Кіріспе
Манхэттен – 1979 жылы түсірілген американдық романтикалық комедиялық драма. Фильмді Вуди Аллен режиссерлік етті, ал Чарльз Х. Джоффе продюсерлік етті. Сценарийі Аллен мен Маршалл Брикманға тиесілі. Аллен өзі екі рет ажырасқан, 42 жастағы комедия жазушысы рөлінде ойнайды. Ол 17 жастағы қызбен (Мариел Хемингуэй) танысады, бірақ ең жақын досының (Майкл Мерфи) сүйіктісіне (Диан Китон) ғашық болып қалады. Мeryl Стрип пен Энн Бёрн де түсірілімде болды. «Манхэттен» Алленнің қара-ақ түсті алғашқы фильмі, ол 2.35:1 кең форматта түсірілген. Фильмде Джордж Гершвиннің музыкасы, соның ішінде фильмге шабыттандырған «Rhapsody in Blue» әні қолданылған. Аллен бұл фильмді «Энни Холл» және «Интерьерлер» фильмдерінің үйлесімі деп сипаттады. 2001 жылы АҚШ Конгресінің кітапханасы фильмді «мәдени, тарихи және эстетикалық тұрғыдан маңызды» деп танып, Ұлттық кино қорына енгізді.
Manhattan is a 1979 American romantic comedy drama film directed by Woody Allen and produced by Charles H. Joffe from a screenplay written by Allen and Marshall Brickman. Allen co stars as a twice divorced 42 year old comedy writer who dates a 17 year old girl (Mariel Hemingway) but falls in love with his best friend's (Michael Murphy) mistress (Diane Keaton). Meryl Streep and Anne Byrne also star. Manhattan was Allen's first film in black and white, and was shot in 2.35:1 widescreen. It features music by George Gershwin, including Rhapsody in Blue, which inspired the film. Allen described the film as a combination of Annie Hall and Interiors. In 2001, the United States Library of Congress deemed the film "culturally, historically, or aesthetically significant" and selected it for preservation in the National Film Registry.
Сюжет
Фильм Манхэттен және Нью-Йорк қаласының басқа бөліктерінің монтаждық суреттерімен басталады, сонымен қатар Джордж Гершвиннің «Көктегі рапсодиясы» ойнайды, ал Исаак Дэвис қаланы сүйетін адам туралы кітапқа жазған кіріспесінің нұсқаларын оқып береді. Айзек – екі рет ажырасқан, 42 жастағы телекомедия сценарисі, ол жалықтырған жұмысынан бас тартады. Ол 17 жасар Трейсимен кездеседі, ол Далтон мектебінде оқиды. Оның жақын досы, колледж профессоры Йель Поллак, Эмилиге үйленген, Мэри Уилкимен сырлы қарым-қатынаста. Мэридің бұрынғы күйеуі және бұрынғы мұғалімі Йеремия да пайда болады, ал Айзектың бұрынғы әйелі Джилл олардың некесі туралы шындығын жазған кітап жазып жатыр. Джилл, Айзекке үйлену алдында өзінің екіұрысты екенін айтқан, кейіннен ашық айтты және лесбиянка серігі Коннимен бірге тұрады. Исаак Мэримен кездескенде, оның мәдени тәкаппарлығы оны қынжырлатады. Исаак онымен қайтадан кездеседі, ол Белла Абзуг ұйымдастырған, Қазіргі заманғы өнер мұражайындағы Тең құқықтарды қолдау қоры жиналысында болады және оны үйіне шығарып салады. Олар таңға дейін сөйлесіп, Куинсборо көпірінің суретімен аяқталады. Мэриге деген тартымдылығы күшейгеніне қарамастан, Айзек Трейсимен қарым-қатынасын жалғастырады, бірақ олардың қарым-қатынасының жұқа болатынын айтады және оны актерлік өнерді оқу үшін Лондонға баруға ынталандырады. Йель Мэримен ажырасқаннан кейін, Айзекке онымен кездесуге шақыруды ұсынады. Айзек Трейсидің өзіне тым жас екенін сезінеді, бірақ оған қызығушылық танытады. Айзек Трейсимен ажырасады, ол қатты ренжіп қалады, ал көп ұзамай Мэри оның пәтеріне көшіп келеді. Эмили Айзектың жаңа қызына қызығады. Екі жұп бір күнді бірге өткізеді, көшеде келе жатқанда Айзек Джиллдің «Неке, ажырасу және өзіндік құндылық» атты жаңа кітабын көреді. Эмили кітаптан үзінділерді оқып береді, оның ішінде Айзектың Джиллмен және басқа әйелмен болған үштік қарым-қатынасы туралы, сондай-ақ Айзек Конниді қағып өтіп кетуге тырысқан оқиғасы туралы айтылады, бұл Мэри мен Йельді қызықтырады. Көшеде ұятқа қалған Айзек Джиллмен бетпе-бет келеді, ол салқынқандылықпен жауап береді және ол киноқұқықтарын сатып алғанын айтады. Үйге келгеннен кейін Айзек Мэри Йельге қайтып бара жатқанын және ажырасуды қалайтынын біледі. Ашуға буырқанған Айзек Йельге оқытатын колледжіне барып, Йельдің Мэриді бірінші танысқанын айтады. Айзек Йельдің некеден тыс қарым-қатынастарын Эмилимен талқылайды және Йельдің Мэриді оған таныстырғанын естіп біледі. Фильмнің соңында Айзек диванда жатып, магнитофонға «өмірді сүруге тұрарлық» нәрселер туралы ойларын айтады. «Трейсидің жүзі» деген сөздерін айтқанда, микрофонды қояды. Телефон арқылы Трейсиге қоңырау шала алмай, ол оның үйіне жаяу барады. Ол Трейсидің отбасы тұратын үйге келгенде, Трейси Лондонға кете бара жатыр. Ол оған бармауын сұрайды және «маған ұнайтын» нәрсесінің өзгеруін қаламайтынын айтады. Ол жоспарлар жасалғанын айтады және «барлығы да бұзылмайды» деп сендіреді, содан кейін «сен адамдарға сәл сенуің керек» дейді. Ол оған сәл күлімсірейді, камераға соңғы рет қарап, содан кейін аспан сызығының соңғы кадрларына өтеді, сонымен қатар «Көктегі рапсодия» күйінің бірнеше тақырлары қайтадан ойналады. Кредиттер аяқталар кезде «Embraceable You» әнінің аспаптық нұсқасы ойнайды.
Даму
Алленнің айтуынша, Манхэттен идеясы Гершвиннің музыкасына деген сүйіспеншілігінен туындаған. Ол композитордың овертуралар жинағын тыңдап отырғанда, "қара-ақ түсті романтикалық фильм түсіру керемет болар еді" деп ойлады. Аллен Манхэттенді "менің 'Энни Холл' және 'Интерьер' фильмдерінде тырысқан нәрселерімнің қоспасы сияқты" деп атады, сондай-ақ ол қазіргі заманғы мәдениетте өмір сүруге тырысып, жаман әдеттерге берілмей, адал болу мәселесін қозғайтынын айтты. Ол өзінің барлық "мүлкін қайырымдылыққа беріп, қарапайым өмір сүруге болатынын" мойындады, бірақ әзірге "осыдан қашудың жолын тапқанын, бірақ мұндай нәрсе жасауға болатынын" қосты. Баби Кристина Энгельхардт фильм ішінара оның Алленмен арақатынасына негізделгенін айтты, ол 1976 жылы Нью-Йорктегі мейрамханада танысқаннан кейін 16 жасында басталған. Бірақ актриса Стейси Нелкин, ол 16 жасында "Энни Холл" түсірілімінде Алленмен танысып, 17 жасында оқушы болып оқып жүргенде онымен кездесе бастады, Трейси бейнесі оған негізделгенін сендіреді. Кейін Энгельхардт Трейси бейнесі Нелкиннің, өзінің және Аллен сол кезде кездесіп жүрген басқа да қыздардың бірігуінен құралғанын болжайды.
Шығару
Манхэттен 1979 жылдың 18 сәуірінде Нью-Йорк қаласындағы Зигфелд театрында тұңғыш рет көрсетілді. 25 сәуірде Нью-Йорк, Лос-Анджелес және Торонто қалаларындағы 27 кинотеатрда кеңейтілген көрсетілім басталды.
Кассалық жинақ
Фильмнің тұңғыш демалысында 485 734 доллар (экранға 16 749 доллар) табатын болды, соның арқасында фильм жылдың ең табысты 17-ші картинасы атанды. 2017 жылғы билет бағасының инфляциясын ескерсек, "Манхэттен" 141 484 800 доллар жинады, бұл оны 1977 жылғы "Энни Холлдан" кейін Алленнің екінші ең ірі кассалық табысына ие етті.
