Кіріспе

Латын католик шіркеуінің Нью-Йорктегі юрисдикциясы, АҚШ

Огденсбург епархиясы (Dioecesis Ogdensburgensis) – Америка Құрама Штаттарының Нью-Йорк штатының Солтүстік аймағындағы Католик шіркеуінің латын шіркеуінің шіркеулік аумағы, яки епархиясы. Ол Нью-Йорк архиепископтығының шіркеулік провинциясындағы қарасты епархия. Оның кафедралық соборы – Огденсбургтегі Әулие Мария соборы. Огденсбург епархиясы 1872 жылдың 16 ақпанында құрылды. Ол Клинтон, Эссекс, Льюис, Гамильтон және Сент-Лоуренс округтерінің толық аумағын, сондай-ақ Геркимер округінің солтүстік бөлігін қамтиды. Епископ – Терри Рональд ЛаВалли.

1600 жылдан 1777 жылға дейін

Нью-Йорктің солтүстік аймағында 1600 жылдары алғашқы француз, голланд және ағылшын тері саудагерлері келген кезде ирокездер / гауденосауне тайпалары тұрған. Аймақтағы аз ғана католиктерге Жаңа Франция француз колониясының Квебек епархиясынан келген миссионер дін қызметкерлері көмек көрсетті. 17- және 18-ғасырларда Голландия мен Ұлыбританияның Нью-Йорк провинциясын билеу кезеңінде католиктерге колонияға кіруге тыйым салынды. Алғашқы колониялық губернатор Ричард Кут 17 ғасырдың соңында кез келген католик дін қызметкеріне өмір бойына бас бостандығынан айыру туралы заң қабылдады. Католикті жасырған адамға 250 фунт айыппұл және үш күнге ұят тұғынында тұру жазасы тағайындалды. 1763 жылы Лондонның католик епископы Ричард Чаллонер былай деді: «Нью-Йоркте кейде католиктерді кездестіруге болады, бірақ олар дінін өтеуге мүмкіндік таппайды, себебі оларға ешқандай дін қызметкері келмейді және католик дін қызметкерлеріне осы провинцияларға кіруге рұқсат берудің де ықтималдығы жоқ».

1777 жылдан 1808 жылға дейін

Нью-Йоркте католиктерге қарсы көзқарас Америка революциясы кезінде, католик Франция американдық көтерілісшілерге қолдау көрсеткенде басылды. Нью-Йорк заң шығарушы органы 1777 жылы католиктерге құлшылық ету еркіндігін кепілдейтін конституцияны қабылдады. Ол кезде штат техникалық тұрғыдан Лондон викариатының билігінде болды. 1784 жылы Папа Пий VI Америка Құрама Штаттарының апостольдық префектурасын құрды, ол жаңа АҚШ-тың барлығын қамтыды. 1789 жылы осы папа осы префектураны Балтимор епархиясына дейін көтерді. Солтүстік аймаққа алғашқы қоныс аударушылар Жаңа Англиядан келген протестанттар болды. 1790 жылға қарай ғана акадиялық католиктер Корбо, қазіргі Куперсвилл, Шамплейн көліне жақын жерге қоныстанды. Оларды кейде Төменгі Канаданың британдық провинциясындағы Форт-Лапририден келген француз миссионерлері аралап тұратын. 1818 жылы граф Жак Донатьен Ле Рей де Шомонның ұлы Жак Лерей Джефферсон округінде француз және неміс католиктерінің колониясын құрды. Лерей иммигранттары үшін, сондай-ақ бар болған ирландтық қоныстары үшін бірнеше шіркеу салдырды. Сонымен қатар, ирланд және француз канадалық иммигранттар келе бастады, бұл епархияны олар үшін миссиялар құруға итермеледі. 1847 жылы Папа Пий IX Нью-Йорк епархиясынан жоғарғы Нью-Йорк штатының барлығын алып тастап, Олбани епархиясын құрды. Солтүстік аймақтағы диірмендер мен фабрикалардың құрылысы көптеген ирландтық католик иммигранттарын тартты. Епархия содан кейін Антверпен, Белльвиль және Кантон қалаларында жаңа миссиялар, ал Кейп-Винсент, Хогансбург және Кизвилл қалаларында шіркеулер құрды. 1860 жылы Олбани епископы Джон МакКлоски Карфагендегі приходты екі жылға тыйым салды, себебі приходшылар арасында зорлық-зомбылық оқиғалары болды.

