Пүріррон Элистік: ежегі грек философы және пірронизм негізін қалаушы

Кіріспе

Грекиялық философ және пирондық философияның негізін қалаушы (б.з.д. 360 – б.з.д. 270 ж.) американдық техникалық дэт-метал тобы.

Пирон Элистік (Πύρρων ὁ Ἠλεῖος;), Грекияның Элис қаласында туған, ежелгі грек философы, грек скептицизмінің алғашқы өкілі және пирондық философияның негізін қалаушы.

Өмір

Элис Пирросы шамамен б.з.д. 365/360 жылдан 275/270 жылға дейін өмір сүрген деп есептеледі. Ол Олимпиядағы Зевс ғибадатханасының оракулдарын түсіндіретін, Элистегі арулардың кланына жататын және Пирро бас діни қызметкер болған жерде қызмет еткен. Клитидейлер – Алькмеонның ұлы, Амфиарайдың немересі Клитийдің ұрпақтары еді. Питонның шәкірті Тимон Флиус Пирромен алғаш рет Амфиареонда, яғни Амфиарай ғибадатханасының аумағында кездескенін, олар екеуі Дельфиге қажылық жасаған кезде болғанын айтады. Пирро туралы өмірбаяндық ақпараттың көп бөлігі, сондай-ақ оның мінез-құлқы мен әрекеттері туралы мәліметтер Диоген Лаэрциден алынған; оның Пирро өміріне арналған еңбегі негізінен б.з.д. III ғасырдың ортасында өмір сүрген биографиялық жазушы Антигон Карсттың еңбектеріне сүйенген. Басқа эллиндік философиялардың негізін қалаушылардан айырмашылығы, Пирро Сократтың ықпалына түспеген. Пирро Анаксархпен бірге Ұлы Александрдың Үндістанға жасаған жорығына қатысып, "тіпті Үндістандағы гимнасофистерге және Персиядағы мәжілерге" дейін барған. Элиске оралғаннан кейін ол кедейлікте өмір сүрді, бірақ элиандықтар оны жоғары діни қызметкер етіп тағайындап, оған үлкен құрмет көрсетті, ал афиналықтар оған азаматтық құқықтар берді. Пирроның мінез-құлқына келетін болсақ, ол өте оңаша өмір сүрген, үй ішіне сирек көрінген. Бұл Анаксархқа айтылған, патшаларға құлшылық ету кезінде ешкімге жақсылықты үйретуге болмайтыны туралы сөзден туындаған. Ол әрқашан сабырлы болған, тіпті аудиториясы кетіп, жалғыз қалғаннан кейін де әңгімелесуді аяқтаған. Оның бей-жайлығын мына бір оқиға дәлелдейді: Анаксарх лайлы суға құлағанда Пирро көмектеспей өтіп кеткен, ал кейін Анаксарх өзі бұл әрекетін мақтапты. Оның бейқамдығы туралы әңгімелер көбінесе оның туралы мәліметтерде басымдық алады, бірақ басқалары оның сезімталдығын айтады. Бір деректе оның әпкесі үшін ашуланғаны және "жас әйелге немқұрайлы болуға болмайды" деп өзін ақтағаны айтылады. Тағы бір оқиғада ол иттен қорқып, "адамдықтан толыққанды бас тарту қиын, бірақ жағдайлармен күресуге болады, алдымен іс-қимыл арқылы, егер олар сәтті болмаса, ақыл-ойымен" деп түсіндірген. Осы әңгімелердегі қайшылық оның жалпы көзқарасын сипаттауда да көрінеді. Диогеннің өзі Пирроның ештеңеден сақтанбайтынын және ешқандай сақтық шараларын қолданбайтынын айтады, осылайша оның қауіпсіздігі шәкірттеріне байланысты болды, бұл Антигон Карсттан алынған мәлімет, бірақ ол Анесидемнің сөзін де келтіреді: "Ол философияны үкімді тоқтату қағидалары бойынша қолданғанмен, күнделікті өмірдің егжей-тегжейлі мәселелеріне немқұрайлы қарамады. Ол тоқсан жасқа жуық өмір сүрді". Пирроның шәкірттеріне Тимон Флиус, Абдерлық Геккатей және Эпикурдың ұстаздарының бірі Наусифан кірді. Аркесилай да Пирроның шәкірті болды және оның философиясын атымен ғана сақтап қалды. Платон академиясының басшысы болғаннан кейін Аркесилай оның ілімдерін Пирроның іліміне сәйкес келтірді. Бұл академиялық скептицизмді, скептикалық философияның екінші эллиндік мектебін бастады.

Pyrrho of Elis is estimated to have lived from around 365/360 until 275/270 BCE. a clan of seers in Elis who interpreted the oracles of the Temple of Zeus at Olympia where Pyrrho served as a high priest. The Klytidiai were descendants of Klytios, who was the son of Alcmaeon and the grandson of Amphiaraus. In the Python, Pyrrho's student Timon of Phlius describes first meeting Pyrrho on the grounds of an Amphiareion, i. e., a temple of Amphiaraus, while they were both on a pilgrimage to Delphi. Most biographical information on Pyrrho, as well as some information concerning his demeanor and behavior, come from Diogenes Laertius; his work on Pyrrho's life drew primarily from the works of mid third century BC biographer Antigonus of Carystus. Unlike the founders of other Hellenistic philosophies, Pyrrho was not substantively influenced by Socrates. Pyrrho, along with Anaxarchus, travelled with Alexander the Great on his Indian campaign, "so that he even went as far as the Gymnosophists in India and the Magi" in Persia. Returning to Elis, he lived in poor circumstances, but was highly honored by the Elians, who made him a high priest, and also by the Athenians, who conferred upon him the rights of citizenship. As for his behavior, Pyrrho is reported to have been very reclusive, appearing only rarely to his household. This was due to a reproach given to Anaxarchus which he had overheard, arguing that he would not be able to teach anyone else to be good while he paid court to kings. He is also said to have retained equanimity at all times, even to the extent of completing a conversation after his audience departed and he was left alone. His indifference is further demonstrated by a report that after Anaxarchus fell into a muddy puddle, Pyrrho walked by without offering assistance, an act that was later praised by Anaxarchus himself. As tales of his nonchalance seem to dominate the sources about him, still others relate a degree of sensitivity. One account tells of him being angered on behalf of his sister, justifying himself with the statement that "where a little woman was concerned it was not appropriate to display indifference". Another tells of him being frightened by a dog and explaining that "it was difficult to strip oneself completely of being human; but one could struggle against circumstances, by means of actions in the first instance, and if they were not successful, by means of reason". The inconsistency of these tales is echoed in the descriptions of his general approach as well. Diogenes himself states that Pyrrho avoided nothing and took no precautions, thereby making his safety dependent on his disciples, this according to Antigonus of Carystus, but he also quotes Aenesidemus as saying:'Although he practised philosophy on the principles of suspension of judgement, he did not act carelessly in the details of daily life. He lived to be nearly ninety. 'Pyrrho's pupils included Timon of Phlius, Hecataeus of Abdera, and Nausiphanes, who was one of Epicurus' teachers. Arcesilaus was also a pupil of Pyrrho, and he maintained Pyrrho's philosophy except in name. Upon becoming scholarch of the Platonic Academy, Arcesilaus transformed its teachings to conform with those of Pyrrho. This initiated Academic Skepticism, the second Hellenistic school of skeptical philosophy.

Философия

Пиррон ешқандай жазба еңбек жасамады. Пирронның философиясының тұжырымын Евсевий сақтап қалды, ол Аристоклдің сөздерін, ал Аристокл Тимонның сөздерін келтіріп, бұл "Аристоклдің үзіндісі" деп белгілі. Цицерон мен Сенеканың еңбектерінде Пиррон өзінің ілімін жалғастыратын ешкімді қалдырмаған философтардың қатарында көрсетілген, бірақ Плинийден керісінше түсінуге болады. Сондықтан пирронизмнің ежелгі дәуірде шағын, бірақ үздіксіз қозғалыс болғаны ма, әлде ол жойылып, қайта жаңғырғаны ма, белгісіз. Дегенмен, Пиррон өмір сүргеннен кейін бірнеше ғасыр өткен соң, Энезидем философияны қайта жаңғыртуға жетекшілік етті. Пирронизм – эллинистік кезеңде пайда болған екі маңызды философиялық скептицизм мектебінің бірі еді, екіншісі – академиялық скептицизм. Пирронизм эмпирикалық медицина мектебінің өкілдері арасында гүлденді, онда ол догматикалық медицина мектебінің көзқарасына қарсы медицинаға қатысты көзқарастарының философиялық негізі ретінде қарастырылды. Пирронизм эллинистік кезеңнен кейін ұмытқа кетті. Пиррондықтар өз философиясын өмір салты ретінде қарастырады және Пирронды осы өмір салтының үлгісі деп есептейді. Олардың басты мақсаты – сенімдерге қатысты эпохе (яғни, сот шешімін тоқтату) күйіне жетіп, атараксияға қол жеткізу. Пиррондықтар сот шешімін тоқтату үшін қолданатын әдістердің бірі – даулы мәселенің екі жағынан да аргументтерді жинау, аргументтер изостения (тең күш) қасиеттеріне ие болғанша жинауды жалғастыру. Бұл пиррондықтарды тақырып бойынша шешілмейтін келіспеушілік бар деген қорытындыға жеткізеді, сондықтан дұрыс реакция – сот шешімін тоқтату. Соңында пиррондықтар эпохені барлық даулы мәселелерге қатысты әдеттегі жауап ретінде дамытады, бұл атараксияға әкеледі.