Марк Огюст Пикте: Швейцар ғалымы және табиғат зерттеушісі
Marc-Auguste Pictet
Марк Огюст Пикте: швейцарлық ғалым, журналист (1752-1825). Калориметрия, астрономия, геология, технология саласындағы зерттеулер. Библиотека Британика редакторы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швейцариялық ғылыми журналист (1752–1825)
Swiss scientific journalist (1752–1825)
Марк Огюст Пиктет (пикте; 23 шілде 1752 – 19 сәуір 1825) – швейцариялық ғылыми журналист және тәжірибелік табиғат зерттеушісі. Пиктеттің білім саласына қосқан ең маңызды үлесі – Ұлыбританияда жасалған білім мен өнерді Еуропа құрлығында таратуға арналған «Британ кітапханасы» басылымының (1796–1815) ғылыми бөлімін редакциялау болды. Оның жеке ғылыми зерттеулері физикалық ғылымдар, әсіресе калориметрия, сондай-ақ астрономия, геология, метеорология және технология, оның ішінде хронометрия және жоғары сапалы қыш ыдыстар жасау салаларына қатысты.
Marc Auguste Pictet (piktɛ; 23 July 1752 – 19 April 1825) was a Swiss scientific journalist and experimental natural philosopher. Pictet's main contribution to learning was his editing of the scientific section of the Bibliothèque Britannique (1796 1815), a publication devoted to the diffusion on the Continent of knowledge and arts produced in Great Britain. His own scientific research focused on the fields of physical science, especially calorimetry, but also astronomy, geology, meteorology and technology, especially chronometry and the manufacture of fine earthenware.
Өмір
Ол 1752 жылы 23 шілдеде Женева қаласында, Женева Республикасында, Голландияның жалдамалы әскерлерінде қызмет ететін әскери шенеунік Чарльз Пикте және оның әйелі Мари Дюнанның ұлы болып дүниеге келді. Марк Август Женева академиясында табиғаттану және құқық білімін оқып, 1774 жылы заңгер дипломын алды. Англияда бір жыл (1775–76) өткеннен кейін, Женева обсерваториясында Жак Андре Маледің көмекшісі болды және метеорология мен карта жасауға қызығушылық танытты. 1778 жылы ол өзінің тәлімгері Хорас Бенедикт де Соссюрмен Монблан айналасындағы алғашқы саяхатын жасады. 1786 жылы ол Женева академиясында табиғаттану профессоры болды. Осыған дейін ол Соссюрге кейіннен инфрақызыл сәуле деп аталатын нәрсенің бар екенін көрсеткен тәжірибеге көмектескен. Граф Рамфорд «Пиктетің тәжірибесі» деп атаған келесі тәжірибеде Пикте екі ойыс айнаны пайдаланып, мұздың ыдысынан термометрге сәулеленуді бағыттап, суықтың әсерін жылудың әсері сияқты көрсетуге болатынын анықтады. Оның жылуға қатысты тәжірибелерінің нәтижесі 1790 жылы «Essai sur le feu» (ағылшын тіліне аудармасы: «От туралы эссе», 1791) деген атпен жарияланды. Осы кезде ол Лавуазьенің химия саласындағы идеяларын қабылдаған еді. 1791 жылы Пикте Женева физика және табиғаттану қоғамының он екі негіздеуші мүшесінің бірі болды. 1796 жылы ол, кіші інісі Чарльз және досы Фредерик Гийом Морис ай сайын шығарылатын «Bibliothèque Britannique» атты мерзімді басылымды шығаруды бастады, онда Дэви, Холл, Гершель, Лесли, Плейфер, Рамфорд және Уолластон сияқты ғалымдар жариялаған маңызды ғылыми еңбектердің аудармалары жарияланды. Ғылыми және техникалық тақырыптардан басқа, журнал британ әдебиетінен үзінділер мен ауыл шаруашылығы туралы мақалалар жариялады. 1815 жылдан кейін бұл басылымға басқа еуропалық материалдар (негізінен француз, неміс және итальян тілдерінде) қосылып, содан кейін «Bibliothèque Universelle de Genève» деген атау алды. Женева обсерваториясының екінші директоры (1790–1819) ретінде Пикте метеорологиялық станцияның құрылуын бақылады. 1817 жылы ол Альп тауларындағы Ұлы Сен-Бернар тауына қосымша станция орнатты. 1815 жылы, Женева Швейцария Конфедерациясына қосылған жылы, Пикте, Анри Альберт Госсе [fr] және Швейцарияның Табиғи ғылымдар қоғамын құруда маңызды рөл атқарды. Пикте 1791 жылдан бастап Лондон Корольдік қоғамының мүшесі, 1796 жылдан Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі, 1802 жылдан Франция Ғылым академиясының «ассосие либре» мүшесі және 1808 жылдан Бавария ғылымдар және гуманитарлық академиясының мүшесі болды. Оның білімі, байланыстары мен хат алмасу желісі Батыс Еуропаның барлық аймандарына және АҚШ-қа дейін жетіп, жүздеген ғалымдарды қамтыды. 1795 жылы президент Джордж Вашингтонға жазған хатында Томас Джефферсон Пикте мен оның әріптестерін (Соссюр және Сенебьер сияқты) «Еуропаның зиялыларының алдында тұрған» деп бағалаған.
