Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балық түрлері
Species of fish
Алтын шаңшы (Notemigonus crysoleucas) – Солтүстік Американың шығысында табиғи ортада өсетін шабақ тұқымдас балық. Ол өз туысының жалғыз өкілі. Көптеген балықшылар оны тірі жем ретінде пайдаланады, және АҚШ-та ең көптеп шараптандырылатын балық түрі болып саналады. Оны Квебек провинциясында кездестіруге болады, ал француз тілінде "Mené jaune" немесе "Chatte de l'Est" деп аталады.
The golden shiner (Notemigonus crysoleucas) is a cyprinid fish native to eastern North America. It is the sole member of its genus. Much used as a bait fish, it is probably the most widely pond cultured fish in the United States. It can be found in Quebec, and its French name is "Mené jaune" or "Chatte de l'Est".
Таксономия
Ол Leuciscinae кішітұқымдасының Ескі әлем кладындағы Солтүстік Американың жалғыз өкілі.
It is the only North American member of the Old World clade within subfamily Leuciscinae.
Сипаттама
Дегенмен, оның ұзындығыға дейін жете алатыны белгілі, табиғатта алтын шаңбалақ әдетте - арасында болады. Денесі бүйірден қысылған (терең денелі). Арқасы қара жасыл немесе зәйтүн түсті, ал құрсағы күміс ақ. Кішірек жекелемелерде қабырғалары күміс, ал үлкендерінде алтын түсті. Қабырғаларында әлсіз қоңыр жолақ болуы мүмкін. Аналдық қанаты үлкен және 8-19 сәуледен тұрады, ал арқалық қанаты көбінесе 8 сәуледен тұрады. Шашақтары салыстырмалы түрде ірі және балықты ұстағанда оңай түсіп қалады. Аузы кішкентай және жоғары қарай иілген. Екі ерекшелік алтын шаңбалақты басқа барлық шабақтардан ажыратады: (1) бүйірлік сызық айқын төмен қарай иілген, ең төменгі нүктесі қуыс қанаттарының үстінде; және (2) қуыс қанаттары мен аналдық қанатының табаны арасындағы құрсағында, шашақсыз, ет тәрізді қыры бар. Қырының үстінде шашақтың болмауы алтын шаңбалақты Солтүстік Американың бірнеше жеріне енгізілген еуропалық түр Scardinius erythrophtalmus-тан ажырату үшін маңызды. Рудтың да ортаңғы құрсақ қыры бар, бірақ оның қырында шашақтар болады. Алтын шаңбалақ пен руд шындығында будандаса алады және будандастардың ортаңғы құрсақ қырында бірнеше шашақтар болады.
Though it has been known to reach lengths of , in the wild the golden shiner is usually between long. The body is laterally compressed (deep bodied). The back is dark green or olive, and the belly is a silvery white. The sides are silver in smaller individuals, but golden in larger ones. There can be a faint dusky stripe along the sides. The anal fin is large and has 8 19 rays, while the dorsal fin comprises almost always 8 rays. Scales are relatively large and easily lost when the fish is handled. The mouth is small and upturned. Two characteristics can distinguish the golden shiner from all other minnows: (1) the lateral line has a pronounced downward curve, with its lowest point just above the pelvic fins; and (2) there is a fleshy keel lacking scales on the belly between the pelvic fins and the base of the anal fin. The lack of scales on the keel is important to differentiate the golden shiner from the very similar looking rudd, Scardinius erythrophtalmus, a European species that has been introduced in a few places in North America. The rudd also has a midventral keel, but that keel bears scales. Golden shiner and rudd can in fact hybridize and hybrids have a few scales on their midventral keel.
Тарату
Алтын шынар Солтүстік Американың шығыс жартысында, солтүстікке қарай Сент-Лоуренс өзеніне, Ұлы көлдерге және Виннипег көліне дейін, ал батысқа қарай Дакота мен Техасқа дейін таралған. Байлық ретінде пайдаланылуының нәтижесінде, ол табиғи ареалынан тыс көптеген жерлерге де әкелінген.
The golden shiner is found throughout the eastern half of North America, north to the St Lawrence River, Great Lakes, and Lake Winnipeg, and west to the Dakotas and Texas. Because of its use as bait, it has also been introduced in many places outside this native range.
Тіршілік ету ортасы
Алтын шабақтар тыныш суды ұнатады, сондықтан көлдерде, тоғандарда, батпақтарда және арналарда кездеседі. Олар кейде өзендердің ең тыныш бөліктерінде табылады. Олар шөптесін жерлерді жақсы көреді. Олар ластануға, лайлы суға және оттегінің төмен деңгейіне төзімді. Солтүстік Америка шабақтары үшін бұл ерекше жоғары болса да, олар жоғары температураны да қабылдай алады.
