Кіріспе

Тиволи бақтары, сонымен қатар Тиволи деп те аталады, – Данияның Копенгаген қаласында орналасқан ойын-сауық паркі және демалыс бағы. Парк 1843 жылғы 15 тамызда ашылды және жақын маңдағы Даниядағы Клампенборгтегі Драйрехасбаккен мен Австриядағы Венадағы Вурстельпратерден кейін әлемдегі үшінші ең көне ойын-сауық паркі болып табылады. 2017 жылы 4,6 миллион келушіні қабылдаған «Тиволи» Париждегі Тиволи бағына (өз кезегінде Италияның Рим қаласына жақын Тиволи қаласының атымен аталған) және Лондондағы Воксхолл бақтарына сілтеме жасайды. Ол Лоис Лоуридің «Жұлдыздарды санау» сияқты әртүрлі кітаптарында еске алынған, сондай-ақ 1961 жылғы «Рептиликус» ғылыми-фантастикалық фильмінде де маңызды орын алған. Тиволидің негізін қалаушы Георг Карстенсен (1812 – 1857) Тиволиді құруға бес жылдық рұқсат алып, король Кристиан VIII-ге «халық көңіл көтеріп жатқанда саясат туралы ойламайды» деген уәде берген. Король Карстенсенге жылдық жалдамаға Вестерпорттың (Батыс қақпасының) сыртындағы 15 акр (61 000 м²) бекінілген глацисті пайдалануға рұқсат берді. 1850 жылдарға дейін Тиволи қаладан тыс жерде орналасқан, қаладан тек Вестерпорт арқылы ғана қол жетімді болды. Бастапқыда Тиволиде түрлі тартымдылықтар болды: фантастикалық Шығыс стиліндегі ғимараттар, театр, оркестр алаңдары, мейрамханалар мен кафелер, гүл бақтары және атқарушы айналмалы және қарапайым көрікті теміржол сияқты механикалық ойын-сауықтар. Қараңғыда түрлі-түсті шамдар бақтарды жарықтандырды. Кейбір кештерде Тиволи көлінде арнайы жасалған фейерверктер көрінетін, ол қаланың бекінісін қоршаған ордың қалдығы болды. Композитор Ханс Кристиан Лумбе (1810 – 1874) 1843 жылдан 1872 жылға дейін Тиволидің музыкалық директоры болды. Лумбе Вена вальсінің композиторларынан, мысалы Штраус отбасынан (Иоганн Штраус I және оның ұлдарынан) шабыттанды және «Солтүстіктің Штраусы» деп танылды. Оның көптеген шығармалары бақтарға арналған, соның ішінде «Тиволи билет иелеріне сәлем», «Карнавал қуаныштары» және «Тиволидегі мерекелік түн» бар. Тиволи симфониялық оркестрі әлі де оның көптеген шығармаларын орындайды. 1874 жылы ескі кіші театрдың орнына қытай стиліндегі Пантомиматеатр (пантомима театры) салынды. Көрермендер ашық ауада тұрады, сахна ғимараттың ішінде орналасқан. Театрдың «пердесі» – механикалық тау құстың құйрығы. Театрдың басынан бастап итальяндық пантомималардың үйі болды, оны итальяндық Джузеппе Казорти Данияға әкелді. Бұл дәстүр итальяндық Commedia dell'Arte-ге байланысты, ол сақталған; ол Кассандр (қарт әке), Колумбина (оның әдемі қызы), Арлекин (оның жары) және, әсіресе ең кішкентай көрермендерге ұнайтын, ақымақ қызметші Пьеро сияқты кейіпкерлерді бейнелейді. Сөздік диалогтың болмауы артықшылық болып табылады, өйткені Тиволи қазір халықаралық туристік орталыққа айналды. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Тиволиде адамдар көрмелері де өткізілді. 1943 жылы нацистік жақтастар Тиволидің көптеген ғимараттарын, соның ішінде концерт залын өртеп жіберді. Олардың орнына уақытша ғимараттар салынды және бірнеше аптадан кейін саябақ қайтадан ашылды. Тиволи өзінің бастапқы сүйкімділігі мен дәстүрін жоғалтпай, үнемі дамып келеді. Георг Карстенсен 1844 жылы: «Тиволи ешқашан толыққандай болмайды», – деген еді. Бұл сезім бір ғасырдан кейін Уолт Дисней өзінің Тиволиден шабыттанған ойын-сауық паркі туралы: «Диснейленд ешқашан толыққандай болмайды. Ол әлемде қиял-ойы бар болғанша өсе береді» деп айтқан сөзімен қайталанды. Дания, Исландия, Норвегия және Швеция тілдерінде «тиволи» сөзі кез келген ойын-сауық паркінің синониміне айналды.

Саяхат

Бұл саябақ 1914 жылы салынған ағаштан жасалған "Рутшебанен" немесе кейбір адамдар "Бьергбанен" (Тау жолы) деп атаған дөңгелекті жол үшін танымал. Бұл – әлі күнге дейін жұмыс істеп тұрған әлемдегі ең көне ағаш дөңгелекті жолдардың бірі. Оператор төмен түсетін төбелерде жылдамдық артық болмауы үшін тежегіштер арқылы аттракционды басқарады. Бұл ACE Coaster Classic. Тағы бір дөңгелекті жол – "The Demon" ("Дæмонен"), Immelmann циклы, тік цикл және нөлдік G айналымы бар, барлығы тек бір минут қырық алты секунд ішінде. Ескі дөңгелекті жол, "Жылан" ("Сланген"), "The Demon" үшін орын ашу үшін алынып тасталды. 2017 жылы Тиволи бақтары аттракционға виртуалды шындықты қосып, ежелгі Қытай арқылы ұшуды және айдаһарлар мен жындармен кездесуді симуляциялады. "The Demon" концерт залының жанында орналасқан. 2006 жылы Тиволиде ашылған танымал серуен аттракционы – "The Star Flyer". Австриядағы Funtime австралиялық компаниясы салған, биік және қаланың панорамалық көрінісін ұсынады. Жаңа аттракциондарға "Fatamorgana" және "Tik Tak" кіреді. "Fatamorgana" 2016 жылы ашылды. Бұл әлемдегі алғашқы Condor 2GH, ол екі бөлек орындықты ұсынады: бірін екі орындық гондоламен, екіншісі – жоғары жылдамдықпен айнала шалқып, ортаға қарама-қарсы отыратын орындықпен. "Tik Tak" 2018 жылы ашылды және Mondial Shake R5-тің тұңғыш тұрақты орнатылған нұсқасы болып табылады. Бұл модель саяхаттық модельге қарағанда аздап жұмсақ және керемет безендірілген.

Роликті тау-кеніштер

Саяхат атауы Түрі Ашылған жылы Өндіруші Қосымша ақпарат Түйе жолы (Камэлен) Болат, отырып бару 2019 Зиерер Ұзын жолдағы жылдамдыққа және биіктікке жетеді; жас шегі 2 жас. Кішкентай Тиволи үлгісі, 2x6 вагондары. Бұл 1974 жылдан 2018 жылға дейін жұмыс істеген Caravanen атты аттракционның орнына келді. Камеленнің жоспары бірдей, бірақ жаңа рельстермен және жаңа вагондармен. Демон (Dæmonen) Болат, еденсіз 2004 Bolliger & Mabillard 564 м ұзындықтағы (1850,4 фут) және 3 инверсиясы бар (ілмек, Иммельман, нөлдік күш) биіктікке жетеді; биіктік шегі 1,32 м. Еденсіз, арнайы жасалған аттракцион, 4x6 вагондары. Аттракцион 2017 жылдан 2020 жылға дейін виртуалды шындықпен жұмыс істеді (гигиеналық себептермен COVID-19 салдарынан болуы мүмкін). Галактика экспресі (Mælkevejen) Жеңілдетілген 2019 Mack Rides 312 м ұзындықтағы (1025,4 фут) жолдағы жылдамдыққа жетеді; жас шегі 2 жас. Арнайы жасалған жеңілдетілген аттракцион. Ол 2018 жылы жабылып, орнына салынуына мүмкіндік берген Odinexpressen аттракционның орнын басты, сәл ұзын жолмен, бірақ жылдамдығы айтарлықтай төмендеді. Роллеркостер (Rutschebanen) Ағаш, отырып бару 1914 Valdemar Lebech Бұл классикалық аттракцион 720 м ұзындықтағы (2362,2 фут) және тау айналасындағы 2x12 вагондарымен биіктікке жетеді.

