тырысты, әсіресе екінші деңгейдегі өнеркәсіп саласында білікті жұмыскерлерді тартуға баса назар аударды. Әлем индустриалды және технологиялық державаға айналып келе жатқанда, Австралия да осы үрдіске ілесіп қалуы керек еді. Австралия көшіп келушілерді алдымен Ұлыбританиядан іздеді. Бастапқыда көмектесу арқылы иммиграция схемасы жас отбасылар мен жалғыз адамдардың арасында танымал болды. Бұл қолжетімді, шымыр және мүмкіндіктерге толы болатын. Бірақ бір жыл өткен соң, кемелердің жетіспеушілігіне байланысты иммигранттар саны азайды. Иммиграциялық мақсаттар орындалмады. Австралия қоғамы мен халықаралық қатынастар үшін революциялық қадам ретінде, Австралия алғаш рет Ұлыбританиядан тыс жерлерден көшіп келушілерді іздеуге мәжбүр болды. 1947 жылы Артур Калвелл Эстония, Латвия, Литва және Польшадан әр жылы 12 000 адамды қабылдауға келісті. Олардың көпшілігі Халықаралық босқындар ұйымының (IRO) күтімінде болған босқындар еді. Олар гуманитарлық негізде қабылданды, екі жыл бойы Австралияда тұруға және үкімет таңдаған жұмыс орындарында жұмыс істеуге міндеттелді. Келесі жиырма жылда иммиграция үлгілері өзгеріп жатты. Үкімет көбірек адамдарды Австралияға шақырды және көптеген елдермен келісімдер жасалды. 1950 жылдардың соңында Таяу Шығыстан келген иммигранттардың саны арта бастады. 1958 жылы Миграция заңына сәйкес диктант сынағы жойылды және кіру рұқсаттарының жаңа жүйесі енгізілді. Бұл көптеген еуропалық емес адамдардың көшіп келуіне мүмкіндік берді. Олардың қабылдануы Австралияға қандай үлес қоса алатынына және Австралия қоғамына бейімделе алатынына байланысты болды. Бұл жоғары білікті мамандарды тартты, олар Австралияның салыстырмалы түрде шағын үшінші деңгейдегі өнеркәсібін дамытуға көмектесті. ХХ ғасырдың соңындағы жаһандық пікірлердің өзгеруі «Ақ Австралия» саясатына қарсы күшті наразылық тудырды, ол сол кезде де күшінде болды. Ақырында бұл саясат тоқтатылды, содан бері Австралия Азиядан және әлемнің басқа аймақтарынан көшіп келушілердің санының тұрақты өсуін қамтамасыз етіп келеді, бұл «мәдени алуантүрлілік» саясаты арқылы жүзеге асырылуда.

Коммунизм және "салқын соғыс" дәуірі

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кеңес Социалистік Республикалар Одағы (КСРО) мен АҚШ ынтымақтас болғанымен, екі үлкен держава арасындағы экономикалық (коммунизмге қарсы капитализм), саяси билік (тоталитаризмге қарсы либерализм) және Еуропаның болашағы (Шығысқа қарсы Батыс) мәселелеріндегі шиеленіс 1947 жылға қарай салқын соғысқа ұласты. Австралия Америка тарапын толық қолдады және салқын соғыс Австралияның сыртқы саясатына ең басты ықпал етуші факторға айналды. Халықаралық қауымдастық екі үлкен державаның басшылығымен қарама-қарсы одақтарға бөлінген кезде, Австралия да АҚШ-пен әріптестігін нығайтуға кірісті. Ұлыбритания мен Франциямен бірге Австралия Азия-Тынық мұхиты аймағында АҚШ-тың маңызды одақтасы болды. Қытай (1949 жылдан бастап), Солтүстік Вьетнам (1954 жылдан бастап) және КСРО бір лагерьде болды. Австралиялықтарға бұл салқын соғыстың басталуы Екінші дүниежүзілік соғысқа ұқсас екені тағы бір рет еске түсірілді, бұл Азиядан туындаған қауіпсіздікке қатысты алаңдаушылықты күшейтті. Қытайдағы коммунистік революциядан және 1950 жылы Солтүстік Кореяның Оңтүстік Кореяға басып кіруінен кейін Австралияның сыртқы саясатына коммунистік агрессияға қатысты алаңдаушылықтың артуы ықпал етті. Австралия коммунизмді тоқтату және оған қарсы күресу үшін АҚШ-ты өзінің жаңа "үлкен және күшті досы" деп қарады. Мензис үкіметі Австралияны АҚШ-тың Азия-Тынық мұхиты аймағындағы сыртқы саясатына байланыстыруға көп күш жұмсады. 1950 жылдары Батыс блогының мүшелері арасында екі маңызды одақтастық келісімге қол қойылды: ANZUS – Австралия, Жаңа Зеландия және АҚШ арасында шабуыл болған жағдайда көмек көрсету туралы келісім, және SEATO – АҚШ-қа, Австралияға, Ұлыбританияға, Францияға, Жаңа Зеландияға, Таиландқа, Пәкістанға, Филиппинге, Оңтүстік Кореяға және Оңтүстік Вьетнамға қарсы шабуыл болған жағдайда қорғаныс шараларын кепілдеуді қамтитын келісім.

Вьетнам соғысы

Коммунистік Солтүстік Вьетнам Оңтүстік Вьетнамға енген кезде, Батыс блогы мұны демократиялық әлемді коммунистік бағындыруға әкелуі мүмкін болатын маңызды қадам деп қарады. Осы қорқынышпен қамтылған елде үкіметтің қорғаныс саясатында «алдыңғы шептегі қорғаныс» идеясы басым болды, онда Австралия Коммунистердің Оңтүстік-Шығыс Азияға енуіне жол бермеуге тырысты. Вьетнам соғысына әскерлерді жіберу, Ұлыбританияның «Суэцтен шығысқа қарай» шығуынан кейін, Мензи үкіметінің АҚШ-пен одақты нығайту әрекеті ретінде қарастырылды. 1966 жылдың қазан айында Линдон Бейнс Джонсон Австралияға келген алғашқы АҚШ президенті болды. Бұл сапар Вьетнамдағы соғысқа байланысты халықаралық сынның күшеюімен бірге жүрді. 1966 жылдың соңында Либералдық/Елдік партияның қайтадан жеңіске ие болуынан көрініп, көптеген австралиялықтар соғысты қолдаған сияқты көрінді. Алайда, көптеген австралиялықтар соғысқа қарсы наразылық білдірді. Олар неге АҚШ-ты өздеріне қатысы жоқ деп ойлаған соғысқа еріп кеткендерін түсінбеді және американдық сыртқы саясатқа біздің оңай бас ие болуымызды жақтырмады. Гарольд Холттың «L.B.J. үшін толыққанды» деген сөзі осы серіктестіктің тікелей көрінісі болды, оны АҚШ үшін тең емес және пайдалы деп санауға болады. Олар әскери шешімдерден және «күш саясатынан» жалықты, бір Лейборист саясаткері айтқандай, «жалпы ақылға қарсы коммунизмге қарсы күрестің орнына қоюдан». 1970 жылға қарай, қоғамдағы соғысқа қарсы көңіл күй зор митингілерге, шіркеу қызметтеріне және шамдармен шерулерге ұласты. Мораторий қозғалысы жас саяси радикалдардан бастап, әдетте үкімет шешімдеріне қарсы шықпайтын адамдарға дейін, соғысқа шақырылғандардың аналарынан бастап, көрнекті саясаткерлерге, жазушыларға, ғалымдарға, суретшілерге және шіркеу басшыларына дейін, адамдардың әртүрлі пікірлерін білдірді. Осы мәселе бойынша Австралиядағы қақтығыстың күштілігі 1972 жылы 23 жылдан кейін бірінші Лейборист үкіметінің сайлануына әсер етті. Жаңа премьер-министр Гоф Уитлэм әскери міндеттілікті дереу жойып, әскерлерді Вьетнамнан шығарды. АҚШ 1972 жылы барлық әскерлерін шығарғаннан кейін 1973 жылы Вьетнаммен бейбітшілік шартын жасады. Алайда, 1975 жылы Солтүстік Вьетнам Оңтүстік Вьетнамға басып кірді және оны жаулап алды.

