Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австралияның дипломатиялық тарихы Австралияның сыртқы қатынастарын қоршаған тарихи оқиғаларды қамтиды. 20-шы ғасырда халықаралық жағдайдың динамикасындағы жаһандық өзгерістерден кейін, Австралияның дипломатиялық қатынастары тек одақтас және Батыс Еуропа елдерімен ғана шектелмей, кеңейді. 1941 жылға дейін Австралияның ең маңызды қарым-қатынасы Ұлыбританиямен болды, ал содан бері АҚШ және Жаңа Зеландиямен, ANZUS арқылы бекітілген қарым-қатынастарға ие. 21-шы ғасырда Қытаймен сауда-саттық қарқынды өсті. Дегенмен, қарым-қатынастар достықтан шиеленіске дейін ауытқып келді. Жақындағы қарым-қатынастар туралы толық ақпарат алу үшін Австралияның сыртқы қатынастарын қараңыз.
The diplomatic history of Australia encompasses the historical events surrounding Australian foreign relations. Following the global change in the dynamics of international state of affairs in the 20th century, this saw a transition within Australia's diplomatic situation to broaden outside of exclusively commonwealth and western European nations. Its core relationship was with Great Britain until 1941, and with the United States and New Zealand since then as represented by ANZUS. In the 21st century trade has soared with China. However relations have cycled back and forth from friendly to strained. For recent relations see also Foreign relations of Australia.
1930-шы жылдар: Тыныштық
1930 жылдары Австралияның сыртқы саясаты соғыс қаупіне және Германия, Жапония мен Италияны жұмылдыруға деген ынтаға негізделді. Австралия үкіметі Лондондағы Чемберлен үкіметінің Германияға қатысты бағыныш саясатын айтарлықтай қолдады. Дегенмен, Чемберленді қолдау нәтижесінде көптеген австралиялықтар Жапонияның күшті әскери күші мен агрессивті сыртқы саясатынан қорқыныш сезінді, ал Австралия 1930 жылдары әлемдік істерде тәуелсіз әрекет ете алатын ел ретінде қалыптасып келе жатқан еді.
During the 1930s, Australian foreign policy was centralised around the fear of war and an eagerness to appease Germany, Japan and Italy. The Australian government gave considerable support to the appeasement policies of the Chamberlain government in London regarding Germany. However, as a consequence of supporting Chamberlain, many Australians experienced fear due to Japan's strong military and aggressive foreign policy whereas Australia was still an evolving nation to wield any independent force in world affairs in the 1930s.
Ұлыбританиядан АҚШ-қа тәуелділік ауысуы
Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Австралия Британ империясының құрамына кірді және Жапонияға қарсы қауіпсіздік үшін Ұлыбританияға тәуелді болды. 1939 жылдың 3 қыркүйегінде премьер-министр Роберт Мензис: "Ұлыбритания Германияға соғыс жариялады, соның салдарынан Австралия да соғыста. Ұлыбритания қай тұрса, бүкіл британдық әлемнің халқы да сонда тұратынына еш күмән жоқ" деді. Австралия Ұлыбританияға көмекке келген алғашқы ел болды, өз жауынгерлік дивизияларын Таяу Шығыс және Солтүстік Африкаға соғысуға жіберді. 1941 жылдың 7 желтоқсанында Гавайидегі Перл-Харбор американдық теңіз базасына жапондықтардың бұрын-соңды болмаған шабуылы АҚШ-тың соғысқа ресми түрде қатысуына әкелді. Жапондықтар шабуылдарын Бирма, Борнео, Голландиялық Шығыс Индия (Индонезия) және Малайя арқылы жалғастырды. Сингапур аралы британдық қорғаныс жоспары үшін стратегиялық маңызға ие болды, бірақ нашар қорғалғандықтан 1942 жылдың 15 ақпанында жапондықтарға берілді, мыңдаған австралиялықтар соғыс тұтқынына айналды. Ұлыбритания премьер-министрі Уинстон Черчилль Еуропа соғысына басымдық берді және австралиялықтарға көмектесе алмады. Австралия премьер-министрі Джон Кертин оның орнына АҚШ-қа жүгінді: "Австралия Америкаға Ұлыбританиямен дәстүрлі туыстық байланыстарымызға қатысты ешқандай алаңдаусыз қарайды". Бұл сөз Ұлыбританиядан АҚШ-қа сенімділіктің ауысуын жариялады.
At the beginning of World War II, Australia was part of the commonwealth of the British Empire, and depended on Britain for its security against Japan. On 3 September 1939, Prime Minister Robert Menzies announced, "Great Britain has declared war on Germany, and as a result, Australia is also at war There can be no doubt that where Great Britain stands, there stand the people of the entire British world". Australia was the first nation to come to Great Britain's aid, sending its combat divisions to fight in the Middle East and North Africa. The unprecedented Japanese attack on an American naval base at Pearl Harbour, Hawaii, on 7 December 1941, led to the formal entry of the United States into the war. Japanese attacks continued through Burma, Borneo, the Dutch East Indies (Indonesia) and Malaya. The island of Singapore was strategically crucial for the British defence plan, however it was poorly defended and surrendered to the Japanese on 15 February 1942, with thousands of Australians as prisoners of war. British Prime Minister Winston Churchill had given priority to the European war and was unable to assist the Australians. Australia Prime Minister John Curtin appealed to the US instead, "Australia looks to America free of any pangs as to our traditional links of kinship with Great Britain." This speech announced the shift of reliance from Great Britain to the United States.
АҚШ-пен қарым-қатынастар
1942 жылдың наурыз айында Дарвинге жапондық шабуылдардан кейін АҚШ президенті Рузвельт генерал Дуглас Макартурға американдық базаны Филиппиннен Австралияның Брисбен қаласына көшіруді бұйырды. 1943 жылдың қыркүйегіне қарай Австралияда 120 000-нан астам американдық әскері болды. Америкалықтар бастапқыда жылы қарсы алынды, бірақ жағдай шиеленісе бастады. Макартур Австралия үкіметімен тығыз байланыста жұмыс істеді және олардың әскери операцияларын басқарды. Келесі екі жыл бойы Оңтүстік-Шығыс Азияда шайқастар жалғасты. Еуропа соғысы аяқталғаннан кейін де Австралия мен АҚШ Жапонияға қарсы жеңіске жетуі керек болды. Макартур американдық әскерлері үшін "аралдан аралға өту" саясатын қолдады, ал австралиялық әскерлер Жаңа Гвинея, Жаңа Британия, Борнео және Бугенвиль аралдарынан жапондарды тазалап, тұтқындауды жалғастыруы тиіс еді.
In March 1942 after the Japanese attacks on Darwin, U. S. President Roosevelt ordered General Douglas MacArthur to move the American base from the Philippines to Brisbane, Australia. By September 1943, more than 120,000 American soldiers were in Australia. The Americans were warmly welcomed at first but tensions grew evident. MacArthur worked very closely with the Australian government and took command of its combat operations. Fighting continued throughout Southeast Asia for the next two years. When the European war was declared over, Australia and the US still had a war to win against Japan. MacArthur promoted a policy of "island hopping" for his American troops while he suggested that the Australian troops should continue clearing and rounding up the Japanese from New Guinea, New Britain, Borneo and Bougainville.
Иммиграция
Австралия қоғамы 1945 және 1972 жылдар аралығында күрт өзгерді, бұл «Ақ Австралия» саясатының монорасалық иммиграциялық қағидаларын жойды, онда түрлі этникалық топтардың иммиграциясы катализатор рөлінде әрекет етті. Соғыстан кейін Иммиграция министрі Артур Калвелл «қоныстану немесе жойылу» слоганымен көмектесу арқылы иммиграция схемасын енгізді. Үкімет Австралия халқының санын арттыруға тырысты, әсіресе екінші деңгейдегі өнеркәсіп саласында білікті жұмыскерлерді тартуға баса назар аударды. Әлем индустриалды және технологиялық державаға айналып келе жатқанда, Австралия да осы үрдіске ілесіп қалуы керек еді. Австралия көшіп келушілерді алдымен Ұлыбританиядан іздеді. Бастапқыда көмектесу арқылы иммиграция схемасы жас отбасылар мен жалғыз адамдардың арасында танымал болды. Бұл қолжетімді, шымыр және мүмкіндіктерге толы болатын. Бірақ бір жыл өткен соң, кемелердің жетіспеушілігіне байланысты иммигранттар саны азайды. Иммиграциялық мақсаттар орындалмады. Австралия қоғамы мен халықаралық қатынастар үшін революциялық қадам ретінде, Австралия алғаш рет Ұлыбританиядан тыс жерлерден көшіп келушілерді іздеуге мәжбүр болды. 1947 жылы Артур Калвелл Эстония, Латвия, Литва және Польшадан әр жылы 12 000 адамды қабылдауға келісті. Олардың көпшілігі Халықаралық босқындар ұйымының (IRO) күтімінде болған босқындар еді. Олар гуманитарлық негізде қабылданды, екі жыл бойы Австралияда тұруға және үкімет таңдаған жұмыс орындарында жұмыс істеуге міндеттелді. Келесі жиырма жылда иммиграция үлгілері өзгеріп жатты. Үкімет көбірек адамдарды Австралияға шақырды және көптеген елдермен келісімдер жасалды. 1950 жылдардың соңында Таяу Шығыстан келген иммигранттардың саны арта бастады. 1958 жылы Миграция заңына сәйкес диктант сынағы жойылды және кіру рұқсаттарының жаңа жүйесі енгізілді. Бұл көптеген еуропалық емес адамдардың көшіп келуіне мүмкіндік берді. Олардың қабылдануы Австралияға қандай үлес қоса алатынына және Австралия қоғамына бейімделе алатынына байланысты болды. Бұл жоғары білікті мамандарды тартты, олар Австралияның салыстырмалы түрде шағын үшінші деңгейдегі өнеркәсібін дамытуға көмектесті. ХХ ғасырдың соңындағы жаһандық пікірлердің өзгеруі «Ақ Австралия» саясатына қарсы күшті наразылық тудырды, ол сол кезде де күшінде болды. Ақырында бұл саясат тоқтатылды, содан бері Австралия Азиядан және әлемнің басқа аймақтарынан көшіп келушілердің санының тұрақты өсуін қамтамасыз етіп келеді, бұл «мәдени алуантүрлілік» саясаты арқылы жүзеге асырылуда.
Australian society changed greatly between 1945 and 1972, undoing the monoracial immigration policies of White Australia whereby immigration of distinct ethnicities acted as a catalyst. After the war, the Immigration Minister, Arthur Calwell, introduced an assisted immigration scheme with the slogan "populate or perish". The government was still trying to increase Australia's population, especially with people who have skills in the secondary industry sector. As the world was transforming into a more industrial and technological world, Australia needed to keep up. Australia looked first to Britain for migrants. In the beginning, the assisted immigration scheme was popular among young married couples and single people. It was inexpensive, an adventure and an opportunity. After only a year, there was a shortage of ships and immigrant numbers dropped. The immigration targets were not being met. For the first time in a revolutionary step for both Australian society and international relations, Australia reluctantly looked outside Britain for migrants. In 1947, Arthur Calwell agreed to bring 12,000 people every year from Estonia, Latvia, Lithuania, and Poland. Many of these people were refugees who were being cared for by the International Refugee Organisation (IRO). They were accepted on humanitarian grounds with the condition that they would remain in Australia for two years and work in government selected jobs. Over the next twenty years, patterns of immigration continued to change. The government encouraged more people to come to Australia and many more assisted agreements were made with countries. In the late 1950s, more immigrants began to be accepted from the Middle East. In 1958, under the Migration Act, the dictation test was removed and a new scheme of entry permits was introduced. This allowed many non Europeans to emigrate. Their entry was now based on what they could contribute to Australia and if it could be shown that they could integrate into Australian society. This attracted many highly qualified people who added to Australia's relatively small tertiary industry. Changing global opinions in the late 20th century resulted in particular hostility to the White Australia policy, which was still in effect. This was eventually disbanded, and since then Australia has received a steady increase in migrants from Asia and around the world through its controversial policy of 'multiculturalism'.
Коммунизм және "салқын соғыс" дәуірі
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кеңес Социалистік Республикалар Одағы (КСРО) мен АҚШ ынтымақтас болғанымен, екі үлкен держава арасындағы экономикалық (коммунизмге қарсы капитализм), саяси билік (тоталитаризмге қарсы либерализм) және Еуропаның болашағы (Шығысқа қарсы Батыс) мәселелеріндегі шиеленіс 1947 жылға қарай салқын соғысқа ұласты. Австралия Америка тарапын толық қолдады және салқын соғыс Австралияның сыртқы саясатына ең басты ықпал етуші факторға айналды. Халықаралық қауымдастық екі үлкен державаның басшылығымен қарама-қарсы одақтарға бөлінген кезде, Австралия да АҚШ-пен әріптестігін нығайтуға кірісті. Ұлыбритания мен Франциямен бірге Австралия Азия-Тынық мұхиты аймағында АҚШ-тың маңызды одақтасы болды. Қытай (1949 жылдан бастап), Солтүстік Вьетнам (1954 жылдан бастап) және КСРО бір лагерьде болды. Австралиялықтарға бұл салқын соғыстың басталуы Екінші дүниежүзілік соғысқа ұқсас екені тағы бір рет еске түсірілді, бұл Азиядан туындаған қауіпсіздікке қатысты алаңдаушылықты күшейтті. Қытайдағы коммунистік революциядан және 1950 жылы Солтүстік Кореяның Оңтүстік Кореяға басып кіруінен кейін Австралияның сыртқы саясатына коммунистік агрессияға қатысты алаңдаушылықтың артуы ықпал етті. Австралия коммунизмді тоқтату және оған қарсы күресу үшін АҚШ-ты өзінің жаңа "үлкен және күшті досы" деп қарады. Мензис үкіметі Австралияны АҚШ-тың Азия-Тынық мұхиты аймағындағы сыртқы саясатына байланыстыруға көп күш жұмсады. 1950 жылдары Батыс блогының мүшелері арасында екі маңызды одақтастық келісімге қол қойылды: ANZUS – Австралия, Жаңа Зеландия және АҚШ арасында шабуыл болған жағдайда көмек көрсету туралы келісім, және SEATO – АҚШ-қа, Австралияға, Ұлыбританияға, Францияға, Жаңа Зеландияға, Таиландқа, Пәкістанға, Филиппинге, Оңтүстік Кореяға және Оңтүстік Вьетнамға қарсы шабуыл болған жағдайда қорғаныс шараларын кепілдеуді қамтитын келісім.
Although the Union of Soviet Socialist Republics (USSR) and the United States co operated during World War II, the tensions between the two superpowers over economics (Communism versus capitalism), political authority (totalitarianism versus liberalism) and the fate of Europe (East versus West) escalated into the Cold War by 1947. Australia unequivocally stood by the American side and the Cold War became the preponderant influence on Australian foreign policy. As the international community polarised into opposing alliances led by the respective superpowers, Australia too moved to strengthen its alliance with the United States. Along with the United Kingdom and France, Australia was a main ally of the US in the Asia Pacific region. China (after 1949), North Vietnam (after 1954) and the USSR were all in one camp. Australians were once again reminded that the initiation of this cold war was similar to that of WWII, thus reinforcing the fear and need for security, from Asia. After the Chinese Communist Revolution and the North Korean infiltration of South Korea in 1950, Australia's foreign policy was influenced by growing concern over communist aggression. Australia increasingly looked to the US, as its new "great and powerful friend" for help to contain and fight communism. The Menzies government made a great effort of linking Australia to US foreign policy in the Asia Pacific region. Two major alliance agreements were made between members of the Western Bloc in the 1950s: ANZUS, an agreement for aid in the event of an attack between Australia, New Zealand and the US and SEATO, an agreement guaranteeing defensive action in the event of an attack against the US, Australia, Great Britain, France, New Zealand, Thailand, Pakistan, the Philippines, South Korea, and South Vietnam.
Вьетнам соғысы
Коммунистік Солтүстік Вьетнам Оңтүстік Вьетнамға енген кезде, Батыс блогы мұны демократиялық әлемді коммунистік бағындыруға әкелуі мүмкін болатын маңызды қадам деп қарады. Осы қорқынышпен қамтылған елде үкіметтің қорғаныс саясатында «алдыңғы шептегі қорғаныс» идеясы басым болды, онда Австралия Коммунистердің Оңтүстік-Шығыс Азияға енуіне жол бермеуге тырысты. Вьетнам соғысына әскерлерді жіберу, Ұлыбританияның «Суэцтен шығысқа қарай» шығуынан кейін, Мензи үкіметінің АҚШ-пен одақты нығайту әрекеті ретінде қарастырылды. 1966 жылдың қазан айында Линдон Бейнс Джонсон Австралияға келген алғашқы АҚШ президенті болды. Бұл сапар Вьетнамдағы соғысқа байланысты халықаралық сынның күшеюімен бірге жүрді. 1966 жылдың соңында Либералдық/Елдік партияның қайтадан жеңіске ие болуынан көрініп, көптеген австралиялықтар соғысты қолдаған сияқты көрінді. Алайда, көптеген австралиялықтар соғысқа қарсы наразылық білдірді. Олар неге АҚШ-ты өздеріне қатысы жоқ деп ойлаған соғысқа еріп кеткендерін түсінбеді және американдық сыртқы саясатқа біздің оңай бас ие болуымызды жақтырмады. Гарольд Холттың «L.B.J. үшін толыққанды» деген сөзі осы серіктестіктің тікелей көрінісі болды, оны АҚШ үшін тең емес және пайдалы деп санауға болады. Олар әскери шешімдерден және «күш саясатынан» жалықты, бір Лейборист саясаткері айтқандай, «жалпы ақылға қарсы коммунизмге қарсы күрестің орнына қоюдан». 1970 жылға қарай, қоғамдағы соғысқа қарсы көңіл күй зор митингілерге, шіркеу қызметтеріне және шамдармен шерулерге ұласты. Мораторий қозғалысы жас саяси радикалдардан бастап, әдетте үкімет шешімдеріне қарсы шықпайтын адамдарға дейін, соғысқа шақырылғандардың аналарынан бастап, көрнекті саясаткерлерге, жазушыларға, ғалымдарға, суретшілерге және шіркеу басшыларына дейін, адамдардың әртүрлі пікірлерін білдірді. Осы мәселе бойынша Австралиядағы қақтығыстың күштілігі 1972 жылы 23 жылдан кейін бірінші Лейборист үкіметінің сайлануына әсер етті. Жаңа премьер-министр Гоф Уитлэм әскери міндеттілікті дереу жойып, әскерлерді Вьетнамнан шығарды. АҚШ 1972 жылы барлық әскерлерін шығарғаннан кейін 1973 жылы Вьетнаммен бейбітшілік шартын жасады. Алайда, 1975 жылы Солтүстік Вьетнам Оңтүстік Вьетнамға басып кірді және оны жаулап алды.
When communist North Vietnam infiltrated South Vietnam, the Western Bloc viewed it as a fundamental step in what could result in the communist subjugation of the democratic world. In a country gripped by this fear, the government's defence policy was dominated by the idea of "forward defence", in which Australia would seek to prevent the Communist "thrust into South East Asia". The committal of troops to the Vietnam War was viewed as an attempt by the Menzies Government to strengthen the alliance with the USA following Great Britain's withdrawal "east of Suez". With his arrival in October 1966, Lyndon Baines Johnson became the first US President to visit Australia. The visit came in the light of increasing international criticism over the war in Vietnam. The majority of Australians seemed to support the war, obvious from the return of the Liberal/Country Party in late 1966. Many Australians were however protesting against the war. They wondered why we had followed the United States into a war that they thought had nothing to do with them and were concerned at our apt readiness to fall in line with American foreign policy. The slogan used by Harold Holt "All the way with L. B. J." directly demonstrates this partnership which perhaps could be considered rather inequitable and profitable for the US. They were tired of military solutions and "power politics", and as one Labor politician said, "tired of anti communism as a substitute for common sense." By 1970, the anti war sentiment in the society had exploded into huge rallies, church services and candlelight processions. The moratorium movement represented a great range of people's opinions, from young political radicals to people who would not normally challenge government decisions and from mothers of conscripted men to prominent politicians, writers, academics, artists and church leaders. The intensity of conflict in Australia over this issue contributed to the 1972 election of the first Labor government in 23 years. The new Prime Minister, Gough Whitlam immediately abolished conscription and withdrew troops from Vietnam. The US Signed a peace treaty for Vietnam in 1973, after withdrawing all of its troops in 1972. South Vietnam, however, was invaded and overwhelmed by North Vietnam in 1975.
Коммунизмге қарсылық
Уитлэм үкіметі, лейбористік үкіметтің жаңа түрі, АҚШ-қа және әсіресе олардың ерекше консервативті және параноидалық деп санайтын президент Никсонға қарсылық танытты. Уитлэм Австралия енді АҚШ-тың қорғаныс саясатын автоматты түрде қолдамайтынын жариялады, бұл АҚШ үкіметін ашуландырды. 1972 жылдың соңында Никсон Солтүстік Вьетнамды бомбалағанда, даулы Том Юрен және тағы екі солшыл саясаткер Никсонды ашық сынады, нәтижесінде австралиялық-американдық ынтымақтастық дереу тоқтатылды. Оның орнына Уитлэм географиялық жағынан жақын көршілеріміз – Азияға бет бұрды. Ол «Ақ Австралия» саясатының соңғы іздерін жойып, жаңа квоталық/рұқсат жүйесін енгізді. Бұрынғыдай нәсілге байланысты шектеулер болмағандықтан, Азиядан, әсіресе Вьетнамнан айтарлықтай көші-қон басталды. Бұл көші-қон Австралияның сыртқы саясатын АҚШ-тан Азияға бұруға және Азиямен сауда қатынастарын арттыруға түрткіс берді. 1973 жылы Қытай Халық Республикасы ресми түрде «нағыз» Қытай деп танылды және Қытаймен ашық саяси және сауда қатынастарын дамытуға көшу басымдыққа ие екені анықталды. Доктор Стивен Фицджеральд Қытай Халық Республикасындағы алғашқы австралиялық елші болып тағайындалды және Австралияның Қытай тарихы мен мәдениетін түсінуі мен бағалауына көмектесті. Уитлэм үкіметі расистік «сары қауіп» өткенді еске түсірмей, көпмәдениетті Австралияға қарай дамып келе жатты.
The Whitlam government, a new type of Labor government, developed a general opposition to the US and especially President Nixon who they viewed as especially conservative and paranoid. Whitlam announced that Australia was not automatically going to follow US defence policy any more and this annoyed the United States Government. In late 1972, when Nixon bombed North Vietnam, the controversial Tom Uren and two other left wing politicians publicly attacked Nixon, resulting in an immediate halt in Australian/American cooperation. Instead Whitlam reached out to our geographically nearer neighbours, Asia. He eliminated the last remaining remnants of the White Australia Policy and introduced a new quota/permit system. With race no longer a barrier, substantial immigration from Asia began, especially from Vietnam. This immigration provided impetuous for the swing in Australia's foreign policy from the US to Asia and increased Australia's trade relations with Asia. In 1973, the People's Republic of China was officially recognised as the "real" China and it was realised that the move towards a more open political and trading relationship with China was a priority. Dr Stephen Fitzgerald was appointed as the first Australian ambassador to the People's Republic of China and Australian understanding and appreciation of China's history and culture was encouraged. The Whitlam government was leaving behind the racist "yellow peril" past and was poised for the move towards a multicultural Australia.