Басқа аттракциондар

Aquila – 2013 жылы ашылған алып тербеліс және спинерлік аттракцион; центробектік күші 4 g-ға дейін жетеді; биіктігі 1,2 м. Zamperla. Бамперлік машиналар – 1926 жылдан бері қолданылып келе жатқан классикалық бамперлік машиналар. Fatamorgana – 2016 жылы ашылған биік гибридті Condor аттракционы. Huss. Шатыр тербелісі (Ballongyngen) – 1943 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ашылған айналмалы дөңгелек. The Flying Suitcase (Den Flyvende Kuffert) – 1993 жылы ашылған, 2010 жылы жаңартылған, 7 минуттық H.C. Андерсеннен шабыттанған қараңғы саяхат. Mack Rides. The Galley Ships – 1937 жылы ашылған айналмалы қайықтар. Алтын мұнара – 1999 жылы ашылған Turbo Drop мұнарасы; биіктігі S&S Worldwide. Шахта (Minen) – 2003 жылы ашылған қайықтағы қараңғы саяхат; бұл 200 метрлік шахта тақырыбындағы саяхатта 2 метрлік құлау бар. Mack Rides. Монсун (Monsunen) – 2001 жылы ашылған алып тербеліс, сиқырлы кілем саяхаты; биіктігі 1,4 м. Zierer. Аспан кемесі (Himmelskibet) – 2006 жылы ашылған биік аспанға көтерілетін аттракцион; биіктігі 1,2 м. Funtime. Свинг каруселі – Хэллоуин мен Рождествода қолданылатын тербеліс. Tik Tak – 2018 жылдың жазында ашылған спинерлік аттракцион; келушілер жоғары жылдамдықпен тік және көлденең айналып, 4G күшіне дейін ұшырап, "уақыт пен кеңістікке лақтырылады". Mondial (Shake R5).

Балалық саяхат

Астроном (Astronomen) – 2017 жылы ашылған ғарыш тақырыбындағы айналмалы қайықтар. Көк сапфир (Den blå Safir) – 1970 жылы ашылған шағын дөңгелек. Жануарлар каруселі (Dyrekarrusellen) – 1920 жылғы классикалық карусель. Аждаһа қайықтары (Dragebådene) – 1936 жылы ашылған, суда өз қайығыңызды жүргізу мүмкіндігі. Эльф пойызы – пойызбен саяхат. "Күлкі үйі" – көңіл көтеру үйі. "Маяк" – 2010 жылы ашылған әуе каруселі. Zamperla. Кішкентай аждаһа – серуендеуге арналған аттракцион. Кішкентай ұшқыш – 1990 жылы ашылған ұшақтар. 2013 жылы "Шатты бұрыш" қайта ашылуының аясында "Кішкентай аждаһа" деп қайта жаңартылды. Музыкалық карусель – карусель. Minimorgana – 2016 жылы ашылған шағын бамперлі көліктер. Панда (Pandaen) – 2000 жылы ашылған шағын құлау мұнарасы. S&S Sansei The Star Tower – Балаларға арналған "құлау мұнарасы", 2013 жылы "Шатты бұрыш" қайта ашылуының бір бөлігі ретінде ашылды, Zamperla. Ғибадатхана мұнарасы – 2000 жылы ашылған, өзіңізді көтеруге арналған мұнара. Heege. Vintage Cars – 1959 жылы ашылған рельсте жүретін көліктер. Ағаш карусель – ағаштан жасалған карусель.

Басқа көрікті жерлер

Пантомима театрында тегін пантомима шоулары бар. «Тиволи күзетшілері» – 9-16 жас аралығындағы паркте музыка орындайтын ұлдар тобы. Тиволи аквариумы Концерт залының ішінде, жер асты деңгейінде орналасқан, кіру үшін қосымша ақы төленеді. Көңіл көтеру автоматтарына қосымша ақы төленеді. Тиволи джекпоты – ақшалай жүлделер, қосымша ақы. Тиволи фестивалі 14 мамырдан 8 қыркүйекке дейін өтеді және 50-ден астам түрлі шараны қамтиды, олардың ішінде опералық қойылымдар, симфониялық концерттер, камералық музыка, поп және рок әртістері және тағы да басқалары бар. Жұма күні сағат 22:00-де «Жұма күні рок» атты апталық рок-концерт өтеді. Концерт залы паркте бірінші күнінен бастап бар, қазіргі концерт залы 1956 жылы салынған және 1660 орынға арналған. Ол 1985 жылы жаңартылып, сонан соң Ротонда қосылды. Музыкалық концерттер мен шоуларға қосымша ақы төленеді. Шыны зал театры – қазіргі Шыны зал 1946 жылы салынған, ал 1944 жылы Данияның нацистік оккупациясы кезінде ескі зал қираған. Залда түрлі музыкалық шаралармен қатар балаларға арналған театрлық қойылымдар да өтеді. Кіру үшін қосымша ақы төленеді. Harmony Pavilion – жыл бойы кейде музыкалық өнерлеулер мен арнайы шаралар өтеді. Ашық сахна – бұл ашық сахнада музыкалық өнерлеулер мен басқа да түрлі шоулар өтеді. Серуендеу павильоны – жыл бойы кейде музыкалық өнерлеулер мен арнайы шаралар өтеді. Бұған қоса, қазан айында Хэллоуин фестивалі, ал желтоқсан айында Рождество мерекесі өтеді. Жаз айларында паркте әр сенбі сайын фейерверк көрсетіледі. 2022 жылы фейерверк маусымы 4 маусымнан 24 қыркүйекке дейін жалғасады, ал фейерверк Концерт залының төбесінде Джоакино Россинидің «Севильский шаштарушы» әнінің сүйемелдеуімен өтеді.

Қонақ үйлер

Паркте бір қонақ үй орналасқан: Nimb қонақ үйі. Тиволи қонақ үйі мен конгресс орталығы Тиволи бақтарымен тек атымен ғана байланысты, бірақ жақын қарым-қатынас бар.

Сахналық өнер

Көңіл көтеру атракциондарынан басқа, Тиволи бақтары түрлі өнер салалары үшін де арналған алап ретінде және Копенгагеннің мәдени өмірінің белсенді бір бөлігі болып табылады.

Тиволи концерт залы

Тиволи концерт залы – әлемдік классикалық музыканың аса танымал өнерпаздарының концерттері өтетін классикалық концерт залы.

Пантомима театры

Пантомима театры – Вильгельм Далеруп жобалаған, сонымен қатар Корольдік Дания театрының дизайнымен де танымал ашық аспан астындағы театр. Бұл қытай стилінде салынған, тарихқа құрмет көрсеткен, ойыншық сияқты құрылыс және бес адамның күшімен жұмыс істететін, павлиннің құйрығындай жайылған механикалық алдыңғы пердесімен ерекшеленеді. Аты айтқандай, бұл негізінен классикалық итальяндық commedia dell'arte дәстүріндегі пантомима театры үшін арналған сахна, онда күн сайын тікелей оркестрмен қойылымдар өтеді. Бастапқы мақсатынан бөлек, театр балет және заманауи биге арналған аламат ретінде екінші өмірін бастайды, Август Борннвилл, Динна Бьёрн, Луиза Миджорд және Пол Джеймс Руни сияқты хореографтардың туындыларын ұсынады.

Тиволи жасөспірімдер гвардиясы

Тиволи жасөспірімдер гвардиясы – 8-16 жас аралығындағы ұлдар мен қыздардан құралған әскери құралым. Олар Дания Корольдік гвардиясының формасын еске түсіретін, аю терісімен безендірілген униформа киеді. 1844 жылы құрылған бұл гвардия концерттер өткізеді, парадтар ұйымдастырады, арнайы шараларда бақтың ғимараттары мен ескерткіштеріне күзет тұрады және түрлі іс-шараларда бақтың өкілі ретінде қатысады. Оның құрамына барабаншылар корпусы, әскери үлгідегі марш-оркестр және салтанатты қарауыл взводы кіреді.

Поп және джаз музыкасы

Жазғы жылы айларда Тиволиде "Fredagsrock" (Жұма күнгі Рок) деп аталатын тікелей музыка кештері өтеді, онда бұрын Roxette, Smashing Pumpkins, Sting, Beach Boys, Pet Shop Boys, Kanye West және 5 Seconds of Summer сияқты әртістер, сондай-ақ TV 2, Nephew, Hanne Boel, Raveonettes және Thomas Helmig секілді танымал даниялық топтар өнер көрсеткен. Копенгаген джаз фестивалі барысында Тиволи бақтары концерттер өткізілетін Копенгагендегі көптеген орындардың бірі болып табылады.