Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құрылымдық геологиядағы сызықтар – тау жыныстарының ішіндегі сызықты құрылымдық элементтер. Сызықтардың бірнеше түрі бар, олардың ішінде қиылысқан сызықтар, бүктелу сызықтары, минералдық сызықтар және созылу сызықтары ең көп кездеседі. Сызықтардың далалық өлшемдері карта сызықтары түрінде сүңгу бұрышы және азимутпен тіркеледі.
Lineations in structural geology are linear structural features within rocks. There are several types of lineations, intersection lineations, crenulation lineations, mineral lineations and stretching lineations being the most common. Lineation field measurements are recorded as map lines with a plunge angle and azimuth.
Қиылысу сызықтары
Кесісу сызықтары – үш өлшемді кеңістікте кез келген екі беттің қиылысуынан пайда болатын сызықтық құрылымдар. Кез келген жазықтықтағы төсектің іздері, әдетте, жергілікті бүктелулердің осьтеріне параллель түсті жолақтар түрінде көрінеді. Кесісу сызықтары екі жазықтықтың қиылысуынан да пайда болуы мүмкін. Кесісу сызықтары оларды құрайтын екі құрылымға қатысты өлшенеді. Мысалы, құрылымдық геологияның өлшеу ережелеріне сәйкес, бастапқы төсек, S0 жазықтығымен бүктелудің осьтік жазықтығында қиылысқанда, L01 кесісу сызығын құрайды, оның азимуты мен бағыты бүктелумен анықталады. Бұл – типикалық жарықша-төсек қиылысу бұрышы және бүктелудің барлық бөліктеріндегі бағытын анықтауға мүмкіндік береді.
Intersection lineations are linear structures formed by the intersection of any two surfaces in a three dimensional space. The trace of bedding on an intersecting foliation plane commonly appears as colour stripes generally parallel to local fold's hinges. Intersection lineations can also be due to the intersection of two foliations. Intersection lineations are measured in relation to the two structures which intersect to form them. For instance, according to the measurement conventions of structural geology, original bedding, S0 intersected by a fold's axial plane foliation, forms an intersection lineation L0 1, with an azimuth and plunge defined by the fold. This is the typical cleavage bedding intersection angle and is diagnostic of the plunge of the fold on all parts of the fold.
Ұзындығы
Созылу сызықтары тау жыныстары массасының асимметриялық деформациясы кезінде тау жыныстарын қию арқылы қалыптасады. Созылу сызықтары ең алдымен ең үлкен созылу векторын көрсетеді, ол қысқарудың негізгі жазықтығына перпендикуляр болады. Созылу сызығын бал немесе меласса шар ретінде елестетуге болады, оны тартқанда, ол тартылған бағытқа параллель, сигара пішіндес таяққа айналады. Бұл, қима аймағында кездесетін қима күшінің тау жынысын созу бағытына параллельдігімен сәйкес келеді. Ұзарту қысқарумен бір уақытта, бірақ созылған таяққа перпендикуляр бағытта жүреді. Оң жақтағы суретте (жоғарыда) көрсетілгендей, конгломераттың домалақтары, ең алдымен, субсфералық домалақтар мен тастар түрінде орналасқан. Деформация кезінде тау жынысы тегістеліп, содан кейін осы жартастың орналасқан жеріндегі иілгіш қима аймағы бойымен қозғалыс арқылы созылады. Сфералық конгломерат домалақтары осы қима аймақтың қозғалыс бағыты бойынша созылып, қазіргі біршама жалпақталған, сигара пішіндес формаға ие болады. Осылайша, домалақтар қима аймақтың бағыты (сувертикальды) және қима аймақтың қозғалыс бағыты туралы маңызды ақпаратты сақтайды, ал домалақтың бастапқы субсфералық пішінінен қазіргі созылған, сигара пішіндес формаға дейінгі жалпы өзгеруі геологиялық өткенде тау жынысы массасының басынан өткен деформацияны өлшеуге мүмкіндік береді. Созылу сызықтары сондай-ақ, қима аймақтарындағы жапырақтар сияқты, бұрыннан бар беттердегі сызықтық белгілер ретінде де көрінеді (оң жақтағы суретті қараңыз). Мұндай жағдайда сызық жазықтықта айқын көрінбеуі мүмкін және жазық бетке шүберек ретінде өлшеуді талап етуі мүмкін. Бұл жағдайда екі сызық бір деформация оқиғасында пайда болады, бірақ деформацияланған тау жыныстарының әртүрлі реологиясына байланысты әртүрлі түрде көрінеді. Ақырында, созылу сызығы мен қиылысу сызығының негізгі айырмашылығы – созылу сызықтары тау жынысы массасындағы басқа жазық құрылымдардың бағыты туралы ақпаратты бермейді. Суретте көрсетілген