Golden shiners prefer quiet waters and are therefore found in lakes, ponds, sloughs, and ditches. They are sometimes found in the quietest parts of rivers. They like weedy areas. They are fairly tolerant of pollution, turbidity, and low oxygen content. They can also tolerate temperatures as high as , which is unusually high for a North American minnow.
Диета
Алтын шыршалар - бәсенді жейтін және көбінесе таң мен кешке белсенді болатын планктонмен қоректенетін балықтар. Олар зоопланктон мен фитопланктонды жейді. Ал олардың өзі форель және бас сияқты көптеген балықтарға азық болады, сондықтан олар жем ретінде жиі қолданылады.
Golden shiners are omnivorous and crepuscular planktivores. They eat zooplankton, phytoplankton, They are themselves food for all manner of game fish such as trout and bass, hence their popularity as bait fish.
Көбею
Олардың таралған аймағының оңтүстік бөлігінде алтын шаңшықтар бір жасқа келгенде көбейе бастайды; ал Канадада алғашқы көбейу көбінесе үш жастан басталады. Аналықтары өсімдіктер арасына 200 мыңға дейін жабысқақ жұмыртқа салады. Ата-аналық қамқорлық болмайды. Кейде, басқа да бірнеше ұсақ балықтар сияқты, алтын шаңшықтар жұмыртқаларын құмтезек, үлкен ауызды шабақ немесе қазылқан балықтың (соңғы екеуі шаңшықтардың кәсіпқой жемтігі болуы мүмкін) иеленген ұяларына салады. Бұл мінез-құлық жұмыртқа тастау деп аталады және көкек сияқты құстардың ұя паразитизміне ұқсас, себебі шаңшық жұмыртқалары құмтезек, үлкен ауызды шабақ және қазылқан балықтың ұяларына күтім жасау арқылы пайда көреді. Дегенмен, көкектің паразиттік әрекеттерінен өзгеше, ата-ана жұмыртқалары паразит жұмыртқалардың болуынан зиян шекпейді, тіпті жыртқыштар ұрыққа шабуыл жасағанда, сұйылу эффектісінен пайда табуы мүмкін.
In the southern parts of their range, golden shiners can start reproducing at one year of age; in Canada, first breeding is more commonly at three years of age. Females lay up to 200,000 sticky eggs each amid vegetation. There is no parental care. Occasionally, like a few other minnows, golden shiners can deposit their eggs in the occupied nests of pumpkinseed, largemouth bass or bowfin (the latter two can be predators of shiners). This behaviour is called egg dumping and resembles the brood parasitism of birds such as cuckoos, inasmuch as the shiner eggs will benefit from the parental care that pumpkinseed, largemouth bass, and bowfin provide to the content of their nests. In contrast to parasitism by cuckoos, however, the parent's eggs do not suffer from the presence of parasitic eggs, and may actually benefit from a dilution effect when predators attack the brood.
Мінез-құлық
Алтын шаңшықтар кең аумақта қоныс аударатын үлкен топтарда (қойықтарда) тіршілік етеді. Бірнеше зертханалық зерттеулер көрсеткендей, балық үйірмесінің қозғалысын оның алдыңғы қатарындағы аздаған балықтар анықтай алады. Мысалы, үлкен аквариумда тамақ қашан және қайда бар екенін білетін балық, басқа балықтарды күнінің дұрыс уақытында дұрыс жерге жетелей алады. Егер барлық балықтардың білімі шамалас болса да, кейбір балықтардың әрқашан қозғалыстағы үйірме алдында болуға бейімділігі бар, мүмкін олар табиғи түрде аштық сезімімен және тамақ табуға деген ынтасымен байланысты. Кішкентай балықтар үлкен балықтарға қарағанда үйірме алдында жиі кездеседі, бұл да, әдетте, олардың тамақ табуға деген ынтасымен түсіндіріледі. Басқа шабақтар сияқты, алтын шаңшықтар да ерекше тері жасушаларында сақталатын шрекстфф (қорқыныш зат) деп аталатын дабыл сигналына сезімтал. Жыртқыш балық шабақты ұстап, тістеген кезде, терісі зақымдалып, бұл зат шығарылады, ал жақын маңдағы басқа шабақтар оны сезініп, одан қашып кетеді. Бұл зат жыртқыш балықтың нәжісінде де сақталуы мүмкін, сондықтан шабақтар жыртқыш балықтың нәжісі арқылы оның бар екенін анықтай алады. Зертхана жағдайында алтын шаңшықтар басқа алтын шаңшықтарды жеген жыландардың нәжісі бар суға күшті реакция көрсетсе, жасыл қылыштейлілерді жеген жыландардың нәжісі бар суға онша реакция көрсетпеді, себебі жасыл қылыштейлілерде дабыл сигналы жоқ. Басқа балықтар сияқты, алтын шаңшықтар да күндізгі уақытты жақсы сезінеді және тамақ белгілі бір уақытта берілген кезде оның келуін болжай алады. Олар күніне бірнеше рет тамақтанған жағдайда да осы мүмкіндікке ие. Бұл болжам жүзу және тамақ көзіне қарай бағытталу арқылы білінеді, ал басқа, тәжірибесіз балықтар оны сезініп, тамақты бөлісу үмітімен оған қосылады. Алтын шаңшықтар уақыт пен орынды байланыстыруды (күннің әр түрлі уақыттарымен әр түрлі орындарды байланыстыру) да қабілетті. Оларды аквариумның бір бөлігінде таңертең, ал күндіз басқа бөлігінде тамақтандыруға немесе таңертең бір бөлігінде, түстен кейін басқа бөлігінде, ал кешке бірінші бөлігінде тамақтандыруға үйретуге болады.
Golden shiners live in large groups (shoals) that roam widely. Several laboratory studies have shown that the movements of a shoal can be determined by a minority of individuals at the front of it. For example, an individual that knows when and where food is available within a large tank can lead many other fish to the right place at the right time of day. If all fish have similar knowledge, there is still a tendency for some individuals to be found always at the front of a moving shoal, possibly because they are intrinsically hungrier and more motivated to find food. Small fish are also found more often at the front of a shoal than larger fish, again possibly because they are more motivated to find food. Like other minnows, golden shiners are sensitive to the release of an alarm substance, or schreckstoff, contained within special skin cells. If a predator catches and bites into a minnow, the skin is broken, the substance is released, and other minnows in the vicinity can detect the substance and react to it by leaving the area. The substance can also survive intact in the feces of a predator, and minnows can thus detect the presence of a minnow eating predator through the presence of its feces. In the laboratory, golden shiners were found to react strongly to water that contained feces from snakes that had eaten other golden shiners, but not nearly as much to water laden with feces from snakes that had eaten green swordtails, a fish that does not possess an alarm substance. Like other fishes, golden shiners have a good daily time sense and can anticipate the arrival of food when this food is made available at the same time of the day or night. They can also do this when there is more than one mealtime a day. This anticipation is expressed as swimming and positioning towards the food source, and other naive individuals can perceive this and join the anticipating fish in the hope of sharing its food. Golden shiners are also capable of time place learning (associating different places with different times of day). They can be taught to feed in one part of an aquarium in the morning and a different part in the afternoon; or to feed in one part in the morning, a different part at mid day, and back to the first part in the afternoon.
Қоршаған ортаға әсер ететін токсикалық заттардың теріс әсері
Зерттеушілер алтын шаңбалықты метил сынапқа ұзақ уақыт әсер етуі жүйке, репродуктивтік, иммундық және эндокриндік жүйелердің жұмысына, сондай-ақ мінез-құлқына зиянды әсер ететінін анықтады. Мысалы, метил сынапқа ұшыраған алтын шаңбалықтар гипоталамус, гипофиз және гонадалардың жұмысын тежеу арқылы көбею қабілетінің төмендеуін көрсетті. Көптеген балықтардың миындағы химиялық заттың концентрациясы денесінің басқа бөліктеріне қарағанда жоғары болды. Көп мөлшерде сынапқа ұшыраған балықтарда жыртқыштарға ұшырағаннан кейін бірігіп жүзу кешіктірілді. Бұл балықтардың бұрынғы мінез-құлқына оралуы үшін, аз мөлшерде сынапқа ұшыраған басқа топтарға қарағанда, үш есеге дейін көп уақыт қажет болды. Зерттеулер түрлі балық тіндеріндегі макрофагтарды қарастыру арқылы тіндердің зақымдануы мен сынапқа ұшырау арасындағы байланысты анықтады. Гистологиялық талдау нәтижесінде, макрофагтардың жиынтық ауданы мен еркек және әйел алтын шаңбалықтардың көкбауыр және бұлшық тіндеріндегі сынап концентрациясы арасында оң корреляция байқалды.
Researchers have found that long term exposure of golden shiners to methylmercury can cause disadvantageous effects in the function of the nervous, reproductive, immune, and endocrine systems as well as in behavior. For example, golden shiners exposed to methylmercury showed a decline in reproduction through the inhibition of hypothalamus, pituitary, and gonadal function. Many fish showed higher concentrations of the chemical in the brain compared to the rest of the body. Fish exposed to high amounts of mercury showed signs of delayed shoaling after exposure to predators. These fish took up to nearly three times longer to return to pre exposure behaviors compared to other groups exposed to lower amounts of mercury. Studies have also seen relationships between tissue damage and exposure to mercury by examining macrophage aggregates in different fish tissues. Using histological analysis, a positive correlation was seen between the total area of macrophage aggregates and total mercury concentration of muscle tissues in the spleen of both male and female golden shiners.