He was born in Geneva, Republic of Geneva on 23 July 1752, the son of Charles Pictet, a military officer serving in the mercenary troops of the Netherlands, and his wife, Marie Dunant. Marc Auguste studied natural philosophy and law at the Academy of Geneva and qualified as a lawyer in 1774. After one year in England (1775–76), he became assistant to Jacques André Mallet at the Geneva Observatory and took an interest in meteorology and map making. In 1778, he made his first trip around the Mont Blanc with his master Horace Bénédict de Saussure. In 1786, he would succeed him as professor of natural philosophy at the Academy of Geneva. By this time, he had assisted Saussure with an experiment that demonstrated the existence of what would later be called infra red radiation. In a follow up experiment, named 'Pictet's experiment' by Count Rumford, Pictet discovered that by focusing the radiation from a flask of ice onto a thermometer using two concave mirrors, the effects of cold could be reflected in the same way as the effects of heat. The result of his experiments on heat was published in 1790 as Essai sur le feu (English translation: An Essay on Fire, 1791). At this time he had already converted to Lavoisier's ideas on chemistry. In 1791, Pictet was one of the twelve founding members of the Geneva Society of Physics and Natural History. In 1796, he, his younger brother Charles, and his friend Frédéric Guillaume Maurice began editing a monthly periodical entitled Bibliothèque Britannique, which carried translations of significant scientific papers published in English by scholars such as Davy, Hall, Herschel, Leslie, Playfair, Rumford and Wollaston. In addition to scientific and technical topics, the journal published extracts of British literature and articles on agriculture. After 1815, this periodical included other European materials (mainly French, German and Italian) and took from then on the name of Bibliothèque Universelle de Genève. As the second director of the Geneva Observatory (1790 1819), Pictet oversaw the installation of a meteorological station. In 1817, he established an additional station on Great St. Bernard mountain in the Alps. In 1815, the year Geneva adhered to the Swiss Confederation, Pictet, Henri Albert Gosse [fr] and were the main agents in the creation of the Swiss Society of Natural Sciences. Pictet was a Fellow of the Royal Society of London from 1791, a Fellow of the Royal Society of Edinburgh from 1796, an "associé libre" of the Académie des Sciences from 1802, and a member of the Bavarian Academy of Sciences and Humanities from 1808. His expertise, relationships and correspondence network included hundreds of scholars, extending throughout Western Europe and as far as the United States. In a letter to President George Washington in 1795, Thomas Jefferson wrote that he saw Pictet and his colleagues (including Saussure and Senebrier) as "standing foremost among the literati of Europe".
Мұра
1990 жылдан бері Женева физика және табиғи тарих қоғамы ғылым тарихы саласындағы Марк Огюст Пиктет атындағы жыл сайынғы сыйлықты табыс етеді. Сонымен қатар, ол "ғылым тарихындағы сарапшы ретінде танылған ғалымға" жыл сайынғы медальмен марапаттайды. Жеңімпаздар Женева университетінің профессорлары мен осы саланың мамандарынан құралған комиссиямен таңдалады. 1935 жылы астрономдар Благг және Мюллер оның құрметіне айдағы Пиктет кратеріне оның есімін берді.
Since 1990, the Geneva Society of Physics and Natural History has offered a yearly award in history of science called the Marc Auguste Pictet Prize. It also awards a yearly medal to "a scholar whose work is recognized as an authority in the history of science". Winners are chosen by a panel of University of Geneva professors and field experts. The lunar crater Pictet was named in his honour in 1935 by astronomers Blagg and Müller.
Отбасы
1766 жылы ол Сюзанна Франсуаза Турреттиниге (1757–1811) үйленді. Олардың үш қызы болды: Дороте Мари Энн (1777–1841), ол Швейцарияның мемлекеттік кеңесшісі Исаак Вернетке тұрмысқа шықты, Каролина (1780–1841) және Альбертин (1785–1834).
In 1766, he married Susanne Francoise Turrettini (1757 1811). The couple had three daughters: Dorothée Marie Anne (1777 1841), who married the Swiss Councillor of State Isaac Vernet, Caroline (1780 1841) and Albertine (1785 1834).