Сыни жауап
Фильм көбінесе оң пікірлер алды және 68 сыншының пікірлеріне негізделген Rotten Tomatoes сайтында 94% рейтингке ие болды, орташа бағасы 8.5/10. Сайттың консенсусы былай деді: "Вуди Алленнің ерте классикасының бірі – «Манхэттен» заманауи, ащы юмор мен мәңгілік романтизмді өте шеберлікпен үйлестіреді". Гари Арнольд The Washington Post газетінде: «Манхэттеннің комедиялық тұтастығы бар, себебі Аллен енді өзінің тар көзқарасының есебінен әзілдер жасайды. Голливуд пейзажын әшекейлейтін жалғандар мен сатқындарды қорлауға мүмкіндік жоқ. Нәтижесінде, адамның мақтандығы мен ақымақтығына қатысты шынайы және кең көлемді комедиялық көзқарас пайда болды». Джек Кролл Newsweek журналындағы шолуында: «Алленнің барлық салалардағы өсуін көру қызықты. Ол актерлерден керемет ойнауды алады. Фильмдерінің эстетикалық сұлулығы олардың әдемілігі мен мейірімділігінің бір бөлігі, Алленнің романтикалық құштарлығы мен ақмақтық пен сезімталдыққа деген өткір көзі арасындағы тепе-теңдік – бұл тепе-теңдік оның ең жақсы сценарийінде де көрінеді [sic]». Chicago Sun Times газетінде Роджер Эберт, фильмге бастапқыда төрт жұлдыздың үш жарымын берген, бірақ 2001 жылғы ретроспективті шолуда толық төрт жұлдыз берді: «Диана Китон бізге жаңа және анық Нью-Йорк интеллектуал образын сыйлайды. Ал Мариэл Хемингуэй фильмдегі ең қиын рөл үшін арнайы марапатқа лайық». Эберт бұл фильмін «Ұлы фильмдер» тізіміне қосты. Джин Сискел Chicago Tribune газетінде оны «тамаша фильм» деп атап, төрт жұлдыз берді. «Манхэттен осы жылдың ең жақсы комедиясы мен драмасы болуы мүмкін». The New York Times газетінің Винсент Канби Китон мен Хемингуэйдің «керемет» ойыны бар фильмді «керемет және қызықты» деп сипаттады. Чарльз Шамплин Los Angeles Times газетінде оны «көп қиын, қатал, қатыгез, терең, сенімді, бірақ сонымен қатар «Энни Холлдан» кем емес, тіпті өмірді қуаттандыратын» деп атады және «Манхэттен» сол фильмнен «жақсырақ» екенін мәлімдеді. The New Republic журналының Стенли Кауффман: «Манхэттен – кемшіліктері бар фильм, бірақ ол орташа деңгейде көңілді». Александр Уокер London Evening Standard газетінде: «Достар, ғашықтар, жақын достар мен алдағандардың сөйлеуі өте нәзік, мінез-құлқы өте сезімтал, олар тұрақсыз молекулалар сияқты үнемі бөлініп, жұптасып тұрады» деп жазды.
Ретроспективті шолулар мен тізімдер
2007 жылы Дж. Хоберман The Village Voice газетінде былай деп жазды: «Вуди Энни Холл фильмінде соншалықты жалықтыратын түрде қорғаған Нью-Йорк қаласы дағдарысқа ұшырады. Сондықтан ол оның жақсартылған нұсқасын ойластырды. Одан да артық, ол осы сұлу қаланы бала кезінде Кони-Айлендте көрген фильмдердің форматында бейнеледі – күміс экранда құлыпталғандай сезінген көріністерін босатады». 2013 жылдың қазан айында The Guardian газетінің оқырмандары оны Вуди Алленнің ең жақсы фильмі деп дауыс берді.
Үй медиасы
Аллен Уиллистің шығармаларын сақтап қалуды қалады және фильм бейне нұсқада шығарылғанда экран қатынасын сақтауды талап етті (бұл кең экранды фильмдер теледидар мен бейнеге шығарылған кезде әдетте кесіліп, сканирленетін кезде ерекше талап еді). Осының нәтижесінде фильмнің барлық бейне көшірмелері (және көптеген телеарналар) бастапқыда сұр жиекпен «хат жәшігі» форматында шықты. Екі нұсқада да фильмнің түпкілікті трейлері қоса берілді. Актерлік құрамға Стивен Мерчант Исаак Дэвис рөлінде, Оливия Мунн Мэри Уилки рөлінде, Шейлин Вудли Трейси рөлінде, Майкл Мерфи Йель Поллак рөлінде, Мэй Уитман Эмили Поллак рөлінде, Эрика Кристенсен Джилл Дэвис рөлінде және Джейсон Манцукас Дэннис рөлінде түсті. Жобаның өмірдің өткіштігі мен спонтандылыққа бағытталғандығына сәйкес, репетициялар болған жоқ, көрсетілімдер бірнеше күн бұрын ғана хабарланды, ал кейбір актерлердің есімдері жасырылды; қойылымдар жазбаға түспеді. «Манхэттен» Ричард Маркс пен Фей Уэйбилл жазған «Манхэттенді еске түсіру» әніне шабыттандырды, ол Маркстің тұңғыш альбомында жарық көрді. «Манхэттен» фильмінде орта жастағы ер адамның жасөспірім қызбен қарым-қатынасы бейнеленген, ол шыққан кезде көп сынға ұшырамады, бірақ 2010 жылдардың соңында Алленнің беделі оның қызы Дилан Фароудың жаңа айыптауларынан кейін күмәндік тудырды.