Коммунизмге қарсылық

Уитлэм үкіметі, лейбористік үкіметтің жаңа түрі, АҚШ-қа және әсіресе олардың ерекше консервативті және параноидалық деп санайтын президент Никсонға қарсылық танытты. Уитлэм Австралия енді АҚШ-тың қорғаныс саясатын автоматты түрде қолдамайтынын жариялады, бұл АҚШ үкіметін ашуландырды. 1972 жылдың соңында Никсон Солтүстік Вьетнамды бомбалағанда, даулы Том Юрен және тағы екі солшыл саясаткер Никсонды ашық сынады, нәтижесінде австралиялық-американдық ынтымақтастық дереу тоқтатылды. Оның орнына Уитлэм географиялық жағынан жақын көршілеріміз – Азияға бет бұрды. Ол «Ақ Австралия» саясатының соңғы іздерін жойып, жаңа квоталық/рұқсат жүйесін енгізді. Бұрынғыдай нәсілге байланысты шектеулер болмағандықтан, Азиядан, әсіресе Вьетнамнан айтарлықтай көші-қон басталды. Бұл көші-қон Австралияның сыртқы саясатын АҚШ-тан Азияға бұруға және Азиямен сауда қатынастарын арттыруға түрткіс берді. 1973 жылы Қытай Халық Республикасы ресми түрде «нағыз» Қытай деп танылды және Қытаймен ашық саяси және сауда қатынастарын дамытуға көшу басымдыққа ие екені анықталды. Доктор Стивен Фицджеральд Қытай Халық Республикасындағы алғашқы австралиялық елші болып тағайындалды және Австралияның Қытай тарихы мен мәдениетін түсінуі мен бағалауына көмектесті. Уитлэм үкіметі расистік «сары қауіп» өткенді еске түсірмей, көпмәдениетті Австралияға қарай дамып келе жатты.

АТЭЫК

Үкіметтің сыртқы саясаттағы ең маңызды жетістіктерінің бірі 1989 жылы орын алды, Хоук көшбасшылар мен экономика министрлері үшін ортақ мәселелерді талқылауға арналған Оңтүстік-Шығыс Азия аймақтық форумын ұсынғаннан кейін. Аймақтағы маңызды елдердің қолдауын алғаннан соң, Азия-Тынық мұхиты экономикалық ынтымақтастығы (АТЭК) құрылды. АТЭК-тің алғашқы отырысы 1989 жылдың қараша айында Канберрада өтті, онда Австралия, Бруней, Канада, Индонезия, Жапония, Оңтүстік Корея, Малайзия, Жаңа Зеландия, Филиппин, Сингапур, Таиланд және АҚШ-тың экономика министрлері қатысты. АТЭК кейіннен, әсіресе Қытай мен Ресейдің қосылуынан және Кейтинг үкіметінің АТЭК көшбасшылар форумын құруынан кейін, әлемдегі ең беделді жоғары деңгейдегі халықаралық форумдардың біріне айналды. Хоук 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы қырғыннан кейін де белсенді ұстаным білдірді; Қытаймен жақындасуға жылдар бойы тырысқанына қарамастан, Хоук ұлттық телеарнада қырғынды егжей-тегжейлі сипаттап, көздерінен жас шығарды және сол кезде Австралияда тұратын 42 000-нан астам қытай студентіне біржақты түрде пана берді, олардың көпшілігі Тяньаньмэньдегі наразылықты ашық қолдаған болатын. Хоук тіпті кабинетімен ақылдаспай-ақ осы қадамға барды, кейін ол әрекет етуге міндетті сезінгенін айтты.

Америка Құрама Штаттары

Хоук үкіметі АҚШ-пен тығыз қарым-қатынас орнатты, бұған Хоуктың АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джордж Шульцбен жақын достығы көмектесті. Бұл, 1985 жылы үкімет Тасмания жағалауында АҚШ-тың баллистикалық зымырандарды сынау жоспарларын қолдағанда және Австралияның ұзақ жылдар бойы сақталған уран экспортына қатысты тыйымды күшін жоюға тырысқанда, қырқыстарға алып келді. АҚШ зымырандарды сынау жоспарларын ақырында тоқтатқанымен, бұл дау-дамағұл Хоукқа деген халықтың сенімін төмендетті. 1990 жылғы сайлаудан кейін көп ұзамай Хоук Австралияны Вьетнам соғысынан бері алғашқы шетелдегі әскери операцияға бастап, АҚШ президенті Джордж Буш-ағамен тығыз одақ құрып, Персы шығанағындағы соғыс коалициясына қосылды. Австралия Әскери-теңіз күштері соғысқа бірнеше эсминец пен фрегаттарды жөнелтті, ол 1991 жылғы ақпанда Ирак күштерінің Кувейттен ығыстырылуымен сәтті аяқталды. Операцияның табысы және австралиялықтардың жараланбауы үкіметтің беделін қысқа мерзімге көтерді.

