Америка жоғары білімі: Оқу ақысы мен қаржылық мәселелер

Кіріспе

Америка жоғары білім беруінің бір қыры

Америка Құрама Штаттарындағы колледж оқу ақысы – АҚШ-тағы білім беру мекемелері жинаған және жеке тұлғалар төлейтін жоғары білім беру құны. Оған жалпы салықтардан немесе басқа мемлекеттік қаражаттардан, сондай-ақ университеттердің өндірістік қорынан немесе сыйлықтардан төленген оқу ақысы кірмейді. Білімнің құндылығы, сапасы және көлемі артуымен бірге колледж оқу ақысы да өсті. Көптеген адамдар шығындардың өсуі сапаның өсуімен сәйкес келмейді және әкімшілік шығындардың артық екенін айтады. Колледж білімінің құндылығы АҚШ-тағы ұлттық талқылаудың тақырыбына айналды.

АҚШ-тағы оқу ақысының жалпы сипаттамасы

АҚШ әлемдегі ең қымбат жоғары білім беру жүйесіне ие, сонымен қатар жоғары білім алудан табыс көбейту көрсеткіштері бойынша да ең табысты жүйе болып табылады. Мемлекеттік колледждердің маңызды кіріс көзі – мемлекетке деген бақылауы жоқ. 2016–17 жылдары АҚШ-тағы жылдық оқу ақысының орташа құны төрт жылдық мемлекеттік білім беру орны үшін 9 700 доллардан, ал төрт жылдық жекеменшік білім беру орны үшін 33 500 долларға дейін ауыспады. АҚШ Тұтыну бағасы индексіне сәйкес, жеке колледждер 2016–17 жылдары оқу ақысын орташа есеппен 1,7 пайызға өсірді, бұл соңғы 40 жылдағы ең төменгі көрсеткіш. Қымбат оқу ақысының салдарынан студенттердің шамамен 43 пайызы алғашқы таңдаған оқу орнына түсе алмайды.

Шығынды ауыстырып алу және жекешелендіру

2007–08 және 2017–18 жылдар аралығында мемлекеттік төрт жылдық оқу орындарында мемлекеттік оқу ақысы мен төлемақысы инфляциядан асып, жылына орташа есеппен 3,2%-ға өсті, бұл 1987–88 және 1997–98 жылдар аралығында 4,0%-ға, ал 1997–98 және 2007–08 жылдар аралығында 4,4%-ға тең болды. Оқу ақысының өсуіне бір себеп – мемлекеттік колледждерге мемлекеттік және федералдық қаржыландырудың азаюы, нәтижесінде оқу орындары шығындарды студенттерге оқу ақысын көтеру арқылы ауыстыруға мәжбүр болды. 1990 жылдардың басынан бері мемлекеттік колледждер мен университеттерге мемлекеттік қолдау бір толық уақытты студентке шаққанда шамамен 26 пайызға төмендеді. 2011 жылы АҚШ-тың мемлекеттік университеттері алғаш рет мемлекеттік қаржыландырудан гөрі оқу ақысынан көбірек кіріс алды. Америка студенттерінің шамамен 80 пайызы мемлекеттік оқу орындарында білім алады. Керісінше, олардың кірістілігі қор нарығы, облигациялар, жылжымайтын мүлік немесе жеке капитал сияқты басқа инвестициялардан жоғары болып көрінеді және өсуде. «Көпіршік» аналогиясының дұрыс еместігін дәлелдейтін бір аргумент – «көпіршіктің жарылуы» студенттік қарызға түсетін студенттерге тигізетін теріс әсерлер. Мысалы, Америка мемлекеттік колледждер мен университеттер қауымдастығы «Студенттер бұрынғыдан да көп қарызға батып отыр. Ауыр қарыз жүктемесінің тенденциясы, әсіресе төмен кірісті және бірінші буын студенттері үшін жоғары білімге қол жеткізуді шектеу қаупін тудырады, олар көбінесе ең ауыр қарыз жүктемесін көтереді. Федералдық студенттік көмек саясаты студенттерге қажетті гранттардың орнына несие бағдарламаларына ресурстарды жұмыс істеп, болашақ ұрпақтарды үлкен қарыз жүктемесімен байланыстыруда. Тіпті федералдық грант алатын студенттердің де колледжге түсуі қиын болып келеді».

Студенттік несиелер

Оқу ақысының өсуіне себеп болатын тағы бір фактор – АҚШ Конгресінің студенттік несиелердің ‘несие шектерін’ уақыт-уақытпен көтеруі. Студенттердің несие алу мүмкіндігінің артуы колледждер мен университеттерге студенттердің ‘көп төлей алатынын’ көрсетеді, нәтижесінде жоғары білім беру ұйымдары оқу ақысын сәйкестендіріп көтереді. Бұл студентті бастапқы нүктесіне қайтарады, бірақ оны қарызға тереңдетеді. Колледж төлемдері студенттер білім алуын бастаған кезде жинақтала бастайды, мысалы, бағдарламалық және бірінші курс төлемдері, сондай-ақ бітіру алдындағы және бітіру төлемдері сияқты қосымша төлемдер. 1987 жылы сол кездегі Білім министрі Уильям Беннетт: «Соңғы жылдары қаржылық көмектің ұлғаюы колледждер мен университеттерге оқу ақысын ойсыз көтеруге мүмкіндік берді, себебі олар федералды несие субсидияларының өсімді жұмсартатынына сенімді болды» деді. Бұл мәлімдеме «Беннет гипотезасы» деп белгілі болды. Сарапшылар тобына жатпайтын Нью-Йорк Федералдық резерв банкі 2008 және 2010 жылдар аралығындағы федералдық көмек бағдарламаларының шектеріндегі үлкен саяси өзгерістерден кейін несие ұсынылымының оқу ақысына тигізетін әсерін зерттеді. Зерттеу нәтижесінде «осы [несие шектері] шектеріне ең көп ұшыраған мекемелер саясаттағы өзгерістерге дейін оқу ақысының пропорционалды өсуін бастан өткізді, бұл Пелл грантының институттық шектеріне жасалған өзгерістердің нәтижесінде субсидияланды» деген қорытындыға келді. Алайда, студенттік несиелердің колледж оқу ақысына тигізетін әсерін зерттеген көптеген эмпирикалық зерттеулер оқу ақысының өсуін растамайды, әсіресе стипендияларды және білім беру сапасының артуын ескергенде. Сонымен қатар, жеке студенттік несиелердің кең қолжетімділігі білімге деген сұранысты шектемейді. Студенттік несие теориясына қарсы тағы бір аргумент – несие шектері көтерілмеген жылдары да оқу ақысының өсуі жалғасқандығы және мемлекеттік білім беру ұйымдарындағы оқу ақысының өсуі жеке білім беру ұйымдарынан жоғары болғандығы. 2000 жылдан бері мемлекеттік колледждердегі оқу ақысы 33 пайызға өсті. 2015 жылы Нью-Йорк Федералдық резерв банкі онлайн жариялаған және 2016 жылы қайта қарастырылған жұмыс қағазында студенттік несие бағдарламасының шектерінің өсуіне көбірек ұшыраған білім беру ұйымдары оқу ақысын шамалы көтеруге бейім екені көрсетілді. Аталған жұмыс қағазы әлі сарапшылар тарапынан тексерілген жоқ.