1872 жылдан 1939 жылға дейін

1872 жылдың 16 ақпанында Пий IX Огденсбург епархиясын құрды, Албани епархиясынан бүкіл Солтүстік аймақты алып берді. Рим папасы жаңа епархияның алғашқы епископы ретінде Албанидің әулие Эдгар Уадхамс тағайындады. Уадхамның алғашқы жобаларының бірі – Огденсбургтегі шағын Сент-Мария шіркеуін сакраль, боялған әйнек терезелер мен ғибадатхана қосып, лайықты соборға дейін кеңейту болды. Ол сондай-ақ жаңа қауымдар үшін Квебек пен Еуропадан дін қызметкерлерін шақырды. Уадхам әрбір приходқа мектеп ашуды жоспарлады, бірақ экономикалық жағдай мен қашықтық оған кедергі келтірді. Ол Карфаген, Платсбург, Огденсбург, Кизивилл, Хогансбург және Брэшер Фоллс қалаларында мектептер ашты және жақсартты. 1894 жылы Нью-Йорк штатының Габриэлс қаласында туберкулезбен ауыратын науқастарға арналған Габриэлс санаторийі ашылды. Габриэлс 1921 жылы қайтыс болды. Габриэлс епископтығына Жозеф Конрой көмекші епископ ретінде тағайындалды. 1936 жылы Пий XI папа Конройға көмектесу үшін Монаганды Огденсбургтің епископ көмекшісі етіп тағайындады.

1939 жылдан 1993 жылға дейін

Конрой 1939 жылы қайтыс болғанға дейін Огденсбургте қызмет етті. Ол қайтыс болғаннан кейін Монаган Огденсбургтің келесі епископы ретінде автоматты түрде оның орнын басып алды. Монаган үш жылдан кейін апаттан қайтыс болды. Содан кейін Папа Пий XII Монаганның орнына Нью-Йорк архиепископтығынан Брайан МакЭнтегартты таңдады. Оның орнына келгеннен кейін көп ұзамай Огденсбург соборы өртеніп қирады; алайда МакЭнтегарт бірнеше ай ішінде жаңа ғимарат салды. МакЭнтегарт 1953 жылы Вашингтондағы Америка католик университетінің ректоры болу үшін қызметінен кетті. Пий XII Огденсбургтің келесі епископы ретінде Нью-Йорктің көмекші епискобы Уолтер П. Келленбергті тағайындады. Қысқа мерзімде Келленберг епархияның білім және катехизация бөлімдерін кеңейтіп, приход мектептерінің санын арттырды. Келленберг 1957 жылы Роквилл-Центр епархиясының бірінші епископы ретінде сол папа тағайындады. Содан кейін Пий XII сол жылы Огденсбург епископы ретінде қызмет ету үшін Роли епархиясының көмекші епискобы Джеймс Навагты таңдады. 1960 жылы Огденсбургте Mater Dei колледжін құрды. 1963 жылы мамыр айында Папа Иоанн XXIII Буффало епархиясының көмекші епискобы Лео Смитті Огденсбург епископы етіп таңдады. Алайда Смит сол жылдың соңында қайтыс болды. 1964 жылы Папа Пауыл VI Смиттің орнына Нью-Йорктан монсеньор Томас Доннелланды тағайындады. Төрт жылдан кейін, 1968 жылы папа Доннелланды Атланта архиепископтығының епископы етіп тағайындады. Пауыл VI 1968 жылы Буффалоның көмекші епискобы Станислав Брзананы Огденсбургтің келесі епископы деп атады. Ол бірнеше шіркеулер мен білім беру орталықтарын құрды және аймақтық азаматтық және әлеуметтік іс-шараларда белсенді болды, соның ішінде ереуілдегі шахтерлер мен олардың отбасыларын қолдады. Брзана 25 жыл Огденсбургте епископ болып қызмет етіп, 1993 жылы зейнеткерлікке шықты.

1993 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1993 жылы Папа Иоанн Павел II Хартфорд архиепископиясының көмекші епископы Пол Ловерде Огденсбург архиепископиясының он бірінші епископы болып тағайындалды. Огденсбургте Ловерде діни шақыру және евангелизация бағдарламаларын бастады. 1999 жылы ол Mater Dei колледжін жапты. 1998 жылы Иоанн Павел II Ловердеге Арлингтон епархиясының епископы қызметін тапсырды. Сол жылы Иоанн Павел II Огденсбургте Ловерденің орнына Бруклин епархиясының көмекші епископы Джеральд Барбаритоны тағайындады. 2003 жылы Иоанн Павел II Барбаритоны Палм-Бич епархиясының келесі епископы етіп таңдады. 2004 жылы Иоанн Павел II Буффалолық Монсеньор Роберт Дж. Каннингхемді Огденсбургтің келесі епископы етіп тағайындады. Папа Бенедикт XVI 2004 жылы Каннингхемді Сиракуза епархиясының епископы қызметіне тағайындады. Қазіргі Огденсбург епискобы, 1872 жылдан бері 14-ші епископ – Терри Р. ЛаВалли, ол 2010 жылы Бенедикт XVI тағайындады. Епархия 2023 жылдың шілдесінде 11-тарау бойынша банкротқа өтініш берді.

Жыныстық қатынас

1979 жылы Сент-Регис-Фолс қаласындағы Сент-Аннн шіркеуінің преподобны Лиам О'Доэртиге 14 жасар үш қызды жыныстық қорлауда айып тағылды. Алайда, айыптаулар алты айдан кейін алынып тасталды және епархия О'Доэртиді қызметке қайтарып берді. 1999 жылы ол тұрақты науқастық демалысқа шығарылды. 2002 жылы Антверпен қаласынан (Нью-Йорк) келген бір әйел Огденсбург епархиясын сотқа берді. Ол О'Доэртидің өзін дәрігер деп жалған айтып, 1998 жылы бір рет оның жыныс мүшелерін тексергенін айтты. Әйел 1979 жылдан бастап оның айыбын жасыруда епархияның абайсыздамы болғандығын айтты. Сиракуза мен Осуего қалаларындағы басқа әйелдер О'Доэртиді де дәл осы қылмыстарда айыптапты. Алтонадағы Holy Angels Parish шіркеуінің преподобный Джон Фэллон 1985 жылдың қыркүйегінде бала порнографиясын жіберді деген айыппен тұтқындалды. Фильм өңдеу зертханасы Фэллон жіберген фильм дискісінде жалаңаш жігіттердің 15 суретін тауып, оны АҚШ пошта қызметіне хабарлады. Полиция оның үйінен тағы да порнографиялық суреттерді тапты. 1985 жылы желтоқсанда айыпты мойындап, 5 жылға шартпен бас бостандығынан айырылды. 1988 жылы епархия оны Огденсбургтегі Сент-Жозеф үйінің капелланы етіп тағайындады. 2020 жылдың шілдесінде епархияға қарсы сот ісінде төрт адам Фэллонды 1970 және 1980 жылдары епархияның үш приходтарында жыныстық қатынаста қорлық жасады деп айыптады. 2018 жылдың мамыр айында епископ ЛаВалли Нью-Йорктегі балаларды құрбан ету туралы заңға қарсы екенін білдірді, ол ересектерге жыныстық зорлық-зомбылық қылмыстары үшін сотқа шағымдануға бір жыл уақыт берді. Сол жылы ЛаВалли епархияда жыныстық зорлық-зомбылық құрбандарына өтемақы беру бағдарламасын бастады. Бір сұхбатында ЛаВалли бұл жанжал туралы былай деп түсіндірді: "Черкви үлкен қателік жасады және адамдар өлшеусіз зардап шекті. Өткендер үшін қанша рет кешірім сұрауым керек? Мен тағы не істей аламын, білмеймін". Балаларды құрбан ету туралы заң қабылданған кезде епархия бұрынғы сот істерін реттеу үшін 5,5 миллион долларға жуық төледі, сондай-ақ емделу массалары мен татуласу терапиясын өткізді. Алайда заңға қол қойылғаннан кейін тағы 23 сот ісі қозғалды. 2020 жылдың шілдесіне қарай тағы екі заң фирмасы епархияға қарсы 20 қосымша жыныстық зорлық-зомбылық туралы сот ісі қозғағанын хабарлады. 2023 жылдың шілдесінде епархия сот ісі үшін төлемақы төлеуге мүмкіндігі жоқ екенін мәлімдеді және 11-тарау бойынша банкроттық қайта ұйымдастыруды АҚШ-тың Утикадағы банкроттық сотына ұсынды.