Оңтүстік Африканы Бойкоттау

Комонвелт үкімет басшыларының кездесуіндегі рөлі арқылы Хоук Комонвелттің Оңтүстік Африкаға шетелдік инвестицияларға халықаралық бойкот ұйымдастыруын қамтамасыз етуде жетекшілік етті, бұл жұмыс оның ізашары Малкольм Фрейзер бастаған еді. Осы процесте ол бастапқыда көзқарасын сақтандыруды қолдаған Ұлыбритания премьер-министрі Маргарет Тэтчермен ашық түрде келіспеді. Комонвелт бастаған осы бойкот апартеидтің күйреуіне зор үлес қосты және Нельсон Манделаның 1990 жылдың қазанында, 27 жылдық түрме жазасынан кейін бірнеше ай өткен соң, жоғары деңгейдегі сапарымен аяқталды. Сапары барысында Мандела Хоук үкіметіне бойкотқа салған үлесі үшін алғыс айтты.

Индонезия

Премьер-министр болған кезінде Китинг Австралияның ең жақын көршілерімен екіжақты байланыстарды нығайту және дамыту үшін бірқатар қадамдар жасады; ол әлемде Австралия үшін Индонезиядан маңыздырақ елдің жоқ екенін жиі айтқан және еліне алғашқы шетел сапарын жасап, осылай іс атқарған алғашқы Австралия премьер-министрі болды. Китинг Индонезия президенті Сухартомен жеке қарым-қатынас орнатуға және Австралия қатысатын көпжақты форумдарға Индонезияны тартуға белсенді түрде күш салды. Китингтің Сухартомен достығын Шығыс Тимордың тәуелсіздігін қолдаған адам құқықтары белсенділері мен Нобель сыйлығының иегері Хосе Рамос-Орта сынға алды. Китинг үкіметінің Индонезия әскерімен ынтымақтастығы және Тимор саңылауы туралы келісімге қол қоюы да осы топтар тарапынан қатаң сынға ұшырады. Кейбіреулер Китингтің Азиямен Австралияның мәдени, дипломатиялық және экономикалық байланыстарын күрт арттыруға бағытталған күш-жігерінің аясында Индонезия үкіметінің адам құқықтарын бұзуы туралы айыптауларды назарға алмағанын айтты.

АТЭЫК

Боб Хоук Азия-Тынық мұхиты экономикалық ынтымақтастығы (АТЭК) экономикалық форумын құрғаннан кейін Китинг бұл идеяны одан әрі дамытып, 1993 жылы жаңадан сайланған АҚШ президенті Билл Клинтон мен Қытай премьер-министрі Ли Пэннің қолдауына ие болды, нәтижесінде АТЭК жоғары деңгейдегі басшылардың толыққанды кездесуіне дейін кеңейтілді. Бұл АТЭК-тің ең маңызды халықаралық саммиттердің біріне айналуына әкелді. 1994 жылы Индонезия ұйымдастырған АТЭК басшыларының кездесуінде мүшелер Китинг үкіметінің ұсыныстарын, кейін Богор декларациясы деп аталған, қабылдады. Бұл декларацияда 2010 жылға дейін АТЭК-тің өнеркәсіптік дамыған елдері арасындағы, ал 2020 жылға дейін дамушы елдер арасындағы еркін сауда мен инвестицияны едәуір арттыру мақсаттары белгіленді. 1993 жылдың желтоқсан айында Китинг Малайзиямен дипломатиялық жанжалға қатысты, ол премьер-министр Махатхир Мохамадты "қарсылық танытушы" деп сипаттады. Бұл оқиға Махатхирдің 1993 жылғы АТЭК саммитіне қатысудан бас тартуынан кейін болды. Китинг: "АТЭК біздің барлығымыздан үлкен – Австралия, АҚШ, Малайзия, доктор Махатхир және басқа да қарсылық танытушылар" деді. "Қарсылық танытушы" сөзінің малайзия тіліне аударылуы оны одан да ауыр сөйіс сөз етіп көрсетті, соның салдарынан Махатхир Китингтен кешірім сұрады, Австралиямен дипломатиялық қарым-қатынасты және сауданы күрт қысқартумен қорқытты, бұл австралиялық экспорттаушылар үшін үлкен алаңдаушылық тудырды. Кейбір малайзиялық шенеуніктер "Австралиялық өнімдерді соңғы сатып алу" науқанын бастау туралы әңгімеледі. Кейін Китинг Махатхирден бұл сөзі үшін кешірім сұрады.

Шығыс Тимор

Индонезияның жаңа президенті Б.Ж. Хабиби бірнеше ай бұрын Индонезияның оккупациялаған Шығыс Тиморға ерекше автономия беруге келіскенмен, оның кейіннен аймақтың тәуелсіздігі бойынша референдум өткізу туралы қабылдаған шешімі Говард пен Даунер ұйымдастырған Австралия саясатындағы өзгеріске алып келді. 1999 жылдың қыркүйегінде Говард, Индонезияны жақтаған милициялар референдумда тәуелсіздікке басым дауыс бергеніне жауап ретінде зорлық-зомбылықпен "жерді өртеу" науқанын бастағаннан кейін, Шығыс Тиморға (INTERFET) Австралия басшылығымен халықаралық бейбітшілік күштерін ұйымдастырды. Сәтті аяқталған миссияны Австралиялық сайлаушылар кеңінен қолдады, бірақ үкімет зорлық-зомбылық пен Индонезиямен дипломатиялық қарым-қатынастың үзілуінен кейін "сыртқы саясаттағы сәтсіздік" деп сынға ұшырады. Говардтың төртінші мерзімінде Индонезиямен қарым-қатынас, терроризмге қарсы ынтымақтастық және Австралияның Бокс күні цунамисіне көрсеткен 1 миллиард долларлық көмек арқасында жақсарды, бұл Говард пен Индонезия президенті Сусило Бамбанг Юдхойоно арасындағы жақсы қарым-қатынасқа байланысты болды.

Ауғанстандағы соғыс

Говард АҚШ президенті Джордж Бушпен 11 қыркүйекке дейінгі күндері танысып, шабуыл болған күні таңертең Вашингтонда болды. Шабуылдарға жауап ретінде Говард ANZUS шартын қолданды. 2001 жылдың қазан айында ол Аустралия әскери қызметкерлерін Ауғанстандағы соғысқа, кеңінен қарсылыққа қарамастан жіберді. Говард президентпен берік қарым-қатынас орнатты және олар көбінесе ұқсас идеологиялық көзқарастарды бөлісті – әлемдік істерде АҚШ-тың рөлі және "Терроризмге қарсы соғыс" стратегиясы сияқты. 2003 жылдың мамырында Говард Техастағы Буштың Prairie Chapel ранчосында бір түн тұрды, содан кейін Буш Говардты "тек болат адам ғана емес, сонымен қатар жүректі адам екенін әлемге көрсетті" деп айтты. 2002 жылдың сәуір айында Говард королева-ана Елизаветаның қоштасу рәсіміне қатысқан алғашқы Австралия премьер-министрі болды. Қазан айында Говард 2002 жылғы Балидегі жарылысқа байланысты ынтымаққа шақырды. Говард өзінің үкіметін "Терроризмге қарсы соғысқа" қайта бағыттады.

Ирақтағы соғыс

2003 жылдың наурыз айында Австралия АҚШ жетекшілігімен құрылған "Ирактағы көпұлтты күштерге" қосылып, Иракты басып алуға көмектесу үшін 2000 әскери қызметкер мен теңіз күштерін жіберді. Австралияның басып алуға қатысуына жауап ретінде 2003 жылдың наурыз айында Австралия қалаларында ірі наразылықтар өтті, ал премьер-министр Говард Парламент үйінің көрермендер галереясынан сынайтын сөздер естіді. Көпшілік пікір сауалнамалары көрсеткендей, БҰҰ қолдауы жоқ соғысқа қарсылық 48-ден 92 пайызға дейін болды, бірақ Говард оппозиция жетекшісі Саймон Крианнан артық бағаланды, әйткені оның бедел көрсеткіштері соғысқа дейін болған деңгейден төмендеді.