АТЭЫК
Үкіметтің сыртқы саясаттағы ең маңызды жетістіктерінің бірі 1989 жылы орын алды, Хоук көшбасшылар мен экономика министрлері үшін ортақ мәселелерді талқылауға арналған Оңтүстік-Шығыс Азия аймақтық форумын ұсынғаннан кейін. Аймақтағы маңызды елдердің қолдауын алғаннан соң, Азия-Тынық мұхиты экономикалық ынтымақтастығы (АТЭК) құрылды. АТЭК-тің алғашқы отырысы 1989 жылдың қараша айында Канберрада өтті, онда Австралия, Бруней, Канада, Индонезия, Жапония, Оңтүстік Корея, Малайзия, Жаңа Зеландия, Филиппин, Сингапур, Таиланд және АҚШ-тың экономика министрлері қатысты. АТЭК кейіннен, әсіресе Қытай мен Ресейдің қосылуынан және Кейтинг үкіметінің АТЭК көшбасшылар форумын құруынан кейін, әлемдегі ең беделді жоғары деңгейдегі халықаралық форумдардың біріне айналды. Хоук 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы қырғыннан кейін де белсенді ұстаным білдірді; Қытаймен жақындасуға жылдар бойы тырысқанына қарамастан, Хоук ұлттық телеарнада қырғынды егжей-тегжейлі сипаттап, көздерінен жас шығарды және сол кезде Австралияда тұратын 42 000-нан астам қытай студентіне біржақты түрде пана берді, олардың көпшілігі Тяньаньмэньдегі наразылықты ашық қолдаған болатын. Хоук тіпті кабинетімен ақылдаспай-ақ осы қадамға барды, кейін ол әрекет етуге міндетті сезінгенін айтты.
One of the most significant foreign policy achievement of the Government took place in 1989, after Hawke proposed a south east Asian region wide forum for leaders and economic ministers to discuss issues of common concern. After winning the support of key countries in the region, this led to the creation of the Asia Pacific Economic Cooperation (APEC). The first APEC meeting duly took place in Canberra in November 1989; the economic ministers of Australia, Brunei, Canada, Indonesia, Japan, South Korea, Malaysia, New Zealand, Philippines, Singapore, Thailand and the United States all attended. APEC would subsequently grow to become one of the most pre eminent high level international forums in the world, particularly after the later inclusions of China and Russia, and the Keating government's later establishment of the APEC Leaders' Forum. Hawke also took a major public stand in the aftermath of the Tiananmen square massacre in 1989; despite having spent years trying to get closer relations with China, Hawke gave a tearful address on national television describing the massacre in graphic detail, and unilaterally offered asylum to over 42,000 Chinese students who were living in Australia at the time, many of whom had publicly supported the Tiananmen protesters. Hawke did so without even consulting his Cabinet, stating later that he felt he simply had to act.
Америка Құрама Штаттары
Хоук үкіметі АҚШ-пен тығыз қарым-қатынас орнатты, бұған Хоуктың АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джордж Шульцбен жақын достығы көмектесті. Бұл, 1985 жылы үкімет Тасмания жағалауында АҚШ-тың баллистикалық зымырандарды сынау жоспарларын қолдағанда және Австралияның ұзақ жылдар бойы сақталған уран экспортына қатысты тыйымды күшін жоюға тырысқанда, қырқыстарға алып келді. АҚШ зымырандарды сынау жоспарларын ақырында тоқтатқанымен, бұл дау-дамағұл Хоукқа деген халықтың сенімін төмендетті. 1990 жылғы сайлаудан кейін көп ұзамай Хоук Австралияны Вьетнам соғысынан бері алғашқы шетелдегі әскери операцияға бастап, АҚШ президенті Джордж Буш-ағамен тығыз одақ құрып, Персы шығанағындағы соғыс коалициясына қосылды. Австралия Әскери-теңіз күштері соғысқа бірнеше эсминец пен фрегаттарды жөнелтті, ол 1991 жылғы ақпанда Ирак күштерінің Кувейттен ығыстырылуымен сәтті аяқталды. Операцияның табысы және австралиялықтардың жараланбауы үкіметтің беделін қысқа мерзімге көтерді.
The Hawke government pursued a close relationship with the United States, assisted by Hawke's close friendship with US Secretary of State George Shultz; this led to a degree of controversy when the Government supported the US's plans to test ballistic missiles off the coast of Tasmania in 1985, as well as seeking to overturn Australia's long standing ban on uranium exports. Although the US ultimately withdrew the plans to test the missiles, the furore led to a fall in Hawke's approval ratings. Shortly after the 1990 election, Hawke would lead Australia into its first overseas military campaign since the Vietnam War, forming a close alliance with US President George H. W. Bush to join the coalition in the Gulf War. The Australian Navy contributed several destroyers and frigates to the war effort, which successfully concluded in February 1991, with the expulsion of Iraqi forces from Kuwait. The success of the campaign, and the lack of any Australian casualties, led to a brief increase in the popularity of the Government.
Оңтүстік Африканы Бойкоттау
Комонвелт үкімет басшыларының кездесуіндегі рөлі арқылы Хоук Комонвелттің Оңтүстік Африкаға шетелдік инвестицияларға халықаралық бойкот ұйымдастыруын қамтамасыз етуде жетекшілік етті, бұл жұмыс оның ізашары Малкольм Фрейзер бастаған еді. Осы процесте ол бастапқыда көзқарасын сақтандыруды қолдаған Ұлыбритания премьер-министрі Маргарет Тэтчермен ашық түрде келіспеді. Комонвелт бастаған осы бойкот апартеидтің күйреуіне зор үлес қосты және Нельсон Манделаның 1990 жылдың қазанында, 27 жылдық түрме жазасынан кейін бірнеше ай өткен соң, жоғары деңгейдегі сапарымен аяқталды. Сапары барысында Мандела Хоук үкіметіне бойкотқа салған үлесі үшін алғыс айтты.
Through his role on the Commonwealth Heads of Government Meeting, Hawke played a leading role in ensuring the Commonwealth initiated an international boycott on foreign investment into South Africa, building on work undertaken by his predecessor Malcolm Fraser, and in the process clashing publicly with British Prime Minister Margaret Thatcher, who initially favoured a more cautious approach. The resulting boycott, led by the Commonwealth, was widely credited with helping bring about the collapse of apartheid, and resulted in a high profile visit by Nelson Mandela in October 1990, months after the latter's release from a 27 year stint in prison. During the visit, Mandela publicly thanked the Hawke government for the role it played in the boycott.
