Поляк Фридрих Шерфке: Футбол және тағдыр жолы

Кіріспе

Фридрих Эгон (Фриц) Шерфке (Fryderyk Egon Scherfke немесе Szerfke; 7 қыркүйек 1909 – 15 қыркүйек 1983) – этникалық неміс, соғыстар аралығында Польша Ұлттық футбол құрамасының футбол орталық шебушісі болған. Ол Польшаның жоғары лигасындағы барлық уақыттағы ең көп гол соққан ойыншылардың бірі, ол 131 гол соққан.

Өмірбаян

Шерфкенің туған қаласы Позен провинциясында 1918 жылдың соңында поляктардың көтерілісі болды, ал Версаль келісімі бойынша 1920 жылы, ол 10 жасында Польшаның Екінші Республикасының ресми бөлігіне айналды. Ол өзінің мансабының көп бөлігін Польша футбол лигасының 1920 және 1930 жылдардағы ең үздік командаларының бірі болған «Варта Познань» клубында өткізді, 1929 жылы лига жеңімпазы атанды және 1928 және 1938 жылдары екінші орын алды. Шерфке сонымен қатар Польша ұлттық құрамасы сапында 12 ойын өткізіп, 2 гол соқты. Оның дебюті 1932 жылғы 2 қазанда Латвияға қарсы өткен матчта (2:1 есебімен жеңіс) болды. Ол 1936 жылы Берлинде өткен Олимпиада ойындарына қатысып, Польша төртінші орынды иеленді, Венгрияға (3:0) және Ұлыбританияға (5:4) қарсы ойындарда өнер көрсетті. 1938 жылғы 5 маусымда ол 1938 жылғы әлем чемпионатында Польша құрамасы үшін алғашқы голды соқты, Францияның Страсбург қаласында Бразилияға қарсы өткен матчта. Польша 5:6 есебімен жеңіліп, Шерфке 23-ші минутта пенальтиден гол соқты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, этникалық неміс (Volksdeutscher) ретінде, ол Вермахтқа шақырылды. 1940 жылғы ақпанда ол жаңа аймақтың әкімшілігіндегі футбол бөлімінің директоры болды – Рейхсгау Вартеланд. Екі айдан кейін оның орнына Вермахт офицері тағайындалды. Сондай-ақ 1940 жылғы ақпанда ол жаңа неміс клубы «1. FC Posen» клубының президенті және капитаны болды. Осы лауазымда ол бұрынғы футболшы әріптестерін нацистердің қуғын-сүргінінен қорғауға тырысты. Ол көмектескен поляктардың арасында «Варта» қақпашысы Мариан Фонтович (Польшаның қыркүйек науқаны кезінде Вермахтқа түскен), Збигнев Сзулчтың әйелі (тағы бір «Варта» қақпашысы, неміс билігі оны Германияға OST Arbeiter ретінде жіберуді жоспарлаған), «Варта» шабуылшысы Болеслав Гендера (футбол ойнағаны үшін тұтқындалған) және 1929 жылы «Вартамен» бірге Польша чемпионы атанған Михал Флигер болды. 1940 жылдың қазан айында «1. FC Posen» клубы Люфтваффе бақылауына өткеннен кейін және «Luftwaffen Sportverein Posen» деп атауын өзгерткеннен кейін Шерфке клубты тастап, 31 жасында футболшы мансабын аяқтады. 1942 жылы ол поляк достарына енді оларға көмектесе алмайтынын айтты, өйткені ол Гестапоның бақылауында екенін сезінді. 1943 жылы ол Шығыс майданға, содан кейін Югославияға жіберілді. 1945 жылдың қаңтарында Югославияда жарақаттанғаннан кейін, соғыс аяқталғанда ол британдық сарбаздарға тұтқынға алынды. 1945 жылғы 25 шілдеде босатылып, Батыс Берлинде жаңа үй тауып, жиһаз дүкенін ашты. 1980 жылдардың басында ол дүкенін сатып, Франкфурт-на-Майне маңындағы Эшборн қаласына көшіп кетті. Шерфке Франкфурт маңындағы Бад-Соден ауруханасында қайтыс болды.

Scherfke's native city in the Provinz Posen saw a Polish uprising in late 1918, and by the Treaty of Versailles became officially part of the Second Polish Republic in 1920 when he was 10. He spent most of his career in Warta Poznań, which was one of the best teams of the Polish Soccer League in the 1920s and 1930s, winning the league in 1929 and finishing second in 1928 and 1938. Scherfke also played 12 games for the Polish national team, scoring 2 goals. His debut occurred on 2 October 1932 in a 2 1 win against Latvia. He participated in the 1936 Olympic Games in Berlin, where Poland finished fourth, playing in games against Hungary (3 0) and Great Britain (5 4). On 5 June 1938 he also scored the first goal for Poland in the 1938 FIFA World Cup, playing against Brazil in Strasbourg, France. Poland lost 5 6 and Scherfke netted on the penalty kick in the 23rd minute. During the Second World War, as Volksdeutscher (ethnic German), he was called up to the Wehrmacht. In February 1940 he became director of the football section in the administration of the new region Reichsgau Wartheland. After two months he was replaced by an officer of the Wehrmacht. Also in February 1940 he became president and captain of the new German club 1. FC Posen. In this position he managed to protect some former soccer team mates from persecution by the Nazis. Among those Poles he helped were goalkeeper of Warta, Marian Fontowicz (captured by the Wehrmacht during Polish September Campaign), wife of Zbigniew Szulc, another Warta's goalie (German authorities planned to send her to Germany as OST Arbeiter), Warta's forward Bolesław Gendera (arrested for playing football), and Michał Flieger, who with Warta was Polish Champion in 1929. When the 1. FC Posen came under the control of the Luftwaffe and changed its name to Luftwaffen Sportverein Posen in October 1940 Scherfke left the club and ended his career as football player at the age of 31. In 1942 he informed his Polish friends that he could not help them any more, he felt himself observed by the Gestapo. In 1943 he was commanded to the Eastern Front, and later to Yugoslavia. Wounded in January 1945 in Yugoslavia, at the end of the war he was captured as POW by British soldiers. He was released on 25 July 1945 and found a new home in West Berlin, where he opened a furniture store. In early 1980s, he sold the store and moved to Eschborn near Frankfurt am Main. Scherfke died in the hospital of Bad Soden in the region of Frankfurt .