Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сент-Элиас тауларындағы жанартау, Аляска
Аляскадағы тау
Volcano in the St Elias Mountains, Alaska
the mountain in Alaska
Черчилль тауы – Сент-Элиас тауларындағы және Шығыс Аляскадағы Врангель жанартау аймағындағы (WVF) ұйықтап жатқан жанартау. Черчилль және оның көршісі Бона тауы екеуі де мұзбен жабылған жанартаулар, Черчилль тауының шыңына қарай шығыс жағында кальдерасы бар. Лава ағындары мен тефраның сирек кездесетін шығу орындары бар, көбінесе дациттен тұрады. Тынық мұхиты тақтасының Алясканың оңтүстік-шығысындағы батып кетуі соңғы миллион жыл ішінде азайды, бұл WVF-тегі жанартаулық белсенділіктің төмендеуіне әкелді. Черчилль тауы мантиядағы тұрақтанған плитадан алынған балқымалармен қоректенетін секілді, бұл бұрынғы батып кетуден қалған. Бұл жанартау голоцен кезеңінде бірнеше рет атқылаған. Ең маңызды атқышулар – Солтүстік Америкадағы соңғы екі мың жылдағы ең ірі екі жанартаулық атқышу кезінде түзілген екі Ақ өзен күлінің атқышуы. Солтүстік бөлігі шамамен 1890 жыл бұрын, ал үлкен шығыс бөлігі 852/853 жылдың қысында атқылады. Ақ өзен күлі Аляска мен Канаданың батысындағы кең аумақтарды жабады және тіпті Еуропаға дейін табылған. Сондай-ақ, Атабаска тайпасының аймақтан көшіп, қазіргі АҚШ-қа қоныс аударғанына куәліктер бар, бұл атқышудың салдары болды.
Mount Churchill is a dormant volcano in the Saint Elias Mountains and the Wrangell Volcanic Field (WVF) of eastern Alaska. Churchill and its neighbor Mount Bona are both ice covered volcanoes with Churchill having a caldera just east of its summit. There are sparse outcrops of lava flows and tephra, mostly dacite. Subduction of the Pacific Plate beneath southeastern Alaska has largely ceased during the last one million years, causing a decline of the volcanic activity in the WVF. Churchill appears to be fed by melts derived from a stagnant slab in the mantle, left over by the previous subduction. The volcano erupted several times during the Holocene. The most notable eruptions are the two White River Ash eruptions, deposited during two of the largest volcanic eruptions in North America during the past two millennia. The northern lobe was emplaced about 1,890 years ago, while the larger eastern lobe erupted in winter 852/853. The White River Ash covers vast expanses of Alaska and western Canada and has been found as far as Europe, and there is evidence that the Athabaskan people migrated out of the region and into the present day United States as a consequence of the eruption.
География және геоморфология
Тау Алясканың Сент-Ильяс тауларының Университет таулары кіші жотасында, Алясканың Маккарти қаласының шығысында және Канада шекарасынан орналасқан. Бұл аймақ Врангель-Сент-Элиас ұлттық паркі мен қорығының бөлігі болып табылады. Бұл жер өте шалғай орналасқан және оны көруге арналған жолдар жоқ. Тауға алғаш рет 1951 жылдың 20 тамызында Р. Гейтс және Дж. Линдберг көтерілді, ал 1965 жылы ағылшын саясаткері Уинстон Черчилльдің құрметіне аталды. Ол сонымен қатар Клутлан мұздығы, Черчилль-Бона немесе Ақ өзен жанартауы деп те белгілі. Әртүрлі өлшемдер нәтижесінде шыңының биіктігі , , немесе көрсетілген. Бұл қатты мұздықтан тұратын тік жарлы тау массивіндегі тау, ол айналасындағы жерден биік көтеріледі. Бұл АҚШ-тағы он ең биік таудың бірі. Таудың көп бөлігі жүздеген метр қалыңдықтағы мұзбен жабылған, бірақ бағандармен тізілген лава ағындары және тефра шөгінділері шығып тұрады, бұл Черчилль тауының стратовулканолық болуы мүмкін екенін көрсетеді. Черчилль тауының шығысында, шыңының төменгі жағында, солтүстік-шығысқа қарай ашық жазық амфитеатр құрайтын кальдера орналасқан. Амфитеатрдың айналасында ақ түсті литиктер кіріктірілген пемзаның көптеген шығып кетулері кездеседі, ал қалған бөлігі толығымен мұзбен жабылған. Осы тау жыныстары Клутлан мұздығының екі жағында орналасқан. Олардың қазіргі мұздық бетінен жоғары орналасуы олардың шөгіндісі кезінде мұздың қазіргіден қалың болғанын көрсетеді. Басқаша айтқанда, олар мұз үстінде су тасқыны кезінде, мүмкін, жанартаудың атқылауынан немесе пемзадан жасалған көлдің бұзылуынан кейін шөгіндірген болуы мүмкін. Мұздықтың екінші жағында, Черчилль тауынан, тефраның тасқа жинақталуынан құмды қырғыр пайда болды. Бұрын бұл жер Ақ өзенінің күлінің шығуы деп есептелген. Кейбір жерлерде вулкандық күл пемзаны жабады. Ескі Бона тауы Черчилль тауынан оңтүстік-батысқа қарай 2 миль (3 км) қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - биіктігі бар, ол Врангель тауларының ең биік тауы және Врангель жанартаулық алабындағы және жалпы АҚШ-тағы ең биік жанартау. Екі таудың арасын қармен жабылған жота бөліп тұрады. Екі таудың да беті мұзбен жабылған. Рассел және Клутлан мұздықтары Черчилль тауының солтүстік-батыс және шығыс-оңтүстік жағында орналасқан. Клутлан мұздығын мореналар мен талус шөгінділері қоршап тұрады. Екі мұздық та соңында Ақ өзенге құяды. Бона тауының оңтүстік жағындағы мұздықтар Читина өзеніне құяды. Черчилль тауындағы мұздың жасы 800, мүмкін 1500 жылға жетеді.
The mountain is in the University Mountains sub range of the St. Elias Mountains of Alaska, east of McCarthy, Alaska, and or from the border with Canada. The area is part of the Wrangell St. Elias National Park and Preserve. It is extremely remote and there are no roads from which it is visible. The mountain was first ascended in 20 August 1951 by R. Gates and J. Lindberg and named in 1965 after the English politician Winston Churchill and is also known as Klutlan Glacier, Churchill Bona, or White River volcano. Various measurements have yielded summit heights of , , or It is a mountain in a glaciated, rugged mountain massif that rises sharply above the surrounding land. It is the tenth highest peak in the United States. The mountain is mostly covered by ice hundreds of meters thick, but lava flows with columnar jointing and tephra deposits form outcrops, indicating that Mount Churchill may be a stratovolcano. East of Mount Churchill, below the summit, is a caldera, which forms a flat amphitheater open to the northeast. Numerous outcrops of light colored pumice with embedded lithics occur around the amphitheater, which is otherwise entirely ice covered. There are further outcrops of tephra in areas protected from erosion around the volcano; the largest such outcrop covers an area exceeding Pumice forms terraces above the sides of the Klutlan Glacier, over a length of more than Their position above the present day glacier surface may indicate that at the time of their deposition, the ice was thicker than present day. Alternatively, they could have deposited during floods over the ice, perhaps after an eruption or the breach of a pumice dammed lake. A pumice mound on the other side of the glacier, from Mount Churchill, was formed by tephra building up on a bedrock bench. It was once considered the vent of the White River Ash. In some places, volcanic ash covers the pumice. The older Mount Bona is 2 mile (3 km) southwest of Mount Churchill. With a summit height of above sea level, it is the highest mountain in the Wrangell Mountains and the highest volcano in the Wrangell volcanic field and the United States in general. A snow covered col at elevation separates the two mountains. Both mountains are covered with about of ice. The Russell and Klutlan Glaciers run along the northern western and eastern southern side of Mount Churchill, respectively. The Klutlan Glacier is flanked by moraines and talus deposits. Both glaciers eventually discharge into the White River. Glaciers on the southern flank of Mount Bona discharge into the Chitina River. Ice on Mount Churchill is up to 800, and possibly 1500, years old.
Геология
Врангельдік вулкандық өріс (WVF) Врангель және Сент-Элиас тауларында соңғы 30 миллион жылдан бері белсенді. Врангель вулкандық алаңында көптеген ірі қалқан тәрізді жанартаулар бар, олар Жердегі ең ірі доға тәрізді жанартаулардың қатарына жатады. Драм тауы және WVF-дегі басқа жанартаулар орта плейстоцен кезеңінде Ақ өзен күлінен де күштірек жарылыстарды бастан өткерді. Черчилль және Врангель таулары – Холоцен кезеңінде жарылған WVF-дегі жалғыз жанартаулар. Черчилль тауынан басқа, Врангель вулкандық алаңындағы вулканизм солтүстік-батысқа қарай жылжып, 200 000 жылдай бұрын тақталардың құрылымы өзгергенде және субдукция тоқтағанда азайды. Черчилль тауы мен Бона тауы андезиттік лава ағындарынан тұрады. Университет шыңы – 8,4 миллион жылдық вулкандық бұзу, қазір эрозия нәтижесінде көрініп тұр. Бона тауының негізі перм және пенсильвания кезеңдерінің тау жыныстары мен үшінші дәуір граниттерінен тұратын үстірттікпен қалыптасқан; Бона тауының көп бөлігі осы вулканизмге жатпайтын тау жыныстарынан құралған болуы мүмкін. Алясканың оңтүстік-шығысындағы батыс жағалауында Тынық мұхиты тақтасы Солтүстік Америка тақтасының астына еніп, WVF-тің пайда болуына себеп болды. Юра кезеңінен бері Тынық мұхиты тақтасы арқылы жеті бөлек терран Аляскаға жеткізіліп, континентке қосылды: Желді терран, Врангелияның әртүрлі террандары, Чугач, Принц Уильям және соңғысы – Якутат блогы, ол әлі де қосылу үдерісінде. Якутат блогымен болған соқтығысу субдукцияның тоқтауына әкелді, ал тақталардың қозғалысы қазір Денели және Тоцчунда сындықтары сияқты қиылыстар бойымен жүзеге асып жатыр, ал субдукция Алеут мега-құрылымында батысқа қарай жалғасуда. Тоцчунда сындығының Коннектор және Дьюк өзені сындықтарымен қиылысы магманың Черчилль тауына көтерілетін жері болуы мүмкін.
The more than Wrangell volcanic field (WVF) has been active for the past 30 million years in the Wrangell and St. Elias Mountains. The Wrangell volcanic field features numerous large shield volcanoes, which are among the largest arc volcanoes on Earth. Mount Drum and other volcanoes in the WVF during the middle Pleistocene had eruptions even larger than the White River Ash eruptions. Mount Churchill and Mount Wrangell are the only volcanoes in the WVF with Holocene eruptions. With the exception of Mount Churchill, volcanism in the Wrangell volcanic field has migrated northwestwards and declined as plate configuration changed about 200,000 years ago and subduction ceased. Mount Churchill and Mount Bona consist of andesitic lava flows. University Peak is a 8.4 million years old volcanic intrusion, now exposed through erosion. The basement under Mount Bona is formed by a plateau consisting of Permian to Pennsylvanian age rocks and Tertiary granites; most of Mount Bona may be formed by these nonvolcanic rocks. Off the western coast of southeastern Alaska, the Pacific Plate used to subduct under the North American Plate, giving rise to the WVF. Since the Jurassic, seven separate terranes were transported to Alaska by the Pacific Plate and attached to the continent: Windy terrane, the various Wrangellia terranes, Chugach, Prince William and most recently the Yakutat Block, which is in the process of being accreted. The collision with the Yakutat Block caused the cessation of subduction, with plate motion now occurring along strike slip faults like the Denali and Totschunda Faults while subduction continues farther west in the Aleutian megathrust. The intersection of the Totschunda Fault with the Connector and Duke River fault(s) may be the point where magma ascends into Mount Churchill.
Магманың құрамы мен шығу тегі
Черчилль жыныстары дацитті және кальци-сілтілі адакиттер жиынтығын құрайды. Олардың құрамында биотит, рог-бленда, илменит, гиперстен, магнетит және плагиоклаз сияқты фенокристердің орташа мөлшері бар, сондай-ақ апатит пен ортопироксеннің шамалы мөлшері де кездеседі. Ақ өзен күлінің әр бөлігі әртүрлі тау жыныстары химиясының нәтижесінде пайда болған, олар бір-біріне өте ұқсас болғандықтан ажырату қиын. Шығыс бөлігіндегі бөлшектер солтүстік бөлігіне қарағанда ірілеу, және екі бөлек химиялық тенденцияның белгілері байқалады; Черчилль тауындағы шөгінділер шығыс бөлігінің химиялық құрамымен сәйкес келеді. Қайта құрылған магма температурасы солтүстік бөлігіндегі магма үшін және шығыс бөлігіндегі магма үшін тіркелді. Врангель плитасы, субдукция нәтижесінде қалған, мантияда тоқтаған болуы мүмкін, және астеносфераның плита терезесі арқылы ағып өтуінен қыздырылып, балқығаннан кейін Черчилль тауының магмаларын құрады, осылайша олар жоғары температурада субдукцияланған базальттардан алынған балқымаларға тән адактикалық құрамға ие. Көтерілу барысында магмалар Александр терранының негізгі жыныстарымен өзара әрекеттесу арқылы одан әрі өзгерді. Ақ өзен күлінің әрбір жарылысы, бір қабатты магма камерасынан емес, бірнеше түрлі магма партияларын қамтыған болуы мүмкін.
Churchill rocks are dacitic and define a calc alkaline adakite suite. There is a moderate quantity of phenocrysts, including biotite, hornblende, ilmenite, hypersthene, magnetite and plagioclase, with little apatite and orthopyroxene. Several different rock chemistries contribute to each of the White River Ash lobes, which are otherwise very similar to each other and thus difficult to distinguish. The particles in the eastern lobe are coarser than in the northern and show evidence of two separate chemical trends; the deposits on Mount Churchill match the composition of the eastern lobe. Reconstructed magma temperatures are for the northern lobe magma and for the eastern lobe magma. The Wrangell slab left over from the subduction may have stalled in the mantle, and was heated by asthenosphere flowing through a slab window until it melted and gave rise to the Mount Churchill magmas, which thus have an adakitic composition typical for melts derived from subducted basalts at high temperatures. During ascent, the magmas were further modified by interaction with the underlying basement of the Alexander terrane. Each of the White River Ash eruptions probably involved several different magma batches, rather than one layered magma chamber.