құмтастындағы сызықтар бұрынғы деформация оқиғасының жапырақтарын тіркемейді және бүктелулер немесе бастапқы төсеулердің бағытын анықтау үшін қолданылмайды. Сызықтық құрылымдар құрылымдық картада өте маңызды, оларды деформация фазаларын бөліп, деформацияның кинематикасын анықтау үшін пайдалануға болады. Кварц таяқтары – деформацияланған тау жыныстарында көзге ең түсетін сызықтық құрылымдардың бірі. Салыстырмалы түрде сирек кездесетініне қарамастан, таяқтар әлемнің бірнеше жерінде сипатталған. Олар кездесетін жерде, бірден көзге түседі. Таяқтардың қалыңдығы айқын көрінеді, олар айналадағы тау жыныстарымен жиі қарама-қарсы келеді. Геологияда "таяқ" немесе "rodding" термині кеңінен деформацияға төтеп беру кезінде цилиндрлік пішінге келген тау жынысы массасына қатысты, бірақ әдебиетте әртүрлі анықтамалар бар. Таяқтардың пайда болу механизмдерін далалық бақылаулар арқылы анықтауға болады. Олар көбінесе бүктелу осьтеріне параллель және ең үлкен қысым бағытына перпендикуляр орналасқан. RODS туралы қосымша ақпарат алу үшін:
Stretching lineations are formed by shearing of rocks during asymmetric deformation of a rock mass. Stretching lineations record primarily the vector of greatest stretch, which is perpendicular to the principle plane of shortening. A stretching lineation may be visualised as a ball of treacle (molasses) which, when pulled, forms a cigar shaped rod parallel to the direction in which it is pulled. This is parallel to the direction in which a shearing force, as found in a shear zone, stretches the rock. Shortening occurs at the same time as elongation but in a perpendicular sense to the stretched rod. With reference to the image at right (top), the conglomerate pebbles most likely were deposited as sub spherical pebbles and boulders. During deformation the rock was flattened and then stretched by movement along a ductile shear zone within which this outcrop resides. The spherical conglomerate pebbles stretched along the direction of movement of this shear zone, attaining their current somewhat flattened cigar shaped form. The pebbles thus record important information on the orientation of the shear zone (subvertical) and the direction of movement of the shear zone, and the overall change in pebble shape from originally sub spherical to presently elongate cigar shaped, allows one to quantify the strain experienced by the rock mass in the geologic past. Stretching lineations may also manifest as linear features upon pre existing surfaces such as foliations within shear zones (see image at right, below). In such a case the lineation may not be as obvious in plan and may require measurement as a rake upon a planar surface. In this case, the two lineations are formed in the same deformation event but are manifest differently owing to the different rheologies of the deformed rocks. Finally, the key difference between a stretching lineation and an intersection lineation is that stretching lineations carry no information on the orientation of other planar fabrics within a rock mass. In the case of the illustrated lineations within the sandstone, they do not record an earlier deformation event's foliation and cannot be used to infer orientation information for folds or original bedding. Linear structures are extremely important in structural mapping, they can be used to separate deformation phases and to determine the kinematics of deformation. Quartz rods are one of the most eye catching linear structures in deformed rocks. Despite relatively rare, rods are described in several places worldwide. Wherever rods occur, they are promptly noticed. Rods form a conspicuous coarse lineation, frequently highly contrasting with the surrounding rock in regions that was under high strain. The term rod or rodding, in geology, broadly refers to a mass of rock, which has assumed a cylindrical shape while accommodating strain; however, different definitions are found in the literature. The mechanisms of rod formation can be constrained from field observations. They are frequently parallel to fold axes and lie at right angles to the direction of maximum compression. For more information on RODS please refer to: