Кіріспе

Тим ЛаХей мен Джерри Б. Дженкинстің «Артта қалды» романдары негізіндегі мультимедиа франшизасы – Тим ЛаХей мен Джерри Б. Дженкинс жазған апокалиптикалық көркем әдебиеттің мультимедиа франшизасы, 1995 жылдан 2007 жылға дейін Tyndale House Publishers баспасынан шығарылған. Бұл бестселлерлік мыңжылдыққа дейінгі романдар Жаңа Келісімдегі «Аян» кітабынан шабыттанған христиандық эсхатологиялық әңгімелер. Сюжет желісі жеті жылдық қақтығысқа, яғни, ғибадаттан кейінгі Ұлы азап заманына, христиан дініне өткендердің құпия желісі мен Антихрист басқаратын қанаушы жаңа әлемдік тәртіп арасындағы күреске негізделген. Бұл серия соңғы заманға қатысты христиандық диспенсационалистік көзқарасты, атап айтқанда ЛаХейдің ғибадаттан бұрынғы және мыңжылдыққа дейінгі эсхатологиясын түсіндіреді. Серия бес фильмге бейімделді. Алғашқы үш фильм: «Артта қалды: Кино» (2000), «Артта қалды II: Қиындық күші» (2002) және «Артта қалды: Соғыс кезіндегі әлем» (2005). Николас Кейдждің басты рөлде ойнаған «Артта қалды» фильмінің жаңа нұсқасы 2014 жылы Cloud Ten Pictures арқылы шығарылды. Кевин Сорбо режиссерлік еткен және басты рөлді ойнаған «Антихристтің көтерілуі» атты жалғасы 2023 жылы жарық көрді. Серия аудиодрамаға, сондай-ақ ПК ойыны «Артта қалды: Eternal Forces» (2006) және оның бірнеше жалғасына әсер етті.

Авторларға әсері

ЛаХей мен Дженкинс Айова штатындағы режиссер Рассел Доутеннің ықпалын көрсетеді. Ол 1970-ші және 1980-ші жылдары түсірілген, Rapture және Екінші Келу туралы төрт төмен бюджетті, бірақ танымал толық метражды фильмдерден тұратын "Түнгі ұры" сериясын жасатқан. Шындығында, "Left Behind" (Қалғандар) атауы Ларри Норманның "Түнгі ұры" ерте христиан рок әнінің "I Wish We'd All Been Ready" ("Бәріміз дайын болғанда жақсы еді") деген қайырман фразасын еске түсіреді, онда ол "Ой-санаңды өзгертуге уақыт жоқ, Ұл келді, ал сен артта қалдың" деп әндейді.

Қабылдау

Бұл сериядағы бірнеше кітап «Нью-Йорк Таймс» бестселлер тізіміне ілікті. 2000 жылдан бастап 7-ші және 8-ші кітаптар тізімде бірінші орынды алды, одан кейін 10-шы кітап та бірінші орыннан дебют жасады. 2016 жылы сериядағы бірнеше кітап бестселлер атанды және түрлі тілдерде 65 миллион дана сатылды.

Сыни жауап

Кітаптардың танымалдылығының бір себебі – олардың жылдам қарқыны мен әрекетке толы болуы, сондай-ақ халықтың Аян кітабында бейнеленген Апокалипсис туралы жалпы алаңдаушылығы мен қызығушылығын көрсететіні. Мишель Голдберг былай деп жазды: «Бір жағынан, "Артта қалдырылғандар" кітаптарының тартымдылығы Том Клэнси немесе Стивен Кинг кітаптарынан көп ерекшеленбейді. Сюжеті шапшаң, ал кейіпкерлердің бейнесі манихейлік. Адамдар жоғалып кетеді, заттар жарылады». The New York Times та сериалды Клэнсидің туындыларымен салыстырды. Дегенмен, бұл пікірге барлығы келіспейді. Басқа рецензенттер осы сериалды «күлкілідей көңілсіз» және «мақтанғақ әрі көңілсіз» деп сипаттады. Джерри Фалвелл серияның алғашқы кітабы туралы: «Христиандыққа тигізген әсері жағынан, ол қазіргі замандағы Киелі кітаптан басқа ешбір кітапқа қарағанда зор» деді. 1998 жылы The New York Times газетіне жазған Лори Гудштейн өзі «Артта қалдырылғандар құбылысы» деп атаған оқиғаны 2000 жылға жақындап келе жатқан уақытпен байланыстырды. Гудштейн Джим Баккер және Джон Хаги сияқты авторлардың сол кездегі ұқсас апокалиптикалық мәтіндердің «көбеюін» атап өтті. Гудштейн Висконсин университетінің тарихшысы Пол Бойердің пікірін келтірді, ол мұндай авторларды «2000 жылға деген халықтың қызығушылығынан пайда табуға тырысады» деп сипаттады. Жоғарыда айтылғандай, журналшы Мишель Голдберг серияның бұқаралық талғамға арналған көркем әдебиет нормаларын орындап тұрғанын жазғанда, кітаптарды иудаизм мен либералды секуляризмге жасалған шабуыл ретінде сипаттады және кітаптарда бейнеленген жақын болашақтағы «соңғы заман» миллиондаған американдықтардың, соның ішінде көптеген белгілі консервативті лидерлердің көзқарасын көрсетеді деп санайды.

Католикке қарсылық

Кітаптар протестанттық көзқараспен жазылған. Кейбіреулер бұл кітаптар католиктерге қарсы деп санайды, көптеген католиктердің құтқарылмағанын атап өтіп, ешбір дін жалған сенімдерден толыққанды құтыла алмайды және жаңа папа жалған дінді орнатып отыр деген тұжырымға келеді. Ойдан шығарылған папа Иоанн XXIV құтқарылғаны айтылса да, ол "протестантизмнің әкесі" Мартин Лютердің кейбір көзқарастарын қабылдағаны және осы себепті құтқарылғаны болжанады. Оның ізбасары, папа Петр II, барлық қалған әлемдік діндер мен сенімдердің қосындысы – Enigma Babylon One World Faith-тің Pontifex Maximus болады. Catholic Answers осы серияны католиктерге қарсы деп сипаттайды. Кітаптардың авторлары Джерри Б. Дженкинс пен ЛаХей өз кітаптарының католиктерге қарсы емес екенін және олардың көптеген адал католик оқырмандары мен достары бар екенін мәлімдеді. ЛаХейдің сөзіне сүйенсек, "кітаптар нақты бір теологияны ұсынбайды, керісінше, адамдарды Исамен жеке қарым-қатынасқа түсуге ынталандырады". Диспенсационализм теологтар арасында аздық көзқарас болып қала береді. Мысалы, амилленариандық және постмилленариандық христиандар екінші келгеннің уақыт жолын премилленариандықтардан өзгеше түсінеді, ал претерист христиандар Аян кітабын бірінші ғасырда орындалған оқиғалар ретінде қарастырады. Emergent Church өкілі Брайан Макларен Left Behind сериясын The Da Vinci Code-пен салыстырып, былай дейді: "Left Behind романдарының істегені, олардың белгілі бір теологиялық және саяси мақсатқа қарай жазбаларды бұрмалауы, менің ойымша, [Дэн] Браун да басқа саяси мақсаттармен жазбаларды бұрмалап отыр". Джон Дарт Christian Century журналында бұл туындыларды "көкке көтерілу теологиясы" деп сипаттады. Сонымен қатар, Пол Нуэхтерлейн авторларды зорлық-зомбылықты қайта қастерлеуде айыптап, "біз, адамдар, жоғары технологиялық қару-жараққа сенеміз. Бірақ Left Behind романдарында адамның зұлымдықтары қайтадан Құдайға жатқызылады" деді. Time журналы "Том Клэнсидің "Барлық қорқыныштардың қоры" романындағы ядролық қауіптер, Left Behind сериясының бір тарауына да сыймайды. (АҚШ-тың бірнеше қалаларының үлкен бөліктері 3-ші томның 110-бетіне дейін жарылып кеткен)". Дінтану профессоры және грек православие шіркеуінің мүшесі Дэвид Карлсон Left Behind сериясының негізінде жатқан теология "соғыс пен апатты құптайтын, ал Таяу Шығыста және басқа жерлердегі бейбітшілікке жасалған күш-жігерді Мәсіх атымен жоққа шығаратын христиандық сенімнің бұрмаланған көзқарасын" ұсынады деп мәлімдеді.

Left Behind: The Kids сериясы

Left Behind: The Kids - жасөспірімдерге арналған қырық повестьтен тұратын серия. Оның сюжеті ересектерге арналған сериямен ұқсас, бірақ басты кейіпкерлер – жасөспірімдер.

Графикалық романдар

2002 жылы Tyndale House баспасынан графикалық романдар сериясы жарық көрді, оған серияның алғашқы екі кітабы – «Артта қалды» және «Қиындық күші» кірді. Бастапқы жоспар бойынша, әр кітапқа 3-5 романнан (әрқайсысы 45-50 бет көлемінде) жиынтықтар шығару көзделген. Бірақ «Қиындық күші» үшін бесінші және соңғы роман жарықтанғаннан кейін, графикалық роман сериясы тоқтатылып, шығарылған романдардың бәрі (2006 жылдың желтоқсанына дейін) басылымнан түсірілді. Кейіннен бірінші кітапқа арналған графикалық романдар жинағы бір роман түрінде қайта басылды.

Киноға бейімделу

Left Behind кітаптарының табысы осы уақытқа дейін серияға негізделген бес фильмнің жарыққа шығуына әкелді. Төртеуін де ағайынды Пол және Питер ЛаЛонде түсірді және Cloud Ten Pictures, Канададағы тәуелсіз христиандық киностудия арқылы шығарылды. Біріншісі, Left Behind: The Movie, серияның бірінші кітабына негізделген және 2000 жылы жарық көрген. Бір қызығы, студия фильмді алдымен үйге таратып, кейін кинотеатрларда көрсетті. Ол кинотеатрларда үлкен табыс әкелмеді. Фильмде Бак Уильямс рөлін бұрынғы Growing Pains жұлдызы Кирк Кэмерон ойнады. Кэмерон кітап сериясын "шабыттандыратын" деп бағалап, дін уағыздаушы болды (және Рэй Комфортпен бірге "Остаз жолы" телешоуында бас қосты). Екінші кітапқа негізделген "Left Behind II: Tribulation Force" атты жалғасы 2002 жылы жарық көрді. Фильм Нильсонның видео сараптамасында Spider Man-нен кейін #2 орынға ие болды және Amazon-да екі күн бойы жалпы сату бойынша көшбасшы болды. com. Екінші жалғасы, World at War, алғаш рет 2005 жылдың 21 қазанында шіркеулерге, шіркеу театрларында көрсету үшін ұсынылды және 25 қазанда үйдегі медиа арқылы шығарылды. Кларенс Гиллардты қоспағанда, алдыңғы екі фильмнің негізгі актерлерінің көпшілігі World at War үшін өз рөлдерін қайта ойнады. Брюс Барнстың рөлін сомдаған Гиллард Нью-Йорктегі пьесасының кестесіне байланысты қатыса алмады. Бұл фильм Tribulation Force кітабының соңғы 50 бетіне негізделген және Луи Госсетт-младший АҚШ президенті Джеральд Фитцхуг рөлінде ойнады. Үшінші бөлім кітаптағы оқиғалардан ең аз үлкен ұқсастықтарды көрсетті. Оқиғаның таныс бөліктері: Бактың Хлоя Стилмен, Рейфорд Стилдің Аманда Уайтпен некелесуі; Брюс Барнстың қазасы; және президент Фитцхугтың шабуылға бастауы, нәтижесінде Ұлыбритания мен Мысырдың жаһандық қоғамдастыққа қарсы күресуі. Дегенмен, маңызды бөліктері келесі кітаптардан алынды; оларға Николай Карпатияның емес, УК күштерінің Барнсты улауы және Фитцхугтың Карпатияны өлтіруге жасаған әрекеті жатады. Бақтың Президентпен кездесуі фильмде кітаптан өзгеше көрсетілген. Фильмдер сериясы төмен өндіріс сапасы үшін сынға ұшырады. Slate журналының сыншысы 2004 жылы Cloud Ten Pictures компаниясының Sony Pictures Entertainment компаниясымен келісімге келгенін және барлық фильмдерін олардың логотипімен шығара бастағанын айтты. 2010 жылы Cloud Ten Left Behind сериясын қайта түсіру жобасы жүріп жатқанын жариялады, өндіріс 2012 жылдың соңында басталып, 2014 жылдың қазан айында көрсетілуі жоспарланған. Николас Кейдж Стил және Чад Майкл Мюррей Бак Уильямс рөлінде ойнаған қайта түсірілім 2014 жылдың 3 қазанында кинотеатрларда көрсетілді. Бұл фильм кітаптың бірінші бөлімінің бастапқы бөлігіне негізделген және сюжетке көптеген жаңа элементтер қосты. Қайта түсірілімде ұшақтағы жолаушылардың басынан өткен оқиғаларға және Хлоя Стилдің жоғалған отбасымен келісуіне баса назар аударылды. Фильмге жағымсыз пікірлер көп айтылып, кассада сәтсіз болды. "Жоғалған – Left Behind: Next Generation", 2016 жылдың 28 қыркүйегінде шыққан Left Behind: The Kids сериясына негізделген спин-офф фильмі. Фильмді Тим ЛаХейдің немересі Рэнди ЛаХей жасады және кітап авторы оны жақсы қабылдады. 2021 жылдың қарашасында ЛаЛонд "Left Behind: Antichrist-тің көтерілуі" фильмінің түсірілімінің басталғанын жариялады, режиссерлік Кевин Сорбоға жүктелді және ол Николас Кейджді Рейфорд Стил рөлінде алмастырды. Фильм 2014 жылғы фильм оқиғаларынан алты ай өткен соң түсіріледі және серияның бірінші кітабының қалған бөлігіне негізделген. Фильмде қазіргі заманға сәйкес болу үшін бірнеше шағын өзгерістер енгізілді.

Видео ойындар

Видеоойын, Left Behind: Eternal Forces (2006) және оның үш жалғасы, Left Behind: Tribulation Forces, Left Behind 3: Rise of the Antichrist және Left Behind 4: World at War, Left Behind Games компаниясымен әзірленді. Ойындар – ойыншының «Трибуляция күштерін» басқаратын және ойыншыға «ойын әлемінде әскерлерін күшейту үшін дұға етудің күшін пайдалануға» және заманауи әскери қару-жарақтарды қолдануға мүмкіндік беретін нақты уақыт стратегиялық ойындар. Алғашқы ойын АҚШ-та 2006 жылдың 14 қарашасында шықты және аралас пікірлер алды. Тарату бастапқыда шіркеулер мен мега шіркеулер арқылы жүзеге асыру жоспарланған. Ойынның алғашқы нұсқасы діни зорлық-зомбылықты ынталандырады деп айыпталғанмен, ойын туралы барлық сыншылар немесе Left Behind сериясының сыншылары осы пікірмен келіспеді. Компания өкілдері ойынның мазмұны бейбітшілдікке бағытталған екенін мәлімдеді, себебі сенбегендерді дінге қайтарудың орнына ату ойыншыға «рухани ұпайларды» төлейді, оларды дұға ету үшін тоқтау арқылы қайтаруға болады. Компания осы сынға онлайн-хабарлама арқылы да жауап берді, «Зорлық-зомбылық жоқ, тек қақтығыс бар» және «Күресудің ең тиімді жолы – рухани соғыс құралдары арқылы; ДҰҒА ЖӘНЕ ҚҰДАЙДАНУ. Әскерлер мен әскери қару-жарақ қолжетімді, бірақ ойынды ойнаған кез келген адам осы аз тиімді соғыс құралдарын қолдану арқылы табысқа жетудің қаншалықты қиын екенін көреді» деп мәлімдеді.

Музыка

People Get Ready: 1998 жылғы «Қалғандар» сериясынан шабыдаланған музыкалық жинақ – «Қалғандар» сериясынан шабыдаланған музыкалық жинақ.