Кіріспе
Либералды өнерлер колледжі немесе либералды өнерлер жоғары оқу орны – либералды өнерлер және жалпы ғылымдар бойынша бакалавриат біліміне басымдық беретін колледж. Мұндай колледждер кәсіби немесе кәсіптік білім беру бағдарламасына қарағанда, кең ауқымды жалпы білім беруді және жалпы интеллектуалдық қабілеттерді дамытуды мақсат етеді. Либералды өнерлер колледжінің студенттері әдетте белгілі бір мамандық бойынша білім алады, сонымен қатар жалпы ғылымдар мен дәстүрлі гуманитарлық пәндер сияқты академиялық пәндердің кең спектрімен танысады. Еуропалық дәстүрлерге сүйенсе де, либералды өнерлер колледжі американдық жоғары білімімен тығыз байланысты, және әлемдегі көптеген либералды өнерлер колледждері американдық үлгіге тікелей сүйенеді. Либералды өнерлер колледжінің ресми анықтамасы жоқ, бірақ американдық бір мәртебелі орган оларды «бакалавриат біліміне баса назар аударатын және өз бітірушілерінің кемінде жартысына либералды өнерлер салаларында білім беретін» мекемелер деп анықтайды. Басқа зерттеушілер де ұқсас анықтамаларды қабылдады. Көптеген либералды өнерлер колледждері тек бакалавриат деңгейінде білім беретін болса да, кейбіреулері ағылшын тілі, жалпы биология, көркем өнер және құқық сияқты пәндер бойынша магистрлік немесе докторлық дәрежесіне әкелетін аспирантура бағдарламаларын ұсынады. Сондай-ақ, «либералды өнерлер колледжі» термині көбінесе техникалық емес курстарға маманданған тәуелсіз мекемеге қатысты. Ол кейде үлкен университетке кіретін немесе оған қосылған университет колледжіне де сілтеме жасай алады. АҚШ-тан тыс көптеген либералды өнерлер колледждері осы үлгіні ұстанады.
A liberal arts college or liberal arts institution of higher education is a college with an emphasis on undergraduate study in liberal arts and general sciences. Such colleges aim to impart a broad general knowledge and develop general intellectual capacities, in contrast to a professional or vocational curriculum. Students in a liberal arts college generally major in a particular discipline while receiving exposure to a wide range of academic subjects, including general sciences as well as the traditional humanities subjects taught as liberal arts. Although it draws on European antecedents, the liberal arts college is strongly associated with American higher education, and most liberal arts colleges around the world draw explicitly on the American model. There is no formal definition of a liberal arts college, but one American authority defines them as schools that "emphasize undergraduate education and award at least half of their degrees in the liberal arts fields of study." Other researchers have adopted similar definitions. Although many liberal arts colleges are exclusively undergraduate, some also offer graduate programs that lead to a master's degree or doctoral degree in subjects such as English, general biology, fine arts, and law. Similarly, the term "liberal arts college" most commonly refers to an independent institution with a specialty in non technical coursework. It may also sometimes refer to a university college within or affiliated with a larger university. Most liberal arts colleges outside the United States follow this model.
Айырмалы белгілері
Либералды өнер колледждері жоғары білім берудің басқа түрлерінен негізінен жалпы білім беретін оқу бағдарламаларымен және шағын мөлшерімен ерекшеленеді. Бұл ерекшеліктер әкімшілік және студенттік тәжірибе тұрғысынан түрлі қосымша әсерлерге алып келеді. Мысалы, либералды өнер колледждеріндегі сыныптардың саны университеттерге қарағанда көбінесе әлдеқайда аз болады, ал либералды өнер колледждеріндегі профессорлар зерттеуден гөрі оқытуға көбірек назар аударады. Студенттер үшін либералды өнер колледжі жоғары білім берудің басқа түрлерінен мынадай салаларда ерекшеленеді: жалпы студенттердің қанағаттану деңгейі жоғары, профессорлар студенттердің біліміне жеке қызығушылық танытады және студенттерді талқылауға қатысуға ынталандырады. Көптеген студенттер либералды өнер колледждерін осы жеке байланыс сезімімен байланыстырып таңдайды. Әкімшілік тұрғысынан алғанда, либералды өнер колледждерінің шағын мөлшері олардың біріктігіне және қиын жағдайларда сақтала білу қабілетіне үлкен үлес қосады. Оқытушылар мен қызметкерлердің жұмысқа қанағаттану деңгейі де либералды өнер колледждерінде көбінесе жоғары болады. Шағын мөлшері либералды өнер колледждеріне салыстырмалы түрде жаңашыл немесе ерекше тәсілдерді қабылдауға мүмкіндік береді, мысалы, Сент-Джонс немесе Шимердегі «Ұлы кітаптар» оқу бағдарламасы немесе Марлбороның радикалды түрде пәнаралық оқу бағдарламасы. Сонымен қатар, көптеген либералды өнер колледждері негізінен жатақханалық болып табылады, яғни студенттер үйден алыс жерде тұрып, көбінесе алғаш рет білім алады. Университеттердің либералды өнер колледждерінің кейбір ерекшеліктерін қабылдауға бейімділігі және керісінше осы ерекшеліктердің айқындығын азайтады. Мысалы, Санта-Круз және Сан-Диегодағы Калифорния университетінің кампустарымен қатар бірнеше американдық университеттер кластерлік колледждер моделін жасады, онда үлкен университеттердегі шағын либералды өнер колледждеріне ұқсас бөлімдер «жатақханалық колледждердің бал арасы» құрайды. Сонымен қатар, кейбір университеттер либералды өнер колледждерінің көптеген ерекшеліктерін сақтайтын кіші бөлімшелерді сақтап келеді, мысалы, Колумбия университетіндегі Колумбия колледжі. Либералды өнер колледждері кейде оқу бағдарламасын кеңейту немесе басқа ресурстарды бөлісу үшін бірігіп жұмыс істейді (мысалы, Нью-Йорктегі Колгейт және Гамильтон университеттері студенттердің бір-біріне қатысуына мүмкіндік береді).
Болашақ және бостандық өнер колледжі
Академияда либералды өнерлер әдетте жалпы білім беруге бағытталған пәндер мен дағдыларды білдіреді және өнер, гуманитарлық ғылымдар, табиғи ғылымдар мен әлеуметтік ғылымдарды (кәсіби немесе техникалық дағдылардан айырмасы) қамтиды. Дегенмен, көптеген либералды өнерлер колледждері дәстүрлі түрде либералды өнерлерге жатпайтын, мысалы, компьютер ғылымы сияқты пәндер бойынша да курстар ұсынады.
Әлемде
Әлемнің барлық бөліктерінде гуманитарлық колледждер кездеседі. Гуманитарлық білім беру концепциясының еуропалық тамырлары болғанымен, бүгінде бұл термин көбінесе АҚШ-пен байланысты, және әлемдегі көптеген гуманитарлық колледждер американдық үлгіде құрылған. Бес құрлықтағы білім беру орталықтарын біріктіретін Global Liberal Arts Alliance өзін "америкалық үлгідегі гуманитарлық білім беру институттарының халықаралық, көпжақты серіктестігі" деп сипаттайды. 2009 жылы әлемнің түрлі елдеріндегі гуманитарлық колледждер ортақ мәселелерді шешуге көмектесу үшін Global Liberal Arts Alliance халықаралық консорциумын және "үйлестіру қызметін" құрды. Естеріңізде болсын, U.S. News & World Report енді "жаһандық" университеттердегі гуманитарлық колледждердің рейтингін жарияламайды. Бұл колледждер U.S. News & World Report әлем бойынша рейтингтеген 2000 үздік университеттердің қатарына жатады.
Солтүстік Америкада
[[Файл: 2018 Williams Class Day (41925819484) - Уильямс сынып күндері. Уильямс колледжі АҚШ-тағы ең беделді либералды өнер колледждерінің бірі.
Канададағы либералды өнер колледждеріне Акадия университеті, Бишоп университеті, Йорк университетінің Глендон колледжі, Маунт-Аллисон университеті, Сент-Франсис Ксавьер университеті, Трент университеті, Летбридж университеті және Корольдік колледж университеті жатады.
Оңтүстік Америкада
Оның жетекші ұйымы - Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласында орналасқан "Instituto Nacional Superior del Profesorado en Artes" Ұлттық еркін өнер және көркемдік білім беру институты. Ол 1923 жылы Эрнесто де ла Каркова "Escuela Nacional Superior de Bellas Artes" деген атпен құрылған. Алғашқы еркін өнер мекемесі Эрнесто де ла Каркова мұражайына айналды. 1983 жылдан 2013 жылға дейін институт IUNA Ұлттық университетінің Өнер институтының құрамында болды, ал 2014 жылдан бастап Мария Руанова атындағы Руанова сахналық өнер және жоғары білім институты UNA Universidad Nacional de las Artes, (UNA) Ұлттық өнер университетінің құрамына кірді.
Африкадағы
Мароккодағы Әл-Ахвайын университеті. Африкадағы Глобалды Либералды Өнерлер Альянсының үш мүшесі бар: Мароккодағы Әл-Ахвайын университеті, Египеттегі Каир Американдық университеті және Нигерия Американдық университеті. Египет пен Нигериядағы оқу орындары либералды өнер элементтерін қамтитын университеттер, ал Әл-Ахвайын американдық либералды өнер колледжінің үлгісімен құрылған. Ашеси университеті – 2002 жылы құрылған, Гананың Берекусо қаласында орналасқан либералды өнер колледжі. Университет президенті Патрик Авуа мектептің мақсатын "Африкадағы жаңа буын лидерлерін тәрбиелеу, олар этикалық тұрғыдан ойлай білуі керек, проблемаларды шеше білуі керек және континенттегі мәселелерге қарсы тұруға қабілетті және ниетті болуы керек" деп сипаттады.
Австралияда
Campion College – Сиднейдің батыс жаққа орналасқан либералды өнер колледжі. 2006 жылы құрылған ол Австралиядағы осы сияқты алғашқы жоғары білім беретін либералды өнер колледжі болып табылады. Campion либералды өнер бакалаврын өзінің жалғыз бакалавриат деңгейі ретінде ұсынады. Негізгі пәндер – тарих, әдебиет, философия және теология. Миллис институты – Брисбенде орналасқан Христиан мұра колледжінің Либералды өнер мектебі. Ол либералды өнер бакалаврын ұсынады, онда студенттер философия, теология, тарих немесе әдебиет мамандығын таңдай алады. Вуллонгонг университетінде жаңа Либералды өнер мектебі құрылды; алғаш рет 2020 жылы ұсынылған «Батыс өркениеті» атты жаңа өнер курсы ашылды. Пәнаралық оқу бағдарламасы Батыс дәстүрінің классикалық интеллектуалды және көркем әдебиеттеріне бағытталған. Либералды өнер курстары Сидней университеті мен Нотр-Дам университетінде де ашылды.