Кіріспе

АҚШ-тың федералды қаржыландырылатын колледжге дайындық бағдарламасы

Upward Bound – АҚШ-тағы федералды қаржыландырылатын білім беру бағдарламасы. Бұл бағдарлама қазір TRiO деп аталатын бағдарламалар тобының бірі болып табылады, олардың барлығы 1964 жылғы Федералды экономикалық мүмкіндіктер туралы заңға (Кедейлікке қарсы күрес бағдарламасы) және 1965 жылғы Жоғары білім туралы заңға (Higher Education Act) өздерінің құрылуын қарыздар. Upward Bound бағдарламаларын АҚШ Білім департаменті іске асырады және бақылайды. Upward Bound бағдарламасының мақсаты – жоғары сынып оқушыларының белгілі бір санаттарына колледжге түсуге жақсы мүмкіндіктер ұсыну. Ең көп назар қажет ететін санаттар – төмен кірісті отбасылардан шыққандар, ата-аналары колледжді бітірмегендер және ауылдық жерлерде тұратындар. Бағдарлама жеке гранттар арқылы жұмыс істейді, олардың әрқайсысы шектеулі географиялық аймақты қамтиды және жыл сайын шамамен 59 000 студентке қызмет көрсетеді. Бағдарлама академиялық және академиялық емес ресурстарға, сондай-ақ мұражайларға сапарлар немесе мектеп жұмысына жеке сабақтар сияқты іс-шараларға баса назар аударады. Студенттерге оқу жылы бойы және 6 апталық жазғы бағдарламаға қатысу ұсынылады. Upward Bound бағдарламасына қабылданып, оқуға рұқсат алған көптеген студенттер «алғашқы буын колледж студенттері» деп аталады, яғни отбасыларында алғаш рет колледжге түскен студенттер. Бұл бағдарлама төмен кірісті отбасылардан және жетіспейтін мектептерден келген студенттер үшін арналған, оларға колледжде табысқа жетуге мүмкіндік береді.

Тарих

Бағдарлама 1965 жылдың жазында президент Линдон Б. Джонсон әкімшілігі кезінде 1964 жылғы Экономикалық мүмкіндіктер туралы заң (Федералдық кедейлікке қарсы күрес) қабылданғаннан кейін іске қосылды және 1965 жылғы Жоғары білім туралы заң қабылданғаннан кейін Білім департаментіне берілді. Upward Bound идеясы азаматтық құқықтар қозғалысының белсендісі, ұлттық білім беру саясаты жөніндегі кеңесші және Head Start бағдарламасын жасаушылардың бірі Стэн Салетттен туындады. Эксперименталды бағдарлама елдегі алғашқы федералдық бағдарлама ретінде, жоғары білім арқылы кедейліктегі орта мектеп оқушыларын орта тапқа көшіру мақсатымен, аз қамтылған студенттерді колледжге дайындау үшін құрылды. 1965 жылы 17 тұрақты Upward Bound бағдарламасына 2601 қатысушы қатысты. 1964 жылдан бері 2 миллионнан астам студент тұрақты Upward Bound бағдарламасына қатысып, 964 бағдарлама қаржыландырылды, оған 80 000-нан астам студент қатысуда. 1990 жылы Upward Bound тағы бір бағдарлама қосты, ол Upward Bound Math Science бағдарламасы деп аталды. Ол TRiO бағдарламасына жататын студенттердің математика және ғылым саласындағы біліктілігін арттыруға, оқу нәтижелерін жақсартуға және жоғары білімге түсуге ынталандыруға бағытталған. Білім департаментінің 2017-18 жылдарға арналған деректеріне сәйкес, қазіргі уақытта бағдарламаға 84 934 қатысушы қатысып, қызмет көрсетілуде, оның ішінде Upward Bound Math Science бағдарламасына қатысып жатқан 13 392 адам бар.