Мұз түйіндері мен климат
Бона Черчилль массивінен бірнеше мұз түйіндері алынды және Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы климат туралы маңызды ақпарат көзі болып табылады. 2002 жылы Черчилль тауы мен Бона тауының арасындағы жотадан алынған мұз өзегі 2006 жылға дейін полярлық емес ең ұзын мұз өзегі болып табылады, оның ұзындығы шақырымды құрайды. Мұз өзегі вулкан жарылыстарының, оның ішінде Катмай, Кракатау, Лаки және Тамбора, сондай-ақ Ортағасырлық жылы кезең мен Кіші мұз дәуірі сияқты климаттың өзгеруі туралы куәліктерді сақтайды. Бона Черчилль мұздықтарындағы басқа да процестер – Қытайдағы шаң шығарылымдары, Аляскадағы орман өрттері, Солтүстік Тынық мұхитының беткі температурасы, Алеут төмен қысымдық жүйесінің орны және Арктикалық теңіз мұзының жағдайы тіркелген. Сент-Элиас тауларында шаң құрамын анықтау үшін беткі мұз бен қар қолданылды. Чугач таулары теңізден келген ауа массаларын тосқауылдайды, бұл аймақта континенттік климатқа алып келеді. Черчилль тауындағы жылдық орташа температура шамамен градусқа жетеді. Жыл сайын Черчилль тауына шамамен мұз суына тең жауын-шашын түседі.
Several ice cores have been taken from the Bona Churchill massif and are an important source of information on the climate of the Pacific Northwest. An ice core taken in 2002 from the col between Mount Churchill and Mount Bona is the longest non polar ice core as of 2006, being long. The ice cores record evidence of volcanic eruptions, including of Katmai, Krakatau, Laki and Tambora, and of climate variations like the Medieval Warm Period and the Little Ice Age. Other processes recorded in the Bona Churchill ice cores are dust emissions in China, wildfires in Alaska, North Pacific sea surface temperatures, position of the Aleutian Low weather system and Arctic sea ice cover. Shallow ice and snow has been used to reconstruct dust composition at the St. Elias Mountains. The Chugach Mountains block the maritime airmasses, leading to a continental climate in the region. Mean annual temperature on Mount Churchill is about Annually, about of snow water equivalent falls on Mount Churchill.
Бұрынғы атылу
Черчилль-Бона массивінің жасы белгісіз, бірақ Черчилль тауы Плейстоценнің соңында жарыла бастады. Калий-аргондық талдау нәтижесінде шыңына жақын дацит лавасының жасы 119 000 ± 17 000 жыл деп анықталды. Канада мен Аляскадағы 190 000 жылдық "F" тефралық қоймасы Черчилль тауынан шыққан болуы мүмкін, бірақ Драм тауынан шығуы ықтимал. Черчилль тауының (және көршілес Бонаның) түрі мен биіктігі олардың салыстырмалы түрде жақында пайда болғандығын көрсетеді. Тау White River Ash жарылысынан бұрын өте әлгішеректеу көрінген болуы мүмкін. Черчилль тауынан туындаған алты Голоцендік жанартаулық жарылыс тіркелген. 647 ± 55 жылға дейін салынған күл Черчилль тауынан немесе Редаут вулканынан келген болуы мүмкін, ал б.з.д. 2350 жылға дейін салынған еуропалық тефралар және б.з. 1100 жылға дейін салынған Гренландия-Еуропа тефралары Черчилль тауының тефраларына ұқсас. Алясканың оңтүстік-шығысындағы екі тефра қабаты – 300 жылдық "Лена күлі" және 6330 жылдық "МТР 146" күлі – Ақ өзен күліне ұқсайды және Черчилль тауының жарылысынан пайда болған болуы мүмкін; "Лена тефрасына" ұқсас құрамды тефра Еуропадан табылған. Егер 1650 жылғы "Лена күлі" вулканнан шыққан болса, онда ол оның соңғы жарылысы болар еді. Бұлардан басқа, аймақтағы жанартаулық белсенділік сирек болды.
The age of the Churchill Bona massif is unknown but Mount Churchill began erupting during the late Pleistocene. Potassium argon dating has yielded an age of 119,000±17,000 years for a dacite lava close to the summit. The 190,000 years old Sheep Creek tephra sub unit "F" in Canada and Alaska may have originated at Mount Churchill, but more likely at Mount Drum. The appearance and height of Mount Churchill (and neighbouring Bona) imply that they were constructed in recent time. The mountain may have looked very different before the White River Ash eruptions. There are six Holocene volcanic eruptions that may be attributed to Mount Churchill. Ash emplaced around 647±55 CE may come either from Mount Churchill or Redoubt volcano, and European tephras emplaced around 2,350 BCE and Greenland Europe tephras from around 1100 CE resemble these of Mount Churchill. Two tephra layers in southeastern Alaska, the 300 years old "Lena ash" and the 6,330 years old "MTR 146" ash, resemble the White River Ash and may have been produced by eruptions of Mount Churchill; tephra with similar composition to the "Lena tephra" has been found in Europe. If the 1650 CE "Lena ash" comes from the volcano, it would be its youngest eruption. Beyond these, volcanic activity was uncommon in the region.
Ақ өзен күлінің атылуы
Черчилль тауы Солтүстік Америкадағы соңғы екі мыңжылдықтағы ең ірі екі жанартаулық жарылыстың бастауы болып табылады. Шамамен 1890 жыл бұрын болған алғашқы жарылыс Ақ өзен күлінің солтүстік бөлігін ("Солтүстік Ақ өзен күлі") қалыптастырды, ал 852/853 жылдардың қысындағы екінші, жақсы белгілі жарылыс шығыс бөлігін ("Шығыс Ақ өзен күлі") қалыптастырды. Екеуі де жанартаулық жарылыс индексі 6-ға тең, өте күшті Плинийлік жарылыстар болды. Жарылыс қалдықтары алғаш рет 1883 жылы Юкон өзенінің жоғарғы ағысында табылды. 1892 жылы Врангель тауының осы жарылыстың ошағы емес екені анықталғаннан кейін, Натазхат тауы оның орнына, ал 1965 жылы Бона тауы ұсынылды. Тек 1984 және 1995 жылдары Черчилль тауы жарылыстың ошағы екені анықталды. Жарылыстар шамамен 200 м³ тефраны шығарды және Аляска, Юкон және Солтүстік-Батыс территорияларындағы аумақты қамтыды. Қазіргі Доусон-Сити және Уайтхорс қалалары (Канада) солтүстік және шығыс бөліктерінің қалыңдығы максималды аймақтарында орналасқан. Күл топырақта беткі қабатта орналасқан, егер топырақ процестері оны тереңге қабаттастырмаса. Ол Аляска тас жолының бойында, Юкон, Танана және олардың салаларының жағалауларында айқын қабаттар түзеді. Күл қабаттары топырақтың қасиеттеріне әсер етеді, топырақ түзілуіне ықпал етеді және кейде жер көшкіндерінің үстіңгі қабаты болып табылады. АҚШ-тың Аляска шекарасына жақын орналасқан Клутлан мұздығында құммен жабылған күлді далалар мен өсімдіксіз аймақтар пайда болады, себебі күл өсімдіктерге қолайсыз ортаны құрайды. Черчилль тауының маңында күл қабаттарынан ағаштардың қалдықтары көрінеді. Күл жиі қайта өңделіп, қайта орналастырылады және Сент-Элиас тауларында топырақ түзеді. Барнард және Клутлан сияқты мұздықтар күл мен помпаны ұстап алып, тасымалдады немесе алға жылжығанда күл қабаттарын эрозияға ұшыратты; Сент-Элиас тауларының етегіндегі кейбір мореналар негізінен Ақ өзен күлінен тұрады. Клутлан және Ақ өзендер күлді шайып алып кетеді, бұл оның ерекше түсіне (мұздық ұнымен бірге) үлкен үлес қосады, соның нәтижесінде Ақ өзен өз атын алды. Күл шөгінділері тефрохронологияда табиғи оқиғалардың және Аляска мен Юконның, сондай-ақ Гренландияның (мұз түйіршіктерінің өзара сәйкестігі) және Еуропадағы Ирландияның археологиялық орындарының мерзімін анықтау үшін уақыттық белгі ретінде қолданылады. Черчилль тауының жарылысы тікелей физикалық әсерлерінен басқа, зардап шеккен аймақтағы адамдарға күшті психологиялық әсер еткен болуы мүмкін. Жарылыс бағанасы жүздеген шақырымнан көрінетін болған. Оқиға басталғаннан кейін бірнеше күн бойы аспан қараңғы болды, сондай-ақ Юкон аймағында шу мен молниялар естіліп, көрінді. Тікелей зардап шеккен аймақта шамамен 500 адам тұрған болуы мүмкін. Жарылыстан тікелей қаза болмаған болуы мүмкін; пирокластикалық ағымдар және жарылыстың басқа да тікелей әсерлері Черчилль тауының адам тұрмайтын айналасында шектелген, ал сол кездегі адамдар тұрған құрылыстар күлдің жиналуынан құлап кетуі екіталай. Аттапаскан тайпалары арасында Ақ өзен күлінің жарылысына қатысты ауызша дәстүрлер бар-жоғы туралы пікірталас бар.
Mount Churchill is the source of two of the largest volcanic eruptions of the past two millennia in North America. The first eruption about 1,890 years ago emplaced the northern lobe of the White River Ash ("Northern White River Ash"), the better known second eruption in winter 852/853 emplaced the eastern lobe ("Eastern White River Ash"). Both were very violent Plinian eruptions with a volcanic explosivity index of 6. Deposits from the eruption were first discovered in 1883 along the upper Yukon River. After Mount Wrangell had been ruled out as its source in 1892, Mount Natazhat was proposed instead as the source vent and in 1965 Mount Bona. Only in 1984 and 1995 was Mount Churchill identified as the source. The eruptions produced about of tephra and covered an area exceeding in Alaska, Yukon Territory and Northwest Territories. The present day towns of Dawson City and Whitehorse, Canada, are within the thickness area of the northern and eastern lobe, respectively. The ash is located at shallow depth in the ground, unless carried deeper underground by soil processes. It forms conspicuous layers along the Alaska Highway, in riverbanks of the Yukon, Tanana and their tributaries. The ash layers affect the properties of the soil they are in; they contribute to the formation of soils and sometimes they are the detachment surface of landslides. Closer to the US Alaska border at the Klutlan Glacier it thickens to form dune covered ash fields and areas lacking vegetation, as the ash is an unsuitable ground for plant growth. Stumps of trees killed by the fallout emerge from the ash layers close to Mount Churchill. Ash is frequently reworked and redeposited, and forms soils in the St. Elias Mountains. Glaciers such as the Barnard and Klutlan Glaciers have captured and transported pumice and ash, or eroded ash layers when they advanced; some moraines at the foot of the St. Elias Mountains are formed mainly by White River Ash. Ash is washed away by the Klutlan and White River, contributing in no small part (together with glacial flour) to its distinctive color that gives the White River its name. The ash deposits have been used as a time marker in tephrochronology to obtain dates for natural events and archaeological sites from Alaska and Yukon as well as Greenland (correlation of ice cores) and Ireland in Europe. Apart from direct physical effects, the Mount Churchill eruption likely had a strong psychological effect on the people in the affected area. The eruption column would have been visible for many hundreds of kilometers. Soon after it began, the sky would have turned dark for days and noise and lightning would have been heard and seen in Yukon. About 500 people might have been living in the directly affected area. It is probable that there were no direct casualties from the eruption; pyroclastic flows and other direct effects of the eruption were limited to the uninhabited surroundings of Mount Churchill, and the structures humans lived in at the time were unlikely to collapse under ash accumulation. There is disagreement on whether oral tradition referring to the White River Ash eruptions can be identified among the Athapaskans.
Солтүстік Ақ өзеннің күлдері
Солтүстік Ақ өзеннің күл ағысы Аляска мен Канада шекарасы бойымен созылып, вулканның батысында қалыңдығына жетеді, ал Черчилль тауының солтүстігінде қалыңдығы азаяды. Ақ өзен күлі – Аляскадағы ресми стратиграфиялық бірлік, оның бөлшектері Алясканың солтүстік Брукс жотасына дейін табылды. Принс-Уильям шығанағындағы кең таралған "PWS тефрасы" 2039 және 1520 жылдар аралығында түзілді және Солтүстік Ақ өзен күліне ұқсайды. Жарылыс жаз айларында, оңтүстік жел бағытында болған болуы мүмкін, ал жарылыс колоннасының биіктігі шамалы болған. Шығыс бөлігінің жарылысымен салыстырғанда осы жарылыс жетік зерттелмегенмен, адамдарға тигізген әсері салыстырмалы түрде аз болды, халық санының немесе мәдениеттің өзгеруіне байланысты айқын белгілер жоқ.
The northern White River Ash extends along the Alaska–Canada border and reaches a thickness of west of the volcano, declining to north of Mount Churchill. The White River Ash is a formal stratigraphic unit in Alaska, and particles from it have been detected as far as the northern Brooks Range in Alaska. The widespread "PWS tephra" in Prince William Sound was emplaced between 2,039 and 1,520 years ago and resembles the northern White River Ash. The eruption may have occurred during summer, when winds blow from the south, and the eruption column might have been high. While not as well studied as the east lobe eruption, its impact on human populations was relatively modest, with few signs of population or culture shifts.
Шығыс Ақ өзеннің күлдері
Шығыс Ақ өзеннің күлі жақсы зерттелген және көлемі зор болды. Оның қарқындылығы Мазама тауының жарылысы мен 1883 жылғы Кракатау жарылысы арасындағы деңгейде болды. Бұл 1912 жылғы Новарупта/Катмай жарылысынан екі еседен астам үлкен, ал 1991 жылғы Пинатубо тауының жарылысынан он есе үлкен болды. Жанартоудан биік атылу жотасы қалыптасып, күлді стратосфераға шашып, күл мыңнан астам километр қашықтықта түсті, ал сульфат пен хлорид Гренландия мұзына сіңді. Күшті батыс желдері күл бұлтын шығысқа қарай айдады, онда ол құлай келе қармен араласып кеткен болуы мүмкін. Шығыс Ақ өзен күлінің шығыс бөлігі Черчилль тауынан шалқары қашықтықта қалыңдап, Ұлы Құл және Ұлы Аю көлдеріне дейін созылады. Шығыс Ақ өзен күлінің түсі ақтан бежеге дейін өзгереді. Шығыс Ақ өзен күлінен алынған күл шөгінділері Солтүстік Америка және Еуропа бойынша табылды, онда ол Ирландияда, Ұлыбританияда, Скандинавияда, Германияда, Польшада және Гренландияда табылған "AD860B" күлімен сәйкес келеді. Басқа да табылған жерлер: Новая Шотландия, Оңтүстік-орталық Аляска, Оңтүстік-шығыс Аляска және оған жақын Тынық мұхиты, Ньюфаундленд және Мэн. Күлдің таралу аймақтарын қалпына келтіруге ондаған жылдар қажет болуы мүмкін, өсімдіктер, су және торф өнімділігі ғасырлар бойы өзгерді, себебі күл түскен кейбір аймақтарда орман ашылды. Көлдерде жанартау күлі организмдерді көме алады немесе фосфор сияқты қоректік заттарды босатып, өнімділікті арттырады; екі әсер де Ақ өзен күлінде байқалады. Тамақ көздерін көму және күл мен фторды жұту карибу, ешкі, бұғы және қой популяцияларына әсер етіп, оларды көшіруге мәжбүр еткен болуы мүмкін; геномдық деректер шығыс Ақ өзен күлінің жарылысынан кейін карибу популяцияларында үлкен өзгерістер болғанын көрсетеді, бірақ бұл теория толыққанды дәлелденбеген. Өзендерге түскен күлдің қайта таралуы су құстарының, лососьтің және басқа балықтардың қоныс аударуына кедергі келтірген, бірақ анадромалық балықтардың саны қысқа мерзімде қалпына келтірілді. Оңтүстік Юкон аймағы жарылыстан кейін сиреп қалды. Жергілікті аңшы-жинақшылар, әдетте, ең көп зардап шеккен аймақтардан шығып, зардап шекпеген аймақтарда пана тапты, жағдай жақсарғаннан кейін ғана қайтып келді немесе қайтып келмеді. Археологиялық деректер шығыс Ақ өзен күлінің жарылысынан кейін кейбір маңызды сауда жолдары тасталып, жаңалары құрылғанын көрсетеді, бұл көші-қон экономикалық белсенділікті қайта бағалауға және көшірілген адамдардың жаңа сауда желілерін құруына ықпал еткенін білдіреді. Мыс және садақ-жебелерді қолдану Юкон аймағына осылай келген болуы мүмкін, ал денэ тайпалары жағалау аймақтарына көшіп, кейде бұрыннан бар адамдармен қақтығысқа түсіп, кейде жаңа туыстық және сауда желілерін құрды. Басқа денэ тайпалары жарылыстан кейін оңтүстікке және шығысқа көшіп, Атабасканның кеңеюіне және континенттегі На-дене тілдерін таратуға себеп болды. Еуропалықтар келген кезде Атабаскан тайпалары, мысалы, апачи және навахо Канаданың субарктикалық аймағы мен АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы Ұлы бассейн аралығында таралып, өз тілдерін алып келді. Жарылыс сульфат аэрозольдерін шығарды, олар Күнді көмескілеп, Жердің климатын салқындатып, жанартаулық қыстың пайда болуына себеп болды. Күкірт шығымы 2,5 тераграммды құрады, бұл салыстырмалы түрде шамалы, 1991 жылғы Пинатубо тауының жарылысынан шыққан күкірттің үштен біріне тең. Климаттық модельдер ең жоғары салқындатуды көрсетеді, кейбір модельдерде жауын-шашынның айқын өзгеруі байқалмайды. Бұл онжылдықта Еуропада ауа райының нашарлауы және оның салдарынан ашаршылық сияқты қиындықтар туралы кең таралған мәліметтер бар, бірақ Черчилль тауының жарылысымен тікелей байланыс орнатылмаған; ең нашар жағдайда ол бұрыннан бар климаттық бұзылысты күшейткен болуы мүмкін. Ақ өзен күлінің 6 ғасырдың ортасындағы салқындаумен (Кешіккен Антикалық Кішкентай Мұз дәуірі) байланысы жоққа шығарылды.