Another proposed cause of increased tuition is U. S. Congress' occasional raising of the 'loan limits' of student loans, in which the increased availability of students to take out deeper loans sends a message to colleges and universities that students can 'afford more,' and then, in response, institutions of higher education raise tuition to match, leaving the student back where he began, but deeper in debt. College fees begin to accumulate when people start college, such as orientation and freshman fees, and additional charges upon your departure, such as senior and commencement fees. In 1987, then Secretary of Education William Bennett argued that " increases in financial aid in recent years have enabled colleges and universities blithely to raise their tuitions, confident that Federal loan subsidies would help cushion the increase." This statement came to be known as the "Bennett Hypothesis." The nonpartisan New York Fed studied the effect of increased loan supply on tuition following large policy changes in federal aid program maximums available to undergraduate students that occurred between 2008 and 2010 found "that institutions that were most exposed to these [loan limit] maximums ahead of the policy changes experienced disproportionate tuition increases around these changes, with effects of changes in institution specific program maximums of Pell Grant, subsidized." However, many empirical studies that have tested the effects of student loans on college tuition find no evidence of an increase in tuition, especially net of scholarships and after taking into account increases in the quality of education funded by increases in tuition. Moreover, the widespread availability of private student loans makes it unlikely that public student loan availability limits demand for education. An additional rebuttal to the student loan theory is the fact that even in years when loan limits have not risen, tuition has still continued to climb, and tuition has increased more at public institutions than at private institutions. Public college tuition has jumped 33 percent nationwide since 2000. One recent working paper posted online by the Federal Reserve Bank of New York in 2015 (revised in 2016) concluded that undergraduate institutions more exposed to increases in student loan program maximums tend to respond with modest raises in tuition prices. The working paper has not yet been subject to peer review.

Банкроттықтан қорғаудың болмауы

Үшінші, жаңа теория бойынша, федералды заңдағы соңғы өзгерістер тұтынушылардың барлық стандарттық қорғауларын жойды (несие берудің шындығы, банкроттық рәсімдері, мерзімдердің шегі, қайта қаржыландыру құқығы, өсімқорлық заңдарын сақтау, әділ қарыз және жинау тәжірибесі және т.б.), бұл студенттердің банкроттық жариялау мүмкіндігін жояды. Оған жауап ретінде, несие берушілер мен колледждер студенттердің банкроттық жариялай алмайтынын біледі, сондықтан олар қарыз алған соманың кез келген бөлігі үшін, кешіктірілген төлемдер мен пайыздық сыйақыны қоса алғанда, жауапкершілікке тартылады. Бұл сыйақы капиталданып, негізгі қарыз сомасын арттырады, демек студенттерге ұсынылатын несиелердің шарттарын дұрыс ете түсуге деген ынтаны жояды.

Колледждің оқу ақысының өсуі

"Сәйкессіз инфляция" дегеніміз – белгілі бір экономикалық сектордағы инфляцияның, жалпы өмір сүру құнының инфляциясынан едәуір жоғары болуы. Төмендегі графикте 1978-2008 жылдар аралығында жалпы өмір сүру құнының (қалалық тұтынушылар үшін; CPI U), медициналық қызметтердің құнының (Тұтыну баға индексінің (ТБИ) медициналық қызметтер компоненті), сондай-ақ жеке төрт жылдық колледждердегі оқу ақысы мен төлемдердің инфляция деңгейі көрсетілген (College Board деректері бойынша). Барлық көрсеткіштер 1978 жылғы деңгейге шаққанда есептелген. Осы кезеңде өмір сүру құны шамамен 3,25 есеге өсті, медициналық қызметтердің құны шамамен 6 есеге, ал колледждердегі оқу ақысы мен төлемдер 10 есеге жуық өсті. Басқаша айтқанда, медициналық қызметтердің құны өмір сүру құнынан екі есе жылдам өссе, колледждердегі оқу ақысы мен төлемдер өмір сүру құнынан төрт есе жылдам өсті. Осылайша, жалпы инфляцияның әсерін ескергеннен кейін, 2008 жылғы колледждердегі оқу ақысы мен төлемдер 1978 жылғыдан үш есе ауыр болды.

Экономикалық факторлар

Экономистердің көпшілігі жоғары білімнің артықшылықтары шығындарынан айтарлықтай басым екеніне және жоғары білім алғанның өзінің құнын ақтайтынына сенеді.