Көп мәдениеттілік және "ақ австралияның" ақыры

Австралияның сыртқы саясатындағы көпмәдениеттілікке және Азияға бағытталғандық 1975 жылы Уитлэм үкіметінің қызметтен босатылуына байланысты жойылған жоқ; келесі он жылдық ішінде байланыс пен түсіністік нығайып дамыды. SIPRI деректері бойынша, 2005-2009 жылдармен 2010-2014 жылдар аралығында Австралияның негізгі қару-жарақ импорты 65 пайызға өсті, бұл оны әлемдегі ең ірі импортшы елдердің алтыншысы етіп көрсетті.

Қытай

Қытаймен қарым-қатынас Қытай үкіметі 1989 жылы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтарда мыңдаған студенттерді қырғынға ұшыратқанға дейін жақсарып келе жатты. Көптеген елдермен бірге Австралия Қытаймен екі жылға дипломатиялық және сауда қатынастарын үзіп тастады. 2018 жылдан бастап екі ел арасындағы қарым-қатынас нашарлай бастады, себебі Австралия Қытайдың түрлі салалардағы, соның ішінде қытай студенттері мен тұрғындары, ұлттық және аймақтық үкіметтер, университеттер мен бұқаралық ақпарат құралдарындағы саяси ықпалына қатысты алаңдаушылығы күшейді. Қытайдың Гонконг және ұйғыр халқына қатысты адам құқықтары саясатына қатысты өткір сын айтылуда. Бұған қоса, Канберра Оңтүстік Қытай теңізіндегі дауға байланысты Қытайдың агрессивті ұстанымынан алаңдады. COVID-19 пандемиясы Австралияның осы аурудың пайда болуын тәуелсіз халықаралық сарапшылармен зерттеуді талап еткеннен кейін жағдайды ушықтырды. Содан кейін Қытай жасаған сауда шектеулері Австралияға қарсы саяси кек алу және экономикалық қысым ретінде бағаланды. 2021 жылы Канберра Виктория штатының Қытайдың "Бір белдеу – бір жол" жобасына қосылуына рұқсат бермеді, себебі бұл Австралияның қауіпсіздігіне қауіп төндіруі мүмкін.

Индонезия

Австралияның Индонезиямен қарым-қатынасы дамып жатты. Уитлэм 1975 жылы индонезиялық әскерлердің Португалдық Тиморға басып кіруіне қарсылық танытпады, себебі сол кезде Индонезиямен жақсы дипломатиялық қарым-қатынасты сақтау ең маңызды міндет саналды. Үкімет тек Тимор халқына өкініш білдіре алды, соғысқа баруға дайындық болмады. Хоук және әсіресе Китинг, Шығыс Тимор халқына жасалған қатыгездікке қарамастан, Индонезияны қолдады. Джон Говард 1996 жылы сайланған соң, бұрынғы Еңбек партиясының Шығыс Тимор қақтығысына қатысу тәсілінен өзін ерекшелендіру мүмкіндігін көріп, дереу Шығыс Тиморға бейбітшілік күштерін жіберіп, олардың тәуелсіздігін қолдауды жақтады. Негізінен христиан мемлекетінің мұсылман мемлекетіне қарсы қолдауы Австралияның басқа мұсылман елдері арасындағы беделіне нұқсан келтірді.

Вьетнам

1970 жылдардан бері (вьетнамдық қайықпен келген адамдардың келуінен бастап) Азиядағы және басқа елдердегі қиын жағдайға түскен елдерден келген босқындар толқын-толқын Австралияда пана іздеді. Көптеген адамдар қауіпті сапардың кесірінен қаза тапты. Оларды қалай қабылдау мәселесі аса күрделі саяси дау тудырды.

Негізгі дереккөздер

Котон, Джеймс, ред. Австралияның сыртқы саясаты туралы құжаттар: Австралия және әлем, 1920–1930 жылдар (Канберра, Сыртқы істер және сауда министрлігі, 2019), 960 бет. Нейл, Р. Г., ред. Австралияның сыртқы саясаты туралы құжаттар, 1937–1949 жылдар: 1-том. 1937–1938 жылдар (1975) онлайн.