Кіріспе

Көбелектерге пайдалы бағбандық

Көбелектерге арналған бағбандық – көбелектер, шұбарлар және мотырқұстарды қоса алғанда, лепидоптералардың тіршілік ортасын құру, жақсарту және сақтаудың бір жолы. Көбелектердің өмір сүру циклінде төрт кезең бар: жұмыртқа, дернәсіл, қуыршақ және ересек. Көбелек популяциясын қолдау және сақтау үшін, идеалды көбелек бағында әрбір өмірлік кезең үшін қолайлы орта болуы керек. Көбелек дернәсілдері, кейбір ерекшеліктерді қоспағанда, мысалы, ет жейтін жинайтын (Feniseca tarquinius), өсімдіктермен қоректенеді және олар жалпы немесе мамандануға бейім болуы мүмкін. Мысалы, суреттелген ханым (Vanessa cardui) көбелегі дернәсіл кезінде 200-ден астам өсімдік түрін жесе, монарх (Danaus plexippus) және патшалық фритиллярия (Speyeria idalia) сияқты басқа түрлер тек бір туысқа жататын өсімдіктермен – сүтқосақ және меншік гүлдерімен қоректенеді. Ересек көбелектер негіздерінде нектармен қоректенеді, бірақ олар шіріген жемістерді, ағаш шырынын және тіпті өліктерді де жей алады. Нектармен қоректенетін ересек көбелектерді қолдау үшін әртүрлі биіктіктегі, түсті және гүлдеу кезеңіндегі нектарлы өсімдіктерді отырғызу қажет. Жеