Кіріспе

Олимпиададағы жеңіл атлетика

1908 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының ерлер марафоны жарысы 1908 жылдың 24 шілдесінде Лондонда өтті. Дорандо Питри финиш сызығына жеткенше көмек алғандықтан дисквалификацияланғаннан кейін Джони Хейс жеңіске жетті. Олимпиадалық марафонда алғаш рет қашықтық 26 миль (42 км) құрады, және 1921 жылы бұл стандартты қашықтық болып бекітілді. Жарысқа 75 спортшы қатысты, олардың 16 елден 55-і стартқа шықты, ал 11 елден 27-сі финишқа жетті. Ұлттық олимпиада комитеттері (ҰОК) 12-ге дейін спортшыны қатыстыруға құқылы болды. АҚШ және Оңтүстік Африка өздерінің алғашқы олимпиадалық марафон медальдарын жеңіп алды.

Өмірбаян

Бұл жарыс төртінші рет өткізілді. Ол барлық жазғы Олимпиада ойындарында өткізілген 12 жеңіл атлетика түрінің бірі. 1904 жылғы жарыстан (онда 14-орын алған) қайта оралған жалғыз жүгіруші – Америка Құрама Штаттарынан Сидни Хатч болды. Бірінші болып келіп, бірақ жолдың көп бөлігін атпен жүргендіктен дисквалификацияланған Фредерик Лорц жарысқа тіркелді, бірақ стартқа шықпады. 1908 жылғы марафонға дейін ешқашан жиналмаған ең халықаралық құрам болды, онда 16 ел өкілдік етті. АҚШ, Канада және Ұлыбритания әрқайсысы 12 жүгірушіден тұратын толық команда жіберді, бірақ 5 америкалық және 1 британдық жарыс басталмас бұрын бас тартты. Австралазия, Австрия, Бельгия, Богемия, Дания, Финляндия, Германия, Италия, Нидерланды және Ресей бұл жарысқа алғаш рет қатысты. АҚШ – алғашқы төрт Олимпиада марафонының әрқайсысында жүгірушілері болған жалғыз ел.

Курс

1907 жылы мамыр айында Гаагада өткен Халықаралық Олимпиада комитетінің мәжілісінде Ұлыбританияның Олимпиада қауымдастығымен 1908 жылғы Олимпиада ойындарына шамамен 25 миль немесе 40 шақырымдық марафон жарысын қосу туралы келісімге келді. Британдық Олимпиада кеңесі марафонды ұйымдастыру жауапкершілігін Әуесқой атлетика қауымдастығына жүктеді, бірақ олардың мұндай ұзындықтағы жол жарысын ұйымдастыру тәжірибесі болмады. 1907 жылдың соңында Политехникалық жүгірушілер клубының (Harriers) құрметті хатшысы Джек Эндрю осы міндетті өз үстіне алуды ұсынды. Бұл ұсыныс 1908 жылдың ақпан айында қабылданды, алайда 1907 жылдың қарашасында газеттерде "25-26 мильдік" қашықтықтағы маршрут жарияланған болатын. Бұл маршрут Виндзор сарайынан басталып, Лондонның Шепардс Буш ауданындағы Уайт Сити стадионында, Олимпиада стадионында аяқталуы тиіс еді. Политехникалық жүгірушілер клубына (Harriers) марафондық сынақ жарысын ұйымдастыру міндеті де жүктелді, ол Олимпиада марафон маршрутының көп бөлігінен өтуі керек еді. 1908 жылдың сәуір айына қарай сынақ жарысының жаңартылған картасы жарияланды, онда Олимпиада марафонының жоспарланған бағыты да көрсетілген. Осы кезде Олимпиада марафонының қашықтығы стадионға дейін "шамамен 26 миль" деп белгіленді, сонымен қатар жолдың бір шеңберінен (536 метр) өту көзделіпті. Бұл шешім король Эдуард VII-нің рұқсатымен қабылданды, осылайша көрермендер стартқа кедергі келтірмейді. Ойындар ашылуға аз қалғанда Корольдік кіреберістің марафонға кіру үшін қолданылмауы анықталды – ол корольдік делегацияның көліктерінен оңай түсуі үшін көтерілген еді және жолға тікелей шықпайтын. Сондықтан, Корольдік ложаның (box) қарсы жағында орналасқан басқа кіреберіс таңдалды. Виндзордан стадионға дейінгі қашықтық "шамамен 26 миль" болатындай етіп, Франко-британдық көрмесінің жанынан шығысқа қарай оңтүстікке қарай созылатын Ду Кэйн жолынан арнайы жол жасалды. Фиништік сызық өзгеріссіз қалды, бірақ көрермендердің көп бөлігі соңғы метрлерді жақсы көруі үшін жүгіру бағыты "ішкі оң жаққа" (яғни сағат тілі бойынша) өзгертілді. Бұл стадиондағы қашықтық трассаның толық шеңберінен қысқартылғанын білдірді, ал жалпы қашықтық ресми түрде "трассада шамамен 26 мильге 385 ярд қосылған" деп белгіленді.

Салдары

1908 жылғы Олимпиадалық марафонның қызықты аяқталуы бүкіл әлемде марафонға деген қызығушылықты күшейтті. Сол кездегі бір американдық көрермен хат арқылы "ғасырдың ең ұлы жарысын" көргенін жеткізді. Пиетридің өзінің дисквалификациясына қатысы болмағандықтан, келесі күні королева Александра оның жетістігін мойындап, алтын (немесе күміс) жалатылған кубокпен марапаттады. Пиетри мен Хейз екеуі де кәсіпқой спортшыларға айналып, 26 миль 385 ярд қашықтықта бірнеше рет жарысты. Көптеген марафондар осы қашықтықты қабылдады, оның ішінде маңызды Политехникалық марафон да бар. IAAF отырыс хаттамаларында 1921 жылы 26 миль 385 ярд (42,195 км) қашықтығы неліктен таңдалғаны туралы ешқандай ақпарат жоқ, сондықтан кез келген тұжырым тек болжамға негізделуі мүмкін. Бірақ, "ғасыр жарысының" қашықтығына деген кез келген эмоционалдық байланысқа қарамастан, 1908 жылғы Лондон марафонының қашықтығы сол кезде бүкіл әлемде орнықты. 1908 жылғы Олимпиададан кейін марафон Лондонда жыл сайын өткізілетін шараға айналды. Политехникалық марафон 1996 жылға дейін жыл сайын ұйымдастырылды. Барлық финишерлер, Пиетри сияқты, құрмет дипломдарымен марапатталды.

Танымал мәдениетте

Il sogno del maratoneta - Пиетридің жарысы туралы итальяндық кітап және телефильм.