Кіріспе

1985 жылғы американдық драмалық фильм

Fool for Love – Роберт Альтманның режиссерлік жасаған 1985 жылғы американдық психологиялық драмалық фильмі. Басты рөлдерде Сэм Шепард, Ким Бейсингер, Гарри Дин Стэнтон, Рэнди Куэйд және Марта Кроуфорд ойнады. Фильм Мохаве шөліндегі қираған мотельде жігітінің келуін күтіп отырған әйелдің тағдырын көрсетеді. Ол бұрынғы махаббатымен бетпе-бет келеді, ол оның барлық әрекеттерін құлатпақ болады. Бұл фильм 1983 жылы сол атпен жазылған Сэм Шепардтың сахналық пьесасының негізінде түсірілген, сонымен қатар сценарийін де ол өңдеген. Альтман пьесаның кино нұсқасын Шепардқа ұсынған, ол оны экранға бейімдеген. Шепард бастапқыда фильмде түсуге ниеттенбеген, бірақ Альтманның өтінішімен басты рөлдердің бірін ойнауға келіскен. Фильмнің түсірілімі 1985 жылдың көктемінде Санта-Фе және Лас-Вегас, Нью-Мексикода өтті. Одан кейін Альтман Парижде пост-өндіріс процесін бақылады. Fool for Love 1986 жылы Канн кинофестиваліне қатысты, ал 1985 жылдың 6 желтоқсанында The Cannon Group, Inc. арқылы АҚШ-та шектеулі көрсетілімге шықты. Фильм кассада сәтсіздікке ұшырады, бірақ сыншылардың оң бағалауларын алды.

Сюжет

Мей Мохаве шөліндегі сақтандырылмаған мотельде жасырынып отырғанда, Вайомингтен күтпеген жерден бала кезінен таныс, родеодағы трюктер орындайтын Эдди келеді. Эдди Мейдің бөлмесіне кіріп, олардың тағдырлары бір-бірімен байланысқандығын және бірге болулары керек екенін дәлелдеуге тырысады. Мей түрлі себептермен оған қарсы тұрады, соның бірі – «графиня» деп белгілі модельмен болған адалсыздығы. Мей Эддимен бірге өмір сүргісі келмейтінін, егер ол оған оралса, олардың қарым-қатынасы бұрынғыдай зиянды циклды қайталайтынына сендіреді. Мей Эддиге қазіргі жігіті Мартиннің сол күні кездесуге келетінін хабарлайды. Мей мен Эдди дауласып, бір-бірін қоздыратын кезде, мотель иесі, «Қарлығаш» деп аталған қарт кісі, оларды бақылайды. Қарлығаш Мей мен Эддиге пікірлер мен әңгімелер айтады, олардың арасындағы қарым-қатынасын ашады. Бірте-бірте Мей мен Эддинің шын мәнінде жартылай туыстар екені белгілі болады, олардың әкесі – екі өмір сүрген адам, ол әр баланың өмірінде әртүрлі кезеңдерде бір қалада отбасын тастап кеткен. Әкесінің хиянаткерлігін білмей, Мей мен Эдди орта мектепте ғашық болған. Ата-аналары оқиғаны білгенде, Эддидің анасы өзін кінәлі сезініп, ұяттан өзіне-өзі қол жұмсады. Мей Эддидің әкесінің әйелдерге құмарлығын қайталай бастағанынан қорқады. Эдди мотельдегі мейрамханада лассомен родео трюктерін орындайды, ал Мей виски ішіп, бақылайды. «Графиня» қара Mercedes-те мотельге келіп, Эддидің онымен жасаған қарым-қатынасы үшін мейрамханаға револьвермен оқ атып, кейін жылдамдықпен кетеді. Эдди ашулы Мейді көтеріп алып, бөлмесіне қайтару кезінде Қарлығаш өзін екеуінде де танымайтынын айтады. Мартин төбелес ортасында келіп, Эддиді ұстап алады. Мей жағдайды басып тыныштатып, Эддидің оның туысы екенін және олардың қарапайым дауға түскенін мәлімдейді. Мартин мейрамханада әркімнің оқиғаны айтуын таңғалып тыңдайды: Эдди Мартинге Мейдің оның қарындасы екенін және олар туыс екенін білмей тұрып ғашық болғанын мойындайды. Алайда Мей олардың туыс емес екенін және бұл Эддидің ойлап тапқан фантазиясы екенін айтады. Осы уақытта Қарлығаш Мейдің Эддидің анасының өзін-өзі өлтіруі туралы айтқан әңгімесін сынға алып, оның өлімі туралы ешқандай хабар болмағанын мәлімдейді. Қарлығаш Эддиді өзін қорғауға шақырады, бірақ Эдди анасының Қарлығаштың мылтығымен үмітсіздікке беріліп өзін-өзі өлтіргенін мойындайды. Қарлығаш Эддиді өзіне сатқандықпен айыптайды, Эдди мен Мей құшақтасқанда. «Графиня» мотельге оралып, тағы да оқ атып, револьверінен шыққан оқ мотельді өртеп, жарылыс тудырады. Эдди «графиня» машинасы кеткен соң атпен қуып жетеді, ал Мей қолындағы чемоданымен қарсы бағытта, Мартинді артында қалдырып, жаяу кетеді. Қарлығаш өртеніп жатқан мүліктің ішінде, қираған трейлеріне тығылып кіреді.

Даму

Фильм Сэм Шепардтың сол аттас сахналық пьесасы негізінде түсірілді, және режиссер Роберт Альтман оған қызығушылық білдірген. Кейін Шепард пьесаның киноға бейімделуіне қолайсыз екенін айтып, мынадай пікір білдірді:

Кастинг

Шепардтың көп жылдық серіктесі Джессика Лэнгке фильмде Мэй рөліне ойнау ұсынылған, бірақ ол түсірілімге кіріспес бұрын қысқа уақыттан кейін бас тартты, содан кейін Ким Бейсинджер таңдалып алынды. Бейсинджер кейіннен сол кезде жүкті болған Лэнгтің "осы рөлді ойнауға шаршағанын" айтты. "Әйтпесе, менің ойымша, менің мүмкіндігім болмас еді. Бірақ Сэмпен кездескеннен кейін, рөлге оқуым да қажет болмады. Ол жай ғана маған рөлді бергенін айтты". Шепард Эдди рөлін түпнұсқалық сахналық қойылымда ойнаған Эд Харристің қайта ойнауын қалаған, бірақ режиссер Роберт Альтман Шепардтың өзі осы рөлді сомдауы керек деп ойлады. Кейін Шепард фильмде ойнағанына өкініш білдірді, материалға тым жақын болғанын айтты. "Мен одан жеткілікті қашықтықта болмадым – мен әлі де бұл менің қателігім деп ойлаймын. Эд жақсырақ ойнады. Ол менің қарағанда кейіпкерге тазарақ ұмтылды".

Түсірілім

Алтман бастапқыда 5–6 миллион долларлық бюджет жоспарлаған, бірақ түсірілімнің соңғы бюджеті шамамен 2 миллион долларды құрады. Фильм Санта-Фе және Лас-Вегас қалаларында, Нью-Мексико штатында түсірілді, ал негізгі түсірілім 1985 жылдың 13 мамырында басталды.

Кассалық жинақ

1986 жылғы Канн кинофестивалінде көрсетілгеннен кейін, «Fool for Love» фильмі 1985 жылдың 6 желтоқсанында Нью-Йорк пен Лос-Анджелесте шектеулі көрсетілімге шықты, алғашқы апта соңында 55 637 доллар табыс етті. Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың үшеуін беріп, «Fool for Love» фильмінде Олтман екі қарама-қарсы деңгейде сәттілікке жеткенін айтты. Ол мелодрама жасаған, тіпті жартылай сериал сияқты, кейіпкерлері біршама асыл-қасиеттілікке ие болған» деп жазды. Джин Сискел де фильмге төрт жұлдыздың үшеуін берді, Олтман «пьесаны жақсы бейімдегенін» айтты. «Лос-Анджелес Таймс» газетінің Шейла Бенсон: «Шепардтың өзі және керемет Ким Бейзингер ойнаған бұл фильм – махаббаттың таза еркі туралы шикі, жарылғыш күлкілі, элементарлы трагедиялық комедия» деді. «Мaclean’s» журналынан Лоренс О’Тул «Шепард пен Бейзингердің ойындары көбінесе формалды және көп дау-дамағанға қарамастан эмоционалды түрде шектелген. Осы кемшіліктерге қарамастан, «Fool for Love» өте әсерлі. Бұл – екі өмірдің суреті, олар қайғылы, қатал және тіпті трагикалық түрде байланысқан» деп жазды. «The Guardian» газетінің журналисі Дерек Малкольм фильмнің актерлік шеберлігін «бұл фильмнің ең жақсы бөлігі» деп бағалады, Бейсингердің «9½ апта» (1986) фильмінен «бір деңгей жоғары» екенін атап өтті және фильм «орташа американдық фильмнен екі есе қызықтырақ» деген қорытынды жасады. «The New York Times» газетінің Винсент Канби фильмге екіұшты баға беріп, «Шепард мырзаның Эдди рөліндегі, Ким Бейсинджердің Мэй рөліндегі және Гарри Дин Стэнтонның Қарлы қария рөліндегі ойындары бірнеше ерекше нәрселерге ие» деп жазды. Оның басты сын – Олтманның жақын кадрлары мен кесуінің жиілігі: «Шепард мырзаның мәтінін біліп, оған таңданып, режиссерге камераны артқа тартып, тыныш отыруды айқайлағыңыз келмейді». «Variety» журналының жағымсыз пікірінде фильмнің материалдары «50-ші жылдардан қалған драмалық идеялармен толтырылған жалған нәрселерге ұқсайды. Кейбір жоғары санаттағы сыншылар бұл фильмді шедевр деп жариялауы мүмкін, бірақ көпшілік, Шеппардтың соңғы «Париж, Техас» фильміне қалай қараса, солай қарайтын болады – зең қысып». Виктория Мазер «The Daily Telegraph» газетінде фильмнің сценарийін де сынға алып, былай деп жазды: «Сэм Шепард – анархиялық жазушы. Ол үй шаруасындағы тәртіпті өмірдің дәстүрлі американдық құндылықтарын паш етеді. Бейсингер «Fool for Love» фильмінің нәзік нейлондық әшекейлеріне бей-жай кіреді. Фильмнің соңында ол ешқайда кетпейтін жолмен әуеншесін алып кетеді. Бір адам барлық айқай-шудың не туралы болғанын білгісі келеді, бірақ қорқынышты қорқыныштан басқа ештеңе жоқ. Еш нәрсеге қол жеткізілген жоқ». 2023 жылдың ақпанына қарай фильм 14 шолу негізінде Rotten Tomatoes шолу агрегаторында 79% мақұлдау көрсеткішіне ие болды, орташа бағасы 5.70/10.

Үй медиасы

MGM/UA Home Video 1986 жылы «Fool for Love» фильмін VHS форматында шығарды. MGM Home Entertainment 2004 жылдың 20 сәуірінде осы фильмді алғаш рет DVD форматында жарыққа шығарды. Kino Lorber 2021 жылдың 8 маусымында Scorpion Releasing компаниясымен бірлесіп Blu-ray нұсқасын шығарды.