Әлеуметтік факторлар

Студенттерге жүктелетін қарыздың жылдам өсуінің экономикалық салдарынан өзге, жоғары студенттік қарыздың әлеуметтік жағдайларға да әсері бар. Бірнеше зерттеулер көрсетіп тұрғандай, аз қамтылған отбасылардан шыққан студенттер қарызға батып қалмас үшін оқуын тастап кетуі мүмкін. Орта таптағы отбасылар да тәуекелде, себебі колледж оқу ақысының өсуі олардың білім алу мүмкіндігін шектеуі мүмкін, ал білім – олардың қоғамда сәттілікке жетуіне қажетті жағдай. Жақындағы хабарламалар студенттердің қарызды төлей алмауынан туындаған стресске байланысты суицид жағдайларының көбейгенін көрсетеді. Экономикалық жағдайдан туындаған стрестің студенттердің психикалық денсаулығына кері әсері қоғамдық алаңдаушылыққа айналуда. Кейбір университеттер топтық оқу ақысы моделін қолданса да, көптеген университеттер қаржылық көмектің тиісінше өспеуіне қарамастан, қазіргі студенттердің оқу ақысын көтеруде. Бұл студенттерді қосымша несие алу немесе оқуын тоқтату арасында таңдау жасауға мәжбүр етеді.

Студенттік несие бойынша қарыз

Осыған орай, студенттердің жоғары білім алу үшін кредиттер алуы және оның нәтижесінде студенттік несие қарызының артуы да маңызды мәселе болып табылады. 1980-жылдары федералды студенттік несиелер студенттерге көрсетілетін көмектің басты бөлігіне айналды. 2006–2012 жылдар аралығында федералды студенттік несиелер екі еседен астамға өсті, ал студенттік несие қарызының жалпы сомасы 807 миллиард долларға жетті. Осы аралықта, екі жылдық мерзімде несие төлемеу көрсеткіші 2006 жылы 5,2 пайызды құраса, 2012 жылы 9,1 пайызға дейін өсті, бұл 2003 жылы тіркелген 4,5 пайыздық тарихи төмен көрсеткіштен екі еседен астам жоғары. 1987 жылдан бері деректер жинау басталғаннан бері, ең жоғары екі жылдық несие төлемеу көрсеткіші 1990 жылы 22,4 пайызды құрады. 2011 жылы Студенттік қарыз жобасының мәліметтері бойынша, төрт жылдық коммерциялық емес университеттерді бітірген студенттердің шамамен үштен екісі студенттік несие алған, орташа қарызы 25 250 долларды құрады, бұл 2009 жылмен салыстырғанда жалпы алғанда 5 пайызға өсімді көрсетті. 2010 жылы студенттік несие қарызы кредит картасы бойынша қарыздан асып түсті. 2012 жылғы Мемлекеттік үндеуінде АҚШ Президенті Барак Обама АҚШ-тағы жоғары білімнің құнының өсіп келе жатқанын атап өтті. 2011 жылы президент Обама «Табысыңша төле» атты студенттік несие жоспарын ұсынды, ол бұрынғы студенттерге білім беру қарызын табысының проценттік үлесі ретінде төлеуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, Обама әкімшілігі қабылданған студенттерге жіберілетін, оқу орнына қатысу құнының, соның ішінде барлық таза шығындар мен алынған қаржылық көмекті көрсететін стандартталған хатты әзірледі. 2012 жылдан бері студенттік несие қарызының жалпы сомасы артып келеді. Коронавирус пандемиясына байланысты 2020 жылдың наурыз айында «Жеңілдік және экономикалық қауіпсіздік туралы» заң қабылданды, ол федералды студенттік несиелердің пайыздық мөлшерлемесін 0%-ға бекітіп, көптеген студенттік несие төлемдерін 2021 жылдың 30 қыркүйегіне дейін тоқтатты.