Кіріспе
Бір мақсатпен біріккен топ – мақсатқа жету үшін бірлесіп жұмыс істейтін жеке тұлғалардың (адам немесе адам емес) тобы. Келлог басқару мектебінің профессоры Ли Томпсонның анықтамасы бойынша, «команда – ақпарат, ресурстар, білім және дағдылар тұрғысынан бір-біріне тәуелді адамдар тобы, олар ортақ мақсатқа жету үшін күштерін біріктіруге тырысады». Топ міндетті түрде команда болып табылмайды. Командаларда әдетте толықтыратын дағдылары бар мүшелер болады және үйлесімді жұмыс істеу арқылы синергия тудырады, бұл әр мүшеге өз күшін барынша пайдалануға және әлсіз жақтарын азайтуға мүмкіндік береді. Нареш Джайн (2009) былай деп мәлімдейді:
A team is a group of individuals (human or non human) working together to achieve their goal. As defined by Professor Leigh Thompson of the Kellogg School of Management, "[a] team is a group of people who are interdependent with respect to information, resources, knowledge and skills and who seek to combine their efforts to achieve a common goal". A group does not necessarily constitute a team. Teams normally have members with complementary skills
and generate synergy
through a coordinated effort which allows each member to maximize their strengths and minimize their weaknesses. Naresh Jain (2009) claims:
Team members need to learn how to help one another, help other team members realize their true potential, and create an environment that allows everyone to go beyond their limitations. While academic research on teams and teamwork has grown consistently and has shown a sharp increase over the past recent 40 years, the societal diffusion of teams and teamwork actually followed a volatile trend in the 20th century. The concept was introduced into business in the late 20th century, which was followed by a popularization of the concept of constructing teams. Differing opinions exist on the efficacy of this new management fad. Some see "team" as a four letter word: overused and under useful. Others see it as a panacea that realizes the Human Relations Movement's desire to integrate what that movement perceives as best for workers and as best for managers. Many people believe in the effectiveness of teams, but also see them as dangerous because of the potential for exploiting workers — in that team effectiveness can rely on peer pressure and peer surveillance. However, Hackman sees team effectiveness not only in terms of performance: a truly effective team will contribute to the personal well being and adaptive growth of its members. English speakers commonly use the word "team" in today's society to characterise many types of groups. Peter Guy Northouse's book Leadership: theory and practice
discusses teams from a leadership perspective. According to the team approach to leadership, a team is a type of organizational group of people that are members. A team is composed of members who are dependent on each other, work towards interchangeable achievements, and share common attainments. A team works as a whole together to achieve certain things. A team is usually located in the same setting as it is normally connected to a kind of organization, company, or community. Teams can meet in person (directly face to face) or virtually when practicing their values and activities or duties. A team's communication is significantly important to their relationship. Ergo, communication is frequent and persistent, and as well are the meetings. The definition of team as an organizational group is not completely set in stone, as organizations have confronted a myriad of new forms of contemporary collaboration. Teams usually have strong organizational structured platforms and respond quickly and efficiently to challenges as they have skills and the capability to do so. An effective organizational team leads to greater productivity, more effective implementation of resources, better decisions and problem solving, better quality products/service, and greater innovation and originality. Alongside the concept of a team, compare the more structured/skilled concept of a crew, the advantages of formal and informal partnerships, or the well defined – but time limited – existence of task forces. A team becomes more than just a collection of people when a strong sense of mutual commitment creates synergy, thus generating performance greater than the sum of the performance of its individual members. Thus teams of game players can form (and re form) to practise their craft/sport. Transport logistics executives can select teams of horses, dogs, or oxen for the purpose of conveying passengers or goods.
Команда мүшелері бір-біріне көмектесуді, басқа команда мүшелеріне олардың нақты әлеуетін түсінуге көмектесуді және әркімге өз шектерінен асып түсуге мүмкіндік беретін ортаны құруды үйренуі керек. Командалар мен командалық жұмыс туралы академиялық зерттеулер тұрақты түрде өсіп, соңғы 40 жылда айтарлықтай артқанмен, 20 ғасырда командалар мен командалық жұмыстың қоғамда таралуы өте өзгермелі болды. Бұл тұжырым 20 ғасырдың соңында бизнеске енгізілді, содан кейін команда құру тұжырымын танымал ету ілесуде. Бұл жаңа тәсілдің тиімділігі туралы әртүрлі пікірлер бар. Кейбіреулер «команда» сөзін төрт әріптен тұратын сөз деп санайды: шамадан тыс қолданылады және пайдасы аз. Басқалары оны Адам қатынастары қозғалысының жұмысшылар мен менеджерлер үшін ең жақсы деп санайтын нәрсені біріктіруге деген ұмтылысын іске асыратын құрал ретінде қарастырады. Көптеген адамдар командалардың тиімділігіне сенеді, бірақ оларды жұмысшыларды қанау мүмкіндігіне байланысты қауіпті деп санайды, себебі команданың тиімділігі әріптестердің қысымы мен бақылауына байланысты болуы мүмкін. Алайда, Хакман команданың тиімділігін тек нәтижелер тұрғысынан ғана қарамайды: шынымен тиімді команда өз мүшелерінің жеке әл-ауқатын жақсартуға және бейімделу қабілетін арттыруға үлес қосады. Қазіргі қоғамда ағылшын тілінде сөйлейтін адамдар «команда» сөзін көптеген топтарды сипаттау үшін қолданады. Питер Гай Нортхаустың «Лидерлік: теория және практика» кітабы командаларды басшылық тұрғысынан қарастырады. Командалық басшылыққа сәйкес, команда – мүшелері бар ұйымдық топ. Команда бір-біріне тәуелді, бір-бірімен алмасатын жетістіктерге жұмыс істейтін және ортақ жетістіктерге қол жеткізетін мүшелерден тұрады. Команда белгілі бір мақсатқа жету үшін бірлесіп жұмыс істейді. Топ әдетте белгілі бір ұйымға, компанияға немесе қауымдастыққа байланысты болғандықтан, сол жерде орналасады. Командалар өздерінің құндылықтары мен міндеттерін орындау кезінде жеке (тікелей бетпе-бет) немесе виртуалды түрде кездесе алады. Команданың қарым-қатынасы олардың өзара байланысы үшін маңызды. Сондықтан қарым-қатынас жиі және тұрақты, сондай-ақ жиналыстар да солай. Ұйымдық топ ретінде команданың анықтамасы толығымен қалыптаспаған, өйткені ұйымдар қазіргі заманғы ынтымақтастықтың көптеген жаңа формаларымен бетпе-бет келді. Командалар әдетте мықты ұйымдық құрылымды платформаларға ие және дағдылары мен мүмкіндіктері бар болғандықтан, қиындықтарға жылдам және тиімді жауап береді. Тиімді ұйымдық команда өнімділікті арттырады, ресурстарды тиімді пайдалануға, жақсы шешімдер қабылдауға және мәселелерді шешуге, өнімдер мен қызметтердің сапасын жақсартуға, инновациялар мен жаңалықтарға мүмкіндік береді. Команда тұжырымымен қатар, көбірек құрылымдалған/білікті топтың тұжырымын, ресми және бейресми серіктестіктердің артықшылықтарын немесе нақты анықталған, бірақ уақытпен шектелген жұмыс топтарының болуын салыстырыңыз. Команда, өзара берік міндеттеме мен ынтымақтастық тудырғанда, адамдар жинағынан гөрі артық нәтиже береді, яғни оның әр мүшесінің жеке нәтижелерінің қосындысынан жоғары деңгейге жетеді. Сондықтан ойыншылар командалары өздерінің кәсібін/спорларын тәжірибелеу үшін құрылып, қайта құрыла алады. Көлік логистикасының басшылары жолаушылар мен жүктерді тасымалдау үшін жылқы, итті немесе өгіздерді таңдап алады.
