Кіріспе

17 ғасырдағы француз католик діни қызметкері және сульпициандардың негізін қалаушы Жан Жак Олиер, С. С. (20 қыркүйек 1608 – 2 сәуір 1657) – француз католик діни қызметкері және сульпициандардың негізін қалаушы. Ол сонымен қатар Жаңа Франция колониясында Виль-Мари (қазіргі Монреаль) деп аталған жаңа қаланың құрылысын ұйымдастырған Société Notre Dame de Montréal ұйымын құруға көмектесті.

Ерте өмір

Оллиер Парижде дүниеге келді, бірақ отбасы Лионға көшіп барды, онда оның әкесі судья болып жұмыс істеді. Ол жерде ол жергілікті иезуит колледжінде (1617–1625) классикалық білім алды. Франциск де Сальс оны дін қызметкері болуға шақырды және оның қасиеттілігі мен католик шіркеуіне үлкен қызмет ететінін болжады. Осы мансапқа дайындалу үшін Оллиер алдымен Париждегі Харкурт колледжінде философияны, содан кейін Сорбонна колледжінде схоластикалық теология мен патристиканы оқыды. Ол осы кезеңде әкесінің тапсырысымен уағыз айтты. Жас студент үлкен амбицияға ие болды; сонымен қатар ол әдемі әлеуметтік ортамен байланыс жасады, бұл оның рухани жағдайына қызығушылық танытқандарды алаңдатты. Ол сол заманғы әдет-ғұрыптарға сәйкес, екі каретасымен және көптеген қызметшілерімен сәнді өмір сүрді. Кондреннің ең маңызды жұмысы – Трент соборының талаптарына сәйкес Контрреформация үлгісінде семинариялар құру болды. Католик шіркеуі өз жаңаруының табысы дін қызметкерлерін осы мектептерде білім беру арқылы жан-жақты және жүйелі даярлауда деп санады. Францияда собордың жоспарларын іске асыруға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталғандықтан, Кондрен Оратория арқылы сәттілікке жете алмады, сондықтан ол осы мақсат үшін өзінің төңірегіне бірнеше жас дін қызметкерлерін жинады, олардың ішінде Оллиер де болды. Ол оларды елдегі діни қажеттіліктерді түсіндіру үшін миссияларға жіберді.

Сен-Сулпис епархиясы

Шартр қаласында семинария құруға жасалған алғашқы тырабыс болды. 1641 жылдың 29 желтоқсанында Ольер және тағы екеуі, Фуа және дю Ферьер аббаттары, Париждің жанындағы Вогирардта шағын қауымдастық құрды. Көп ұзамай оларға басқалар қосылды, ал қысқа мерзімде діни қызметкерлермен бірге осы өмір салтын ұстанған сегіз семинарист жиналды, Ольер оларға дінтануды, әсіресе Киелі кітапты оқытты. Вогирардтағы пастор діни қызметкерлердің өзінің ауданында болуын пайдаланып, ұзаққа демалысқа кетті, осы уақытта олар оның ауданын жаңартты.

Сен-Сулпис қоғамы

1645 жылы Олье Францияда моральдық және академиялық білім беруімен танымал болған Сент-Сулпиц қоғамын құрды, ол бүкіл Францияда семинариялар желісін құрды. Фронда кезеңінде (1648-1653), Парижді зор қайғы мен ашаршылыққа ұшыратқан азаматтық соғыс кезінде Олье жүздеген отбасыны қолдады, көптеген адамдарды киім-кешекпен және баспанамен қамтамасыз етті. Ешкімге бас тартылған жоқ. Кедейлерге көмек көрсету Винсент де Польдің практикалық дарынымен шабыттандырылған әдістермен жүзеге асырылды. Оның басқа да приходтарда қолданылған көмек көрсету ережелері қабылданған тәсілдерге айналды және бүгінге дейін Сент-Сулпицте қолданылуда. Кейде приходта 60-тан 80-ге дейін дін қызметкері бірге қызмет ететін, олардың ең танымалдары Ольеден кейін аббат Фенелон, кейіннен Камбрей архиепискобы болды. Бұл Олье еңбегінің оң нәтижелерінің бірі болды, өйткені ол Францияның барлық аймақтарына, содан кейін одан да алыс жерлерге жақсы білім алған, оқуға құштар, ынталы дін қызметкерлерін жіберді. Соғыс кезінде көптеп кездесетін жетім балалар жақсы приходтарға орналастырылды және жетім қыздарға арналған пана үйі құрылды. Әйелдерді жыныстық коммерциядан құтқару үшін арналған үйлер ашылды, сондай-ақ осы қауіпке ұшыраған жас қыздарға да көмек көрсетілді. Олье кедей қыздар үшін көптеген тегін мектептер ашты, сонымен қатар ұлдар мектептеріндегі мұғалімдерді реформалауға ұмтылды, бірақ үлкен жетістікке жете алмады. Олье ұлдар мектебінің реформасын тек діни қауым арқылы жүзеге асыруға болатынын түсінді, және шындығында, оның өлімінен кейін бұл Жан Батист де ла Салдың, Сент-Сулпицтің бұрынғы оқушысының еңбегі арқылы іске асырылды. Кедейлерге тегін заңдық көмек көрсетілді. Ол сондай-ақ ауылдық жерлердегі монастырьларынан қуылған және Парижге паналау үшін келген көптеген әртүрлі қауымдар мен ордендердің монахтарын бір шатыр астына жинады. Ол соғыс аяқталғанға дейін оларға қамқорлық жасады. Соңында, рухани немесе дене қайғысы болған халықтың әрбір мұңын бағдарлауға тырысқан пастордың күші жетпеді. Олье дуэльге қарсы қозғалысты басқарды, оны тоқтату үшін қоғам құрды және Франция маршалдары мен танымал дуэлистер сияқты әйгілі әскери тұлғалардың белсенді қолдауын алды. Ол көптеген ақсүйектер мен патша отбасының мүшелерін, ерлер мен әйелдерді дінге қайтарды. Ол христиандық кемелдік тек дін қызметкерлері мен діни ордендерге ғана тән деген жалған пікірді жоюға тырысты және көптеген адамдарды күнделікті дұға жасау, рухани оқу және басқа да ізгі амалдарға, сондай-ақ сотта, бизнесте немесе үйде өздерінің міндеттерін адал орындауға шақырды.

Сент-Сулпиц семинариясы

Ольердің екінші маңызды еңбегі – Сент-Сулпиц семинариясын құру болды. Ол өзінің шіркеуін, діни қызметкерлерге үлгі ретінде қызмет етуі тиіс деп ойлаған, сондай-ақ семинариясы арқылы Францияға лайықты зайырлы діни қызметкерлерді даярлауға көмектесуді мақсат тұтты. Оның ойынша, діннің қайта жаңғыруы осылай ғана мүмкін болатын. Семинария бастапқыда шіркеу ғимаратында орналасты, бірақ көп ұзамай (1 қазан 1642) жақын жердегі шағын үйге көшірілді, ал де Фуа Ольердің тапсырмасымен басқаруға бекітілді. Бастапқы жылдары семинария үлкен қиындықтармен күресті, себебі Ольер шіркеу кірісінің барлығын шіркеу қажеттіліктеріне жұмсаудан басқаға рұқсат бермейтін. Ол оны ұлттық семинария деңгейіне жеткізуді жоспарлаған және Сент-Сулпиц шіркеуінің, демек семинарияның тікелей Рим Папасының билігінде болуын қадірлі жайт деп есептеді. Екі жылдың ішінде Францияның жиырмаға жуық епархиясынан студенттер семинарияға келді. Кейбіреулері Сорбоннадағы лекцияларға қатысты, ал қалғандары семинариядағы курстарды тыңдады. Оның шәкірттері шіркеудегі жұмыстарға белсенді қатысып, катехизмді оқытуда табысқа жетті. Сорбоннада олардың діншілдігі зор әсер еткенін көрсетті. 1651 жылы Ольер Франция діни қызметкерлерінің съезінде семинарияның үлгісін таныстырғаннан кейін, елдің епископтары сульпициандардан өз семинарияларының жұмысын бақылауды сұрады. Осы кезде Сент-Маглоирдің Августин орденінің жетекшісі Мэри Альвекин Ольерге тікелей және басқалар арқылы монастырьдың рухани жетекшісі болуға өтініш жасады, бірақ Ольер Сент-Сулпиц шіркеуі мен семинариясына көбірек назар аударуды жөн көрді.

Жаңа мекемелер

1651 жылы Діндарлардың жалпы жиналысында бекітілген Олиер семинариясының ережелері көптеген жаңа мекемелерде қабылданды. Бірнеше жыл ішінде Олиер епископтардың шұғыл өтінішімен елдің бірнеше епархиясында семинариялар құру үшін діни қызметкерлерді жіберді. Біріншісі 1648 жылы Нант қаласында ашылды. Олиер семинариялар жүргізу үшін қауым құруды емес, семинария құруға ниет білдірген кез келген епископқа діни қызметкерлерді уақытша беруді және олардың жұмысы толыққан соң қайта шақыруды көздеген. Епископтардың қайта-қайта өтініштері, оның пікірінше, Құдайдың еркінің белгісі болды, сондықтан ол жоспарын өзгертіп, бірнеше семинарияларды тұрақты түрде қабылдауға келісті. Сент-Сулпицеде Олиердің айналасында қалыптасқан қоғам діни институт ретінде құрылмады, керісінше, ортақ өмір салтын ұстанатын, бірақ ешқандай арнайы діни сертпен байланысты емес, зайырлы діни қызметкерлердің қауымы ретінде жалғасты. Осы қоғамның мақсаты – зайырлы діни қызметкердің өмірін үлгілі ету болатын. Олиер оның кішкентай болып қалуын қалап, мүшелерінің саны жетпіс екіден аспау керек деп шешті, бұл ретте басшысы мен оның он екі көмекшісі қосымша есептелді. Бұл ереже, жағдайлардың өзгеруіне байланысты, оның ізбасары аббат Эмери бұл шектеуді жойғанға дейін күшінде болды.

Саяси ықпал

Оллиердің Австрияның регенті, Аннаға ықпалы зор болды, ол оған тікелей, бірақ құрметпен сөйлеп, премьер-министрі кардинал Мазаринді епископтыққа парақорлық және лайықсыз тағайындаулар жасады деп айыптады. Ол байларды – корольдік отбасын, ақсүйектерді және басқаларын – жомарттыққа шақырды, осы жомарттық болмаса, оның ірі қайырымдылық жұмыстарын істеу мүмкін болмас еді. Қазіргі Сент-Сұлпиц шіркеуінің негізін ол қалады.

Жаңа Францияда Виль-Маридің негізін қалаушы

Ол әрқашан миссионер болып, дүниежүзілік көзқарасқа ие болды. Оның ынтасы Монреальдегі Біздің Ханым Қоғамын құруға көмектесуге себеп болды. Қоғам Жаңа Францияда Форт-Виль-Мари колониясын құруды ұйымдастырды, ол қазіргі Монреаль қаласының ядросы болды. Сулпициандар 1657 жылы колонияда алғашқы шетелдік миссияларын бастады, және ақырында колонияның көп бөлігінің феодалдық иелігін басқаруға алды.

Кейінгі өмірі

1652 жылдың ақпан айында Ольер инсульт алды. Ол пасторлық қызметін Аббат де Бретонвилльерге тапсырды және денсаулығы қалпына келген соң, дәрігерлерінің нұсқауымен Еуропаның түрлі шипажайларына сауығу үшін барып, көптеген қажылық сапарлар жасады. Парижге оралғаннан кейін, оның бұрынғы күші мен ынтасы қайта оянды, әсіресе янсенизмге қарсы күресінде. 1653 жылдың қыркүйегінде Сен-Перейде тағы бір инсульт алғаннан кейін, ол толығымен сал болып қалды. Ольер – ықпалды автор еді. Рухани кеңесші ретіндегі қабілетін көрсететін хаттарынан бөлек, ол өз паштарына арналған төрт кітап жазды: La journee chretienne (1655), Catechisme chretien (1656), L'Introduction a la vie et aux vertus chretiennes (1657) және L'Explication des ceremonies de la grande messe de paroisse (1657). Өліміне дейін жазылған бұл кітаптар, Ольер сол кезде жартылай сал болғандықтан, ерекше құнды. Ол сонымен қатар мистикалық шығармалардың авторы.

Қасиетті деп жариялау әрекеті

Оллиерді қасиетті деп жариялауға епархиялық тырыстықтар 1865 және 1867 жылдар аралығында Париж мен Монреальде басталды, бірақ Ватикан бұл мәселені алға жылжытпады. Винсент де Поль Олиерді қасиетті адам деп есептеді. 1660 жылғы 26 шілдеде, өзінің қайтысынан екі ай бұрын Мадемуазель д’Обрайға жазған хатында Винсент де Поль, ол «М. Олиердің шаفاعты арқылы Алладан үлкен игіліктер тіледім» деп мәлімдеген. Шіркеу тарихшысы Фредерик Уильям Фабер өзінің «Қасиеттілікке қадам сайын» (Балтимор басылымы, 376-бет) атты еңбегінде оның туралы былай дейді: «Мен оқыған Құдайдың қасиетті деп жарияланбаған қызметшілерінің ішінде ол қасиетті деп жарияланған қасиеттіге ең көп ұқсайтын адам».

Мұра

"Вашингтон архиепископы және Америка Католик университетінің канцлері Дональд Кардинал Вюрл айтқандай, Жан Жак Олиердің мұрасын қарастырғанда, біз үш берік элементті көреміз: Сент-Сулпиц қоғамының дін қызметкерлері, семинариядағы білім беру жүйесі және діни қызметкердің рухани даму жолы."

Шығармалары

М. Олиердің хаттары, 2 том, ред. Э. Левеск, де Гигор, Париж, 1935
Христиан катехизисі және Христиан күні, ред. Ф. Амиот, Ле Рамо, Париж, 1954
Христиандық өмір мен ізгіліктерге кіріспе, ред. Ф. Амиот, Ле Рамо, Париж, 1954
Қасиетті Тағайындар туралы трактат, Жан Жак Олиердің († 1657) шынайы жазбаларымен салыстырылған, ред. Г. Шайло, П; Кохои, И. Ной, Сен-Сұлпис компаниясының прокуроры, Париж, 1984
Мәссаның рәсімдерінің руы, ред. С. Барт, Le Forum, Перпиньян, 2004
Кристалды жан. Біздегі құдайлық қасиеттер, ред. Мариэль Маццокко, Париж, Editions du Seuil, 2008
Әлемнің жаратылуынан Құдайлық өмірге дейін, ред. М. Маццокко, Париж, Editions du Seuil, 2009
Перуіштелер. Құдайлық хош иістері мен тәтті парфюмерия, ред. М. Маццокко, Париж, Editions du Seuil, 2011
Шайтанның азғыруы және Құдайлық иелік, ред. М. Маццокко, Париж, Champion, 2012.

Монографиялар мен мақалалар

Мишель Дюпуй, "Рухқа бой ұсыну". Жан Жак Олиердің рухани жолы (Itinéraire spirituel), Париж, Cerf, 1982. Мариэль Маццокко, Жан Жак Олиердің беттерінен қараңғылыққа бет бұру, Rivista di Storia e Letteratura Religiosa, Олшки, Флоренция, 2009, 45-том, № 1, 53–84-беттер. Мариэль Маццокко, "Кереметтің жазбалары: Жан Жак Олиердің рухани жазбалары", Rivista di Storia e Letteratura Religiosa, Олшки, Флоренция, 2010, 46-том, № 1, 59–101-беттер. (Түрлі авторлар), Жан Жак Олиер: Дарынды адам, Ілмудың қызметшісі (1608–1657), ред. М. Видаль, Париж, Desclée de Brouwer, 2010. Мариэль Маццокко, Мистикалық авантюристтің шағын жазбалары, "Шайтанның азғыруы мен құдайлық иелік", Париж, Champion, 2012.