Қаржыландыру

Гранттар көбінесе жоғары білім беру институттарына (университеттерге) беріледі, бірақ кейбір сыйлықтар басқа коммерциялық емес ұйымдарға, мысалы, тайпалық ұйымдарға да берілген. Upward Bound бағдарламасы грант қаржыландыруды алатын университеттер мен ұйымдарды бәсекеге қабілетті критерийлер бойынша іріктейді: мақсаттылығын көрсете білетін үміткерлер; студенттердің әлеуметтік, эмоционалдық және академиялық қажеттіліктерін қанағаттандыратын үміткерлер; және жүйелі өзгерістерді ілгерілету үшін ведомствоаралық үйлестіруді және қоғамдық қатысуды күшейтетін үміткерлер. Upward Bound гранттары нәтижеге бағытталған, ал табыс деңгейі көбінесе грант мақсаттарымен салыстырылатын, ең жоғары құрылымдалған жылдық есептерге сәйкес анықталады. 2020 қаржы жылының мәліметтері бойынша Upward Bound-тың жылдық бюджеті шамамен 352 миллион долларды құрады.

Жоғарыға қарай математика-ғылыми бағдарлама

1990 жылы Upward Bound бағдарламасына қосымша Upward Bound Math Science Program бағдарламасы енгізілді. Бұл бағдарлама TRiO бағдарламасына қатысуға жарамды студенттердің математика және ғылым саласындағы біліктілігін арттыруға, оқу үлгерімін жақсартуға және жоғары білім алуға деген құлшынысын оятуға бағытталған.

Тиімділігі

Бірнеше зерттеулер TRIO Upward Bound бағдарламасының өте табысты екенін көрсетті. 2004 жылы АҚШ Білім департаменті (ED) жариялаған зерттеу бағдарламаның демографиялық сипаттамаларын толыққанды талдайды. Upward Bound бағдарламасының белгілі түлектері: Джон Кинонес, Анжела Басетт, Хосе М. Эрнандес, Трой Поламалу, Эмми жүлдесінің иегері журналист Рик Блалок, Кенни Леон, Донна Бразиль, Патрик Юинг, Генри Бонилла, Карди Би, ЛАЛА Кастильо, Рафаэль Уорнок, Опра Уинфри және Виола Дэвис. Бағдарламаның тиімділігі әр түрлі, себебі жергілікті бағдарлама директорлары студенттік базаға қатысты ең тиімді стратегияны анықтайды – студенттермен қатаң және жеке жұмыс істеуден бастап, студенттік өмір мен академиялық басқаруда көбірек кеңдік беруге дейін. Upward Bound бағдарламасына қатысқан студенттердің төрт жылдық білім беру мекемесіне түсу мүмкіндігі, сондай-соқпақ бағдарламаларға қатысқан студенттерге қарағанда жоғары, ал оңалту курстарына қатысу мүмкіндігі төмен екені анықталды. Upward Bound бағдарламасының ерекшеліктеріне колледж кампустарында өткізілетін жазғы тереңдеу бағдарламасы кіреді. Бұл бағдарлама студенттерді жоғары білім деңгейіндегі талаптармен таныстырады, сонымен қатар студенттерге орта мектепті бітірмей университет курстарын алуға мүмкіндік береді, осылайша жоғары білім алғаннан кейін оңалту курстарын қабылдау қажеттігін жоққа шығарады.

Колледжге дайындық

АҚШ Білім министрлігінің Саясат және бағдарламалық зерттеулер қызметі жүргізген зерттеуге сәйкес, білім алу деңгейі төмен студенттерде Upward Bound бағдарламасы төрт жылдық білім беру орындарында оқуға түсу мүмкіндігін және алынған кредиттер санын арттыратыны анықталды. Жоғары мектепті бітіргенге дейін Upward Bound бағдарламасына үнемі қатысу, төрт жылдық колледжге түсу көрсеткіштері және төрт жылдық білім беру орындарында алынған кредиттер сияқты білім беру нәтижелерін жақсартады. Upward Bound бағдарламасына қатысқан студенттер қатысу мерзіміне қарай ерекше топтарға бөлінді. Топтар: қысқа мерзімді (1-12 ай), орташа мерзімді (13-24 ай) немесе ұзақ мерзімді (25 ай және одан көп) қатысу, сондай-ақ бағдарламаны аяқтаған (бітіру арқылы) және аяқтамаған студенттер. Байқау зерттеуінің нәтижелері, Upward Bound бағдарламасында бір жылға қосымша қатысу студенттердің жоғары білім алуға, қаржылық көмекке үміттенуге, таңдаулы 4 жылдық колледж бағдарламаларына түсуге және жоғары білімді аяқтауға деген мотивациясын және табандылығын айтарлықтай арттыратынын көрсетті. Бағдарламаны аяқтамаған және аяқтаған студенттердің нәтижелерін салыстыру арқылы әртүрлі әсерлер өлшенді. Студенттердің жоғары білім беруге түсу көрсеткіші 74%-дан 91%-ға дейін өседі. Бұл зерттеуде бағдарламаға қатысуды жалғастыруға шешім қабылдаған студенттердің ерекшеліктеріне байланысты, шатастыратын факторлар бар, сондықтан олардың білім беруге қатысты үміттері жоғары. Қосымша бір жыл қатысудың нақты әсері, алынған нәтижелерден төмен болуы мүмкін. Зерттеушілер осы факторды бақылауға тырысып, ұқсас сипаттамалары бар және бағдарламаға қатысу ұзақтығы әртүрлі студенттерді салыстырды. Upward Bound бағдарламасының жалпы әсері көбінесе 4 жылдық колледждерде байқалады.

Жоғары білім алу

2002 жылғы Білім беруді ұзақ мерзімді зерттеуді қарастыру барысында, Ұлттық білім статистикасы орталығы жинаған мәліметтерге сүйенген зерттеушілер, федералдық қаржыландырылатын колледжге дейінгі бағдарламаларға қабілетті студенттердің бар болғаны 7% ғана осындай бағдарламаларға тіркелгенін анықтады. Зерттеу нәтижелеріне сәйкес, бағдарламаға қатысқан студенттердің төрт жылдық білім беру мекемесіне түсу ықтималдығы 0,576 есе, ал жоғары білім беру мекемесіне түсу ықтималдығы 0,555 есе төмен. Алайда, Upward Bound бағдарламасына қатысқан студенттердің жоғары білім беру мекемесінен шығып қалу ықтималдығы 31% жоғары. Қатысушылардың нәтижелерін көрсететін статистика толыққанды болмаса да, Upward Bound бағдарламасына қатысатын студенттер академиялық жағынан осал топқа жатады. Сондықтан, бұл нәтижелер Upward Bound бағдарламасының жеткіліксіздігін көрсете бермейді, бірақ студенттерге қажетті қолдау көбірек болуы мүмкін. Сонымен қатар, Hispanic Higher Education журналында жарияланған зерттеулер Upward Bound бағдарламаларының, әлгі жағдайда үмітсіздікке бой алған, латиноамерикандық студенттерге колледж арманына жетуге көмектесе алатынын көрсетеді. Латиноамерикандық студенттердің колледжге түсу көрсеткіштері төмен болуының себебі – «жұмысқа тез орналасуға бағытталған саясат, колледж дипломының артықшылықтарын түсінбеу, латиноамерикандық студенттерге деген төмен үміттер, қаржылық жоспарлаудың нашарлығы және жетекшілік тақырыптарының жетіспеуі» сияқты факторлар. Бірақ Upward Bound бағдарламалары осы факторлармен күресіп, студенттерге қолдау көрсетуі керек. Бұл бағдарламалардың негізгі мақсаты – білім беру және студенттерге жоғары білім алу мүмкіндіктерін ұсыну. Осының нәтижесінде, студенттерді колледжге түсуге ынталандырып, оларға оның қол жетімді екеніне сендіруге болады. Сондай-ақ, олар колледжге дайындық, бағдарлау және студенттерге оқу орнына түсу ғана емес, сонымен қатар бітіріп, кәсіп табу үшін жоспарлауға көмектеседі. Бұл бағдарламалардың басты кемшілігі – көптеген студенттер олардың бар екенін білмейді. Тағы бір мәселе – бұл бағдарламалардың мақсаты тек әлеуметтік жағдайы нашар студенттерді колледжге қабылдау ғана емес, сонымен қатар олардың оқуын аяқтауларына көмектесу болуы керек. Сонымен қатар, елімізде латиноамерикандықтардың саны артып келе жатқандықтан, білімді латиноамерикандық студенттердің көбеюі қоғамға пайда әкеліп, табыс табуға септігін тигізеді.

Зерттеудің күрделіліктері

Висконсин университетінің тағы бір зерттеуі көптеген зерттеулердің Upward Bound бағдарламалары өзінің міндетін – нашар қамтылған студенттердің жоғары білімге түсу деңгейін арттыруды – орындамайды деген қате пікірге келген болуы мүмкін екенін түсіндіреді. Зерттеуші басқа зерттеушілердің жұмысында әдістемелік және талдау қателіктері бар екенін, ал бұл бағдарламалар әртүрлі әлеуметтік-экономикалық жағдайдағы студенттер арасындағы үлгерімдегі айырмашылықты қысқарта алатынын айтады. 2009 жылы Upward Bound және Upward Bound математика және ғылым бағдарламаларының тиімділігі туралы бұрмаланған деректер жарияланғаннан кейін, Пелл институты бағдарламалардың оң нәтижелерін қайта талдау жүргізді. Пелл институтының мәліметтері заңмен бекітілген бағдарламалардың оң әсерін көрсетеді. Upward Bound бағдарламасына қатысқан студенттер бакалавр дәрежесін алу мүмкіндігі жағынан қосымша білім беру қызметтерін алмаған немесе жеткіліксіз алған студенттерден жоғарырақ болды. Upward Bound бағдарламасына қатысқан студенттердің үштен екісі жоғары мектепті бітіргеннен кейін бір жыл ішінде жоғары білім беру мекемесіне түсті, ал қосымша колледж қызметтеріне қол жеткізе алмаған студенттердің жартысынан да азы түсті. Upward Bound бағдарламасына қатысқан студенттердің бестен бірі жоғары білімге түсіп, жоғары оқу орнын бітіргеннен кейін алты жыл ішінде бітірді, ал қосымша қызметтері жоқ студенттердің оннан бірі ғана осы көрсеткішті көрсетті.

Түсініктер және жылдық нәтижелер туралы есептер

Америка Құрама Штаттарындағы Upward Bound бағдарламаларына қатысты әртүрлі тәсілдердей, осы бағдарламаларға деген түсініктер де әртүрлі. Upward Bound бағдарламасының нәтижелеріне қатысты пікірлерді қалыптастырғанда, ең құнды кері байланыс бағдарламаға қатысушылардың және олардың ата-аналарының өзінен келеді. Upward Bound бағдарламасы туралы студенттер мен ата-аналардың жиынтық пікірлерін көрсететін деректер аз болғанымен, университеттердегі жекелеген кері байланыстар жыл сайын тіркеліп отырады. Орталық Батыстағы колледждің Upward Bound бағдарламасына қатысқан 20 адамның сандық және сапалық зерттеуіне сәйкес, кейбір студенттер бұл бағдарламаға қатысқанға дейін колледжге түсуді жоспарламағанын айтты. Зерттелген студенттер әлеуметтік және академиялық тұрғыдан дайындық алды, сонымен қатар бағдарламада академиялық емес, әлеуметтік дайындыққа көбірек мән берілгенін сезінді.

Пима қоғамдық колледжі - Desert Vista кампусы

Пима қауымдастық колледждерінің "Жоғары қадам" бағдарламасы студенттерден, оқытушылардан және ата-аналардан бағдарламасы туралы сапалық деректер жинады. Бағдарламаға қатысқан, қатысқан немесе онымен байланыста болған студенттер мен ата-аналар бағдарламаның жұмысын оң бағалады. Бұл топ "Жоғары қадам" бағдарламасын жақсарту жолдарын анықтау сұрақтарына жауап беруде қиындықтарды кездестіргенін хабарлады. Топ атап көрсеткен артықшылықтары: бағдарлама жақсы жоспарланған және ұйымдастырылған, бағдарлама студенттер ғана емес, ата-аналардың да ынтасын арттырды, сондай-ақ бағдарлама ата-аналарды "Жоғары қадамның" талаптарымен толыққанды таныстырды.

Старк мемлекеттік колледжі

Старк мемлекеттік колледжінде студенттер COVID-19 шектеулерінен кейін STEM саласындағы іс-шараларда тікелей және тәжірибелік оқытуды қалайтындарын білдіргенін анықтады. Сонымен қатар, бағдарламаны аяқтаған студенттердің 77% «Колледж байланысы» оқу-әдістемелік/консультациялық сессияларын жақсы немесе өте жақсы деп бағалады. Бірнеше студенттер кейбір сессиялардың қайталанатын сияқты екенін және оқу ортасында көбірек ойын-сауықтар болғанын қалағанын айтты. Stark State College студенттердің көптеген пікірлері жақсы немесе өте жақсы деп бағаланғанын, пікірлердің көпшілігі оқу шараларының тым көп екенін және оларға саяхаттар ұнағанын көрсетті. Бағдарламаны аяқтаған жоғары сынып студенттері өз тәжірибелерін жоғары бағалап, қазіргі орта мектеп студенттеріне кеңес беру үшін бағдарламаға қайтып оралуға дайын екендерін білдірді. «Жоғары қадам» бағдарламасы үшін құрылған ата-аналар қауымдастығының көптеген ата-аналары іс-шараларға қатысып, жыл сайын студенттік лидерлік конференцияларында жетекшілік жасады. Сонымен қатар, ата-аналар бағдарламаның табысы мен оның жастарға тигізетін оң әсері үшін алғыс айтты.

Солтүстік Каролина Университеті

Солтүстік Каролина университетінің Upward Bound бағдарламасына қатысқан студенттердің ата-аналарын зерттеу барысында, ата-аналардың көп бөлігі балаларының бағдарламаға қатысқаннан кейін күрделі пәндерді оқып, үлгерімдері жақсарғанын хабарлады. Ата-аналар бағдарламадан кейін балаларының өз білім алуға деген көзқарасының жақсарғанын айтты. Ата-аналар бұл бағдарлама балаларына жеке адалдық, өзіне сенімділік және жоғары мақсаттарды қалыптастыруға көмектескенін сенді. Сондай-ақ, ата-аналар балаларының ақшаны жоспарлау және сенімді байланыс орнату сияқты ересектерге тән мінез-құлықтарын көрсеткенін де байқады.

Жылдық нәтижелер туралы есептер

Жылдық есептер – «Жоғары бағыт» бағдарламаларының бүкіл ел бойынша қандай нәтижелер көрсетіп жатқанын білудің таптырмас мүмкіндігі. Көптеген есептерде бағдарламаға жұмсалған қаражат, алған наградалар мен бюджет туралы толық мәліметтер келтіріледі. Одан да маңыздысы, көптеген есептер бағдарламаның түрлі деңгейлерінен алынған құнды пікірлерді қамтиды, олар бағдарламаны жақсартуға және оның артықшылықтарын анықтауға көмектеседі. Көптеген жылдық есептерде бағдарламаны бітіріп, жоғары білім алған студенттердің саны да көрсетіледі. Сондай-ақ, бұл жылдық есептер «Жоғары бағыт» бағдарламасына қатысуға ниеттенгендер үшін – баласын бағдарламаға қатыстыруды қалайтын ата-аналар үшін немесе бағдарламада жұмыс іздегендер үшін пайдалы ақпарат көзі болып табылады.