Индонезия
Премьер-министр болған кезінде Китинг Австралияның ең жақын көршілерімен екіжақты байланыстарды нығайту және дамыту үшін бірқатар қадамдар жасады; ол әлемде Австралия үшін Индонезиядан маңыздырақ елдің жоқ екенін жиі айтқан және еліне алғашқы шетел сапарын жасап, осылай іс атқарған алғашқы Австралия премьер-министрі болды. Китинг Индонезия президенті Сухартомен жеке қарым-қатынас орнатуға және Австралия қатысатын көпжақты форумдарға Индонезияны тартуға белсенді түрде күш салды. Китингтің Сухартомен достығын Шығыс Тимордың тәуелсіздігін қолдаған адам құқықтары белсенділері мен Нобель сыйлығының иегері Хосе Рамос-Орта сынға алды. Китинг үкіметінің Индонезия әскерімен ынтымақтастығы және Тимор саңылауы туралы келісімге қол қоюы да осы топтар тарапынан қатаң сынға ұшырады. Кейбіреулер Китингтің Азиямен Австралияның мәдени, дипломатиялық және экономикалық байланыстарын күрт арттыруға бағытталған күш-жігерінің аясында Индонезия үкіметінің адам құқықтарын бұзуы туралы айыптауларды назарға алмағанын айтты.
Throughout his time as Prime Minister, Keating took a number of steps to strengthen and develop bilateral links with Australia's closest neighbours; he frequently said that there was no country in the world that was more important to Australia than Indonesia, and undertook his first overseas visit to the country, becoming the first Australian Prime Minister to do so. Keating made a conscious effort to develop a personal relationship with Indonesian President Suharto, and to include Indonesia in multilateral forums attended by Australia. Keating's friendship with Suharto was criticised by human rights activists supportive of East Timorese independence, and by Nobel Peace Prize winner José Ramos Horta. The Keating government's cooperation with the Indonesian military, and the signing of the Timor Gap Treaty, were also strongly criticised by these same groups. It was alleged by some that Keating was overlooking alleged human rights abuses by the Indonesian government as part of his effort to dramatically increase Australia's cultural, diplomatic and economic ties with Asia.
АТЭЫК
Боб Хоук Азия-Тынық мұхиты экономикалық ынтымақтастығы (АТЭК) экономикалық форумын құрғаннан кейін Китинг бұл идеяны одан әрі дамытып, 1993 жылы жаңадан сайланған АҚШ президенті Билл Клинтон мен Қытай премьер-министрі Ли Пэннің қолдауына ие болды, нәтижесінде АТЭК жоғары деңгейдегі басшылардың толыққанды кездесуіне дейін кеңейтілді. Бұл АТЭК-тің ең маңызды халықаралық саммиттердің біріне айналуына әкелді. 1994 жылы Индонезия ұйымдастырған АТЭК басшыларының кездесуінде мүшелер Китинг үкіметінің ұсыныстарын, кейін Богор декларациясы деп аталған, қабылдады. Бұл декларацияда 2010 жылға дейін АТЭК-тің өнеркәсіптік дамыған елдері арасындағы, ал 2020 жылға дейін дамушы елдер арасындағы еркін сауда мен инвестицияны едәуір арттыру мақсаттары белгіленді. 1993 жылдың желтоқсан айында Китинг Малайзиямен дипломатиялық жанжалға қатысты, ол премьер-министр Махатхир Мохамадты "қарсылық танытушы" деп сипаттады. Бұл оқиға Махатхирдің 1993 жылғы АТЭК саммитіне қатысудан бас тартуынан кейін болды. Китинг: "АТЭК біздің барлығымыздан үлкен – Австралия, АҚШ, Малайзия, доктор Махатхир және басқа да қарсылық танытушылар" деді. "Қарсылық танытушы" сөзінің малайзия тіліне аударылуы оны одан да ауыр сөйіс сөз етіп көрсетті, соның салдарынан Махатхир Китингтен кешірім сұрады, Австралиямен дипломатиялық қарым-қатынасты және сауданы күрт қысқартумен қорқытты, бұл австралиялық экспорттаушылар үшін үлкен алаңдаушылық тудырды. Кейбір малайзиялық шенеуніктер "Австралиялық өнімдерді соңғы сатып алу" науқанын бастау туралы әңгімеледі. Кейін Китинг Махатхирден бұл сөзі үшін кешірім сұрады.
Following the creation of the Asia Pacific Economic Cooperation (APEC) Economic Forum by Bob Hawke, Keating developed the idea further, winning the support in 1993 of recently elected US President Bill Clinton and Chinese Premier Li Peng to expand APEC to a full Leaders' Meeting. This led to APEC becoming one of the most significant high level international summits, and at the 1994 APEC Leaders' Meeting, hosted by Indonesia, members agreed to the Keating government's proposals for what became known as the Bogor Declaration, which set targets for a significant increase in free trade and investment between industrialised APEC countries by 2010 and between developing APEC countries by 2020. In December 1993, Keating became involved in a diplomatic incident with Malaysia when he described Prime Minister Mahathir Mohamad as "recalcitrant". The incident occurred after Mahathir refused to attend the 1993 APEC summit. Keating said, "APEC is bigger than all of us – Australia, the U. S. and Malaysia, and Dr. Mahathir and any other recalcitrants." The translation of the word "recalcitrant" into Malaysian rendered the word a more egregious insult, and Mahathir demanded an apology from Keating, threatening to reduce diplomatic ties and trade drastically with Australia, which became an enormous concern to Australian exporters. Some Malaysian officials talked of launching a "Buy Australian Last" campaign; Keating subsequently apologised to Mahathir over the remark.
Шығыс Тимор
Индонезияның жаңа президенті Б.Ж. Хабиби бірнеше ай бұрын Индонезияның оккупациялаған Шығыс Тиморға ерекше автономия беруге келіскенмен, оның кейіннен аймақтың тәуелсіздігі бойынша референдум өткізу туралы қабылдаған шешімі Говард пен Даунер ұйымдастырған Австралия саясатындағы өзгеріске алып келді. 1999 жылдың қыркүйегінде Говард, Индонезияны жақтаған милициялар референдумда тәуелсіздікке басым дауыс бергеніне жауап ретінде зорлық-зомбылықпен "жерді өртеу" науқанын бастағаннан кейін, Шығыс Тиморға (INTERFET) Австралия басшылығымен халықаралық бейбітшілік күштерін ұйымдастырды. Сәтті аяқталған миссияны Австралиялық сайлаушылар кеңінен қолдады, бірақ үкімет зорлық-зомбылық пен Индонезиямен дипломатиялық қарым-қатынастың үзілуінен кейін "сыртқы саясаттағы сәтсіздік" деп сынға ұшырады. Говардтың төртінші мерзімінде Индонезиямен қарым-қатынас, терроризмге қарсы ынтымақтастық және Австралияның Бокс күні цунамисіне көрсеткен 1 миллиард долларлық көмек арқасында жақсарды, бұл Говард пен Индонезия президенті Сусило Бамбанг Юдхойоно арасындағы жақсы қарым-қатынасқа байланысты болды.
Although new Indonesian President B. J. Habibie had some months earlier agreed to grant special autonomy to Indonesian occupied East Timor, his subsequent snap decision for a referendum on the territory's independence triggered a Howard and Downer orchestrated shift in Australian policy. In September 1999, Howard organised an Australian led international peace keeping force to East Timor (INTERFET), after pro Indonesia militia launched a violent "scorched earth" campaign in retaliation to the referendum's overwhelming vote in favour of independence. The successful mission was widely supported by Australian voters, but the government was criticised for "foreign policy failure" following the violence and collapse of diplomatic relations with Indonesia. By Howard's fourth term, relations with Indonesia had recovered to include counter terrorism cooperation and Australia's $1bn Boxing Day Tsunami relief efforts, and were assisted by good relations between Howard and Indonesian President Susilo Bambang Yudhoyono.
Ауғанстандағы соғыс
Говард АҚШ президенті Джордж Бушпен 11 қыркүйекке дейінгі күндері танысып, шабуыл болған күні таңертең Вашингтонда болды. Шабуылдарға жауап ретінде Говард ANZUS шартын қолданды. 2001 жылдың қазан айында ол Аустралия әскери қызметкерлерін Ауғанстандағы соғысқа, кеңінен қарсылыққа қарамастан жіберді. Говард президентпен берік қарым-қатынас орнатты және олар көбінесе ұқсас идеологиялық көзқарастарды бөлісті – әлемдік істерде АҚШ-тың рөлі және "Терроризмге қарсы соғыс" стратегиясы сияқты. 2003 жылдың мамырында Говард Техастағы Буштың Prairie Chapel ранчосында бір түн тұрды, содан кейін Буш Говардты "тек болат адам ғана емес, сонымен қатар жүректі адам екенін әлемге көрсетті" деп айтты. 2002 жылдың сәуір айында Говард королева-ана Елизаветаның қоштасу рәсіміне қатысқан алғашқы Австралия премьер-министрі болды. Қазан айында Говард 2002 жылғы Балидегі жарылысқа байланысты ынтымаққа шақырды. Говард өзінің үкіметін "Терроризмге қарсы соғысқа" қайта бағыттады.
Howard had first met US President George W. Bush in the days before the 11 September terrorist attacks and was in Washington the morning of the attacks. In response to the attacks, Howard invoked the ANZUS Treaty. In October 2001, he committed Australian military personnel to the War in Afghanistan despite widespread opposition. Howard developed a strong personal relationship with the President, and they shared often similar ideological positions – including on the role of the United States in world affairs and their approach to the "War on Terror". In May 2003, Howard made an overnight stay at Bush's Prairie Chapel Ranch in Texas, after which Bush said that Howard " is not only a man of steel, he's showed the world he's a man of heart." In April 2002, Howard was the first Australian prime minister to attend a royal funeral, that of Queen Elizabeth The Queen Mother. In October Howard responded to the 2002 Bali bombing with calls for solidarity. Howard re dedicated his government to the "War on Terror".
Ирақтағы соғыс
2003 жылдың наурыз айында Австралия АҚШ жетекшілігімен құрылған "Ирактағы көпұлтты күштерге" қосылып, Иракты басып алуға көмектесу үшін 2000 әскери қызметкер мен теңіз күштерін жіберді. Австралияның басып алуға қатысуына жауап ретінде 2003 жылдың наурыз айында Австралия қалаларында ірі наразылықтар өтті, ал премьер-министр Говард Парламент үйінің көрермендер галереясынан сынайтын сөздер естіді. Көпшілік пікір сауалнамалары көрсеткендей, БҰҰ қолдауы жоқ соғысқа қарсылық 48-ден 92 пайызға дейін болды, бірақ Говард оппозиция жетекшісі Саймон Крианнан артық бағаланды, әйткені оның бедел көрсеткіштері соғысқа дейін болған деңгейден төмендеді.
In March 2003, Australia joined the US led "Multinational force in Iraq" in sending 2,000 troops and naval units to support in the invasion of Iraq. In response to the Australian participation in the invasion, there were large protests in Australian cities during March 2003, and Prime Minister Howard was heckled from the public gallery of Parliament House. While opinion polls showed that opposition to the war without UN backing was between 48 and 92 per cent, Howard remained preferred prime minister over the Leader of the Opposition, Simon Crean, although his approval ratings were lower compared to before the war.
Көп мәдениеттілік және "ақ австралияның" ақыры
Австралияның сыртқы саясатындағы көпмәдениеттілікке және Азияға бағытталғандық 1975 жылы Уитлэм үкіметінің қызметтен босатылуына байланысты жойылған жоқ; келесі он жылдық ішінде байланыс пен түсіністік нығайып дамыды. SIPRI деректері бойынша, 2005-2009 жылдармен 2010-2014 жылдар аралығында Австралияның негізгі қару-жарақ импорты 65 пайызға өсті, бұл оны әлемдегі ең ірі импортшы елдердің алтыншысы етіп көрсетті.
This focus of multiculturalism and a focus on Asia in Australia foreign policy was not lost because of the dismissal of the Whitlam government in 1975; contact and understanding continued to grow during the following decade. Australia’s imports of major weapons increased 65 per cent between 2005–2009 and 2010–14, making it the sixth largest importer in the world according to SIPRI.
Қытай
Қытаймен қарым-қатынас Қытай үкіметі 1989 жылы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтарда мыңдаған студенттерді қырғынға ұшыратқанға дейін жақсарып келе жатты. Көптеген елдермен бірге Австралия Қытаймен екі жылға дипломатиялық және сауда қатынастарын үзіп тастады. 2018 жылдан бастап екі ел арасындағы қарым-қатынас нашарлай бастады, себебі Австралия Қытайдың түрлі салалардағы, соның ішінде қытай студенттері мен тұрғындары, ұлттық және аймақтық үкіметтер, университеттер мен бұқаралық ақпарат құралдарындағы саяси ықпалына қатысты алаңдаушылығы күшейді. Қытайдың Гонконг және ұйғыр халқына қатысты адам құқықтары саясатына қатысты өткір сын айтылуда. Бұған қоса, Канберра Оңтүстік Қытай теңізіндегі дауға байланысты Қытайдың агрессивті ұстанымынан алаңдады. COVID-19 пандемиясы Австралияның осы аурудың пайда болуын тәуелсіз халықаралық сарапшылармен зерттеуді талап еткеннен кейін жағдайды ушықтырды. Содан кейін Қытай жасаған сауда шектеулері Австралияға қарсы саяси кек алу және экономикалық қысым ретінде бағаланды. 2021 жылы Канберра Виктория штатының Қытайдың "Бір белдеу – бір жол" жобасына қосылуына рұқсат бермеді, себебі бұл Австралияның қауіпсіздігіне қауіп төндіруі мүмкін.
Relationships with China continued to improve until the Chinese government massacred thousands of students in the Tiananmen Square Protests of 1989. Along with many other nations, Australia ceased diplomatic and trade relations with China for the next two years. Relations between the two countries began to deteriorate in 2018 due to growing Australian concerns regarding Chinese political influence in various sectors of Australian society including Chinese students and residents, the national and state governments, universities and the media. There is sharp criticism regarding China's human rights policies regarding the treatment of Hong Kong and the Uyghur minority. Furthermore Canberra has been troubled by China's aggressive stance on the South China Sea dispute. The COVID 19 pandemic has exacerbated tensions after Australia called for an international, independent inquiry into the origins of the disease. The subsequent restrictions that China made to its trade policies have been attacked as political retaliation and economic coercion against Australia. In 2021 Canberra disallowed the effort by the state of Victoria to join China's vast Belt and Road Initiative as a potential threat to Australia's security.
Индонезия
Австралияның Индонезиямен қарым-қатынасы дамып жатты. Уитлэм 1975 жылы индонезиялық әскерлердің Португалдық Тиморға басып кіруіне қарсылық танытпады, себебі сол кезде Индонезиямен жақсы дипломатиялық қарым-қатынасты сақтау ең маңызды міндет саналды. Үкімет тек Тимор халқына өкініш білдіре алды, соғысқа баруға дайындық болмады. Хоук және әсіресе Китинг, Шығыс Тимор халқына жасалған қатыгездікке қарамастан, Индонезияны қолдады. Джон Говард 1996 жылы сайланған соң, бұрынғы Еңбек партиясының Шығыс Тимор қақтығысына қатысу тәсілінен өзін ерекшелендіру мүмкіндігін көріп, дереу Шығыс Тиморға бейбітшілік күштерін жіберіп, олардың тәуелсіздігін қолдауды жақтады. Негізінен христиан мемлекетінің мұсылман мемлекетіне қарсы қолдауы Австралияның басқа мұсылман елдері арасындағы беделіне нұқсан келтірді.
Australia had a developing relationship was Indonesia. Whitlam did not object to the invasion of Portuguese Timor by Indonesian troops in 1975 because maintaining good diplomatic relations with Indonesia was considered the highest priority at the time. The government could only express regret for the Timorese people as they were not prepared to go to war. Hawke and especially Keating also supported Indonesia despite their continuing maltreatment of the East Timorese people. When John Howard was elected in 1996, he saw the opportunity to distinguish himself from the previous Labor approach to the East Timor conflict. Immediately he sent peacekeeping forces into East Timor and advocated Australia's support for their independence. The role of this support of an essentially Christian country against a Muslim nation was detrimental to Australia's reputation with other Muslim countries.
Вьетнам
1970 жылдардан бері (вьетнамдық қайықпен келген адамдардың келуінен бастап) Азиядағы және басқа елдердегі қиын жағдайға түскен елдерден келген босқындар толқын-толқын Австралияда пана іздеді. Көптеген адамдар қауіпті сапардың кесірінен қаза тапты. Оларды қалай қабылдау мәселесі аса күрделі саяси дау тудырды.
Since the 1970s (when Vietnamese boat people started coming), wave after wave of refugees from distressed countries in Asia and elsewhere have sought haven in Australia. Many have died making the hazardous journey. How to deal with them has been a highly contentious political issue.
Негізгі дереккөздер
Котон, Джеймс, ред. Австралияның сыртқы саясаты туралы құжаттар: Австралия және әлем, 1920–1930 жылдар (Канберра, Сыртқы істер және сауда министрлігі, 2019), 960 бет. Нейл, Р. Г., ред. Австралияның сыртқы саясаты туралы құжаттар, 1937–1949 жылдар: 1-том. 1937–1938 жылдар (1975) онлайн.
Cotton, James, ed. Documents on Australian Foreign Policy: Australia and the World 1920 1930 (Canberra, Department of Foreign Affairs and Trade, 2019), 960 pp. Neale, R. G. Ed. Documents on Australian foreign policy, 1937 49: vol 1 1937 38 (1975) online