The eastern White River Ash is better studied and was larger. Its intensity was intermediate between the Mount Mazama eruption and the 1883 eruption of Krakatau. It was more than twice the size of the 1912 Novarupta/Katmai eruption and was ten times larger than the 1991 eruption of Mount Pinatubo. A eruption column rose over the volcano, injecting ash into the stratosphere; ash fell more than a thousand kilometers away and sulfate and chloride precipitated in the Greenland Ice Sheet. Strong westerly winds carried the ash cloud eastward, where it may have mixed with snow as it fell out. The eastern lobe of the White River Ash is thick at distance from Mount Churchill, extending to the Great Slave and Great Bear Lakes. The eastern White River Ash has a color ranging from white to beige. Ash deposits from the eastern White River Ash have been detected across North America and into Europe, where it is identical to the "AD860B" ash found in Ireland, Great Britain, Scandinavia, Germany, Poland and Greenland. Other findings are in Nova Scotia, south central Alaska, southeastern Alaska and the adjacent Pacific Ocean, Newfoundland and Maine. These findings from the volcano make the White River Ash one of the most extensive tephra deposits of the past 100,000 years, and drew attention to the potential for intercontinental spread of volcanic ash even by once per century eruptions. Territories impacted by the ashfall may have needed decades to recover, with century long changes in vegetation, aquatic and peat productivity as forests opened up in some areas with ashfall. In lakes, volcanic ash can either bury organisms, or release nutrients such as phosphorus and thus increase productivity; both effects have been noted for the White River Ash. Burial of food sources and ingestion of ash and fluoride would have impacted caribou, goats, moose and sheep populations, forcing them to move away; genomic data indicate a large shift in caribou populations after the eastern White River Ash eruption, although this theory is not uncontested. Ash fall into rivers and the remobilization of ash fallen on land would have disrupted waterfowl, salmon runs and other fish populations, although anadromous fish populations would have recovered within a short timeframe. Southern Yukon was depopulated by the eruption. Local hunter gatherer populations probably left the worst hit areas and sought refuge in unaffected regions, returning only when conditions had improved or not at all. Archaeological data indicate that some important trade routes were abandoned and new ones established after the eastern White River Ash eruption, implying that the displacement fostered a re evaluation of economic activity and that displaced people had set up new trade networks. The use of copper and bows and arrows may have arrived in the Yukon territory that way, and Dene people moved into coastal areas, sometimes coming into conflict with previously established people there and sometimes establishing new kin and commercial networks. Other Dene people migrated south and east after the eruption, driving the Athabaskan expansion and spreading the Na Dene languages across the continent. By the arrival of the Europeans, Athabaskans like the Apache and Navajo had spread between subarctic Canada and the Great Basin of the southwestern United States, bringing their languages with them. The eruption produced sulfate aerosols, which can dim the Sun and cause a cooling of Earth's climate, creating a volcanic winter. The sulfur yield, 2.5 teragrams, was relatively modest, one third of that from the 1991 eruption of Mount Pinatubo. Climate models imply a maximum cooling of , reaching in some models, with no clear changes in precipitation. There are widespread reports of bad weather and resulting hardships such as famines during that decade in Europe, and a clear link to the Mount Churchill eruption is not established; at worst, it would have aggravated a pre existent climate disturbance. A link between the White River Ash and the mid 6th century cooling (Late Antique Little Ice Age) has been ruled out.
Қауіптер
Черчилль тауы, Канаданың ең қауіпті жанартауларының бірі болып саналады, тіпті ол елдің шегінен тыс жерде орналасқандығына қарамастан, оның атқылауларының ауқымына байланысты. Жаңадан басталатын кең ауқымды белсенділік Канаданың солтүстік-батысы мен Аляска үшін өте қауіпті болар еді. Шағын атқылаулар Уайт-Ривер аңғарына және сол жердегі Аляска тас жолына күлдің төгілуімен және Уайт-Ривердегі бөгеттерден туындаған су тасқынымен қауіп төндіруі мүмкін. Черчилль тауының оңтүстігіндегі Читина және Коппер өзендерінің аңғарларында да осындай су тасқыны қаупі бар. АҚШ Геологиялық қызметі Черчилль тауын "жоғары қауіпті" жанартау ретінде жіктейді. Күлдің төгілуі машиналарға, орманға және су қоймаларына зиян келтіріп, тыныс алуда қиындықтар тудыруы мүмкін. Тіпті осы биік жанартаудың кішкентай атқылаулары да әуе қатынасына кедергі келтіруі мүмкін. Сонымен қатар, күлдің континенттер аралық таралуы 2010 жылғы Эйяфьялайекульль жанартауының атқылауларына ұқсас, бірақ одан да ірі масштабта көлік және әуе тасымалы саласында ауыр бұзылуларға әкелуі мүмкін. Азия, Еуропа және Солтүстік Америка арасындағы ұшақтардың бағыттары Ақ өзеннің күл бұлтының өту жолында орналасқан.
Mount Churchill is one of Canada's most dangerous volcanoes, despite being outside of the country, owing to the size of its eruptions. Renewed large scale activity would be extremely hazardous for northwestern Canada and adjoining Alaska. Smaller eruptions could threaten the White River valley and the Alaska Highway there with ash fall and floods caused by blockages in the White River. Similar flood hazards exist in the Chitina and Copper River valleys south of Mount Churchill. The United States Geological Service ranks Mount Churchill as a "high threat" volcano. Ashfall could damage machinery, forests and waterbodies, and cause breathing problems. Even small eruptions of the high volcano could cause disturbances in air travel. In addition, the intercontinental spread of ash would cause severe disruption, similar but on a larger scale to the 2010 eruptions of Eyjafjallajökull, with resultant consequences to transportation and the airline industry. Aircraft routes between Asia, Europe and North America pass through the extent of the White River Ash plume.