A team is a group of individuals (human or non human) working together to achieve their goal. As defined by Professor Leigh Thompson of the Kellogg School of Management, "[a] team is a group of people who are interdependent with respect to information, resources, knowledge and skills and who seek to combine their efforts to achieve a common goal". A group does not necessarily constitute a team. Teams normally have members with complementary skills
and generate synergy
through a coordinated effort which allows each member to maximize their strengths and minimize their weaknesses. Naresh Jain (2009) claims:
Team members need to learn how to help one another, help other team members realize their true potential, and create an environment that allows everyone to go beyond their limitations. While academic research on teams and teamwork has grown consistently and has shown a sharp increase over the past recent 40 years, the societal diffusion of teams and teamwork actually followed a volatile trend in the 20th century. The concept was introduced into business in the late 20th century, which was followed by a popularization of the concept of constructing teams. Differing opinions exist on the efficacy of this new management fad. Some see "team" as a four letter word: overused and under useful. Others see it as a panacea that realizes the Human Relations Movement's desire to integrate what that movement perceives as best for workers and as best for managers. Many people believe in the effectiveness of teams, but also see them as dangerous because of the potential for exploiting workers — in that team effectiveness can rely on peer pressure and peer surveillance. However, Hackman sees team effectiveness not only in terms of performance: a truly effective team will contribute to the personal well being and adaptive growth of its members. English speakers commonly use the word "team" in today's society to characterise many types of groups. Peter Guy Northouse's book Leadership: theory and practice
discusses teams from a leadership perspective. According to the team approach to leadership, a team is a type of organizational group of people that are members. A team is composed of members who are dependent on each other, work towards interchangeable achievements, and share common attainments. A team works as a whole together to achieve certain things. A team is usually located in the same setting as it is normally connected to a kind of organization, company, or community. Teams can meet in person (directly face to face) or virtually when practicing their values and activities or duties. A team's communication is significantly important to their relationship. Ergo, communication is frequent and persistent, and as well are the meetings. The definition of team as an organizational group is not completely set in stone, as organizations have confronted a myriad of new forms of contemporary collaboration. Teams usually have strong organizational structured platforms and respond quickly and efficiently to challenges as they have skills and the capability to do so. An effective organizational team leads to greater productivity, more effective implementation of resources, better decisions and problem solving, better quality products/service, and greater innovation and originality. Alongside the concept of a team, compare the more structured/skilled concept of a crew, the advantages of formal and informal partnerships, or the well defined – but time limited – existence of task forces. A team becomes more than just a collection of people when a strong sense of mutual commitment creates synergy, thus generating performance greater than the sum of the performance of its individual members. Thus teams of game players can form (and re form) to practise their craft/sport. Transport logistics executives can select teams of horses, dogs, or oxen for the purpose of conveying passengers or goods.
Түрлері
Командалардың түрлерінің әртүрлілігі ерекше маңызға ие.
Тақырып бойынша санаттар
Команданың ұғымы салыстырмалы түрде қарапайым болғанымен, әлеуметтік ғылымдар командалардың көптеген түрлерін анықтады. Әдетте, командалар ақпаратты өңдейтін рөлде жұмыс істейді немесе тапсырманы белсенді түрде орындап, нақты іс-қимылдар жасайды. Командалардың негізгі санаттары мен кіші түрлері:
Іс-қимыл топтары
Акциялық топ – басшылық дағдылары бар адамдар тобы. Олар стратегиялар жасайды, жағдайларды талдайды және қажетті шараларды іске асырады.
Консультациялық топтар
Консультациялық топтар соңғы өнім туралы ұсыныстар енгізеді (Devine, 2002). Мысалы, құрастыру желісіндегі сапаны бақылау тобы – кеңес беру тобының бір мысалы: олар өндірілген өнімдерді тексеріп, жасалып жатқан тауарлардың сапасын жақсарту бойынша ұсыныстар бере алады. Өнім кеңесші топтар бекіткеннен кейін соңғы кезеңге жетеді және сатуға шығарылады. Кеңесші топқа ерекше дағдылары бар сарапшылар кіреді.
Басшылық топ
Командалық топтың мақсаты – нұсқауларды біріктіру және басқару деңгейлері арасындағы іс-қимылды үйлестіру. Яғни, командалық топтар тапсырмаларды орындауда "аралық буын" рөлін атқарады (Devine, 2002). Мысалы, құрылыс алаңында жоба басшыларынан құрылысшыларға нұсқауларды жеткізетін хабаршылар – командалық топтың бір мысалы.
Атқарушы топ
Атқарушы топ – іс-шараларға жоспар құрып, содан кейін оларды бағыттайтын басқару тобы (Devine, 2002). Мысалы, атқарушы топқа жаңа ғимараттың жобасын әзірлейтін және осы жобаларды пайдалана отырып, ғимарат құрылысын басқаратын құрылыс тобы жатуы мүмкін.
Спорттық командалар
Спорттық команда – спортпен (әсіресе командалық спорт түрлерімен) бірге ойнайтын адамдар тобы. Оның құрамына барлық ойыншылар (өз кезектерін күтіп отырғандар да) және команда менеджері немесе жаттықтырушы сияқты қолдау көрсететін мүшелер кіреді.
Виртуалды командалар
Ақпараттық және коммуникациялық технологиялардың дамуы виртуалды жұмыс тобының пайда болуына әкелді. Виртуалды команда – кеңістік, уақыт және ұйымдық шекараларды ескере отырып, бір-біріне тәуелді және ортақ мақсатпен жұмыс істейтін, коммуникация мен ынтымақтастық үшін технологияны пайдаланатын адамдар тобы. Виртуалды команда мүшелері бір елде немесе бүкіл әлемде орналасуы мүмкін, көбінесе жеке-жеке кездеспейді және әртүрлі мәдениет өкілдерін қамтуы мүмкін. 2009 жылғы әдебиеттерге шолу жасаған Але Ибрагим, Н., Ахмед, С. және Таха, З. виртуалды команданың анықтамасына екі маңызды аспекті қосты: «бір немесе бірнеше ұйымдық тапсырмаларды орындау үшін электрондық ақпараттық және коммуникациялық технологияларды пайдаланып жұмысын үйлестіретін, географиялық, ұйымдық және/немесе уақыт бойынша шашыраңқы білім қызметкерлерінің шағын, уақытша тобы». Көптеген виртуалды командалар клиенттердің мәселелерін шешеді немесе жаңа жұмыс процестерін құрайды.
Жұмыс топтары
Жұмыс топтары материалдық өнімдер мен қызметтерді жасау процесіне жауапты (Devine, 2002). Конвейердегі жұмысшылар өндіріс тобының мысалы есебінде, ал дәмханадағы официанттар мен официантшалар – қызмет көрсету тобының мысалы.
Бір-біріне тәуелді және тәуелсіз
Бір-біріне тәуелді және тәуелсіз командалар арасында жиі ажырату жасалады. Осы екі түрдің айырмасы команда мүшелері жұмыс істеген кездегі іс-әрекеттерімен анықталады.
Топтық таным
Командалық таным – команданың жұмыс істеуі үшін маңызды білімнің ұйымдастырылу, ұсынылу және команда ішінде таратылу жолына қатысты туындайтын күй ретінде анықталған. Бұл туындайтын күй екі түрде көрінеді. Композициялық туындау, жеке деңгейдегі танымның формасы мен функциясы команда деңгейіндегі көрінісімен ұқсас болғанда пайда болады. Ал, жинақтамалық туындау команда мүшелері арасындағы синергияның жоғары дәрежесін көрсетеді және жаңа командалық деңгейді білдіреді. Осылайша, жинақтамалық туындаудың жоғары деңгейлері, композициялық туындауға қарағанда команда процесімен және нәтижесімен тығыз байланысты. Командалық танымды зерттеу командалардың ой-шақыру модельдерін және транзактивті жад жүйелерін қалай дамытатынына бағытталған. Ой-шақыру модельдері – команда мүшелерінің жағдайды және орындалу мақсаттарын бірдей танымдық түсіну деңгейі, соның ішінде тапсырманың ортақ бейнелерін қамтиды. Транзактивті жад жүйелері – білімнің команда мүшелері арасында қалай таратылуы және үйлесімді түрде қолданылуы, команда мүшелерінің басқа мүшелердің біліміне сүйенуі және команда ішінде білім жиынтықтарының қалай дифференциациялануымен байланысты. Командалық танымның туындауы команданың тиімділігіне әсер етеді деп есептеледі, себебі ол команданың мінез-құлқы процесіне, мотивациялық жағдайларына және нәтижелеріне оң әсер ете алады. Командалық танымның мазмұны екі кең түрге бөлінеді. Тапсырмаға қатысты модельдер команданың негізгі міндеттері мен иеленген ресурстарын білумен байланысты. Командаға қатысты модельдер команда мүшелерінің өзара әрекеттесуі мен бір-біріне тәуелділігін көрсетеді.
Команданың тиімділігі
Компаниялар қиын жағдайға түскенде, көбінесе командаларға бөлініп қайта құрылымдайды. Дегенмен, адамдарды командаға біріктіру проблемаларды шешпейді; егер мұны салмақты ойластырмаса, тіпті жағдай нашарлауы мүмкін. Козловский мен Ильген тиісті ғылыми әдебиеттерді қарап шығып, осындай оқыту команданың тиімділігін арттыратынын көрсетті. Сонымен қатар, командалар ұйымнан толық қолдау алғанда ғана табысқа жетеді. Мысалы, New United Motor Manufacturing Inc (NUMMI) компаниясын қарастырайық. Бастапқыда бұл General Motors компаниясына қарасты автомобиль зауыты болатын, көптеген мәселелерге байланысты жабылуға мәжбүр болды және GM-нің ең нашар жұмыс істейтін зауыты еді. NUMMI – General Motors және Toyota компанияларының бірлескен жобасы. Бұл екі компанияның көп бөлігін құрайтын жұмыс күшін пайдаланып, жоғары сапалы автомобильдер шығаратын, өте өнімді зауыт құрды. Олар мұны жаңа командалық құрылымды енгізу арқылы іске асырды, онда басқару және компания кәсіподақ ұйымына көбірек қолдау көрсетті.
Көшбасшылық
Командалық басшылықтың "командалық" аспектісі жеке тұлғаларға және олардың бір-бірімен жұмысты қалай бөлісуіне негізделген. Біріншіден, әрбір адам өздерінің жай ғана топ емес, команда екенін түсінуі керек. Команданың әрбір мүшесі командалық басшылықтың және жауапкершіліктің бір бөлігін өз мойнына алады. Әрбір мүше басқа мүшелерге өздерінің күшті жақтарын және бір-бірін қалай толықтыратынын көруге көмектеседі. Екіншіден, команда нәтижеге бағытталған мақсаттар қояды. Осыған жету үшін, тағайындалған жетекші командалық шешім қабылдау процесін басшылыққа алады. Команда қол жетімді мақсаттарды нақтылайды немесе келіседі. Сонымен қатар, олар осы мақсаттарға жету үшін қажетті қадамдар туралы келіседі. Бұдан бөлек, команда бірден әрекет ету қажет пе, әлде жағдайды белгілі бір уақыт бойы бақылап тұру жеткілікті ме, соны анықтайды. Үшіншіден, егер команда әрекет етуге шешім қабылдаса, бұл олардың ішкі өзгерістері болуы мүмкін, мысалы, мақсаттарын нақтылау, оқыту, ынтымақтастық немесе команда ретінде міндеттемелерді нығайту. Егер өзгерістер іштен болмаса, бұл командадан тыс іс-әрекет болуы мүмкін, мысалы, басқалармен байланыс орнату немесе қолдау алу үшін келіссөздер жүргізу. Соңында, команда жетекшісі командалық жұмысты жақсартудың жолдарын іздеу арқылы үлес қосады. Бұл командаға жүгізілетін сауалнамалар арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Олар кез келген мәселені шешуге немесе команда жақсартуды қалайтын салаларды анықтауға көмектеседі. Команданың күшті жағы – үздіксіз жақсартуға ұмтылысы және сыртқы көмекке ашықтығы. Питер Г. Нортхаус "Басшылық: Теория және практика" кітабының 7-ші басылымында команда – өзара тәуелді, ортақ мақсаттары бар және осы мақсаттарға жету үшін өз қызметтерін үйлестіруі қажет ұйымдық топтың бір түрі екенін айтады (Нортхаус, 363). Жалпы алғанда, команда әрбір мүшенің жекелеген идеялары мен күшін дамытуға көмектеседі, бұл үлкен жетістіктерге мүмкіндік береді. Жиі кездесетін қате түсінік – команданың тиімді жұмыс істеуі үшін күшті, беделді және харизматикалық жетекші қажет деген сенім. Көбінесе, барлық егжей-тегжейді бақылайтын, командадағы маңызды қарым-қатынастарды басқаратын, барлық жақсы идеяларға ие және команданы өз "көзқарасын" іске асыру үшін пайдаланатын жетекшілер шамадан тыс жұмыс істеп, аз өнімді болады. Идеалдық ықпал: Өзіңіздің іс-әрекеттеріңізбен басқаларды қызықтыру қабілеті. Олар сіздің іс-әрекеттеріңізді, адамдарға қарым-қатынасыңызды және мәселелерге деген көзқарасыңызды жақсы көреді. Харизма көбінесе идеалдық ықпалмен байланысты. Шабыттандыру: Өзіңіздің көзқарасыңызбен басқаларды шабыттандыру қабілеті. Шабыттандырумен жетекшілік ететіндер өздерінің ізбасарларына бұрын мүмкін емес деп ойлаған нәрсені жасауға мүмкіндік береді. Интеллектуалдық ынталандыру: Басқаларды шығармашылыққа ынталандыру және олардың қалыптасқан көзқарастарын күдікке салу қабілеті. Бұл мінез-құлық жетекшіге бәсекеге қабілеттілік ретінде шығармашылықты пайдалануға мүмкіндік береді. Жеке тұлғаға назар: Сіз басшылық етуді қалайтын адамдарды шынымен білу қабілеті. Бұл мінез-құлық жетекшілерге басқалардың әлеуетін толыққанды түсінуге және дамытуға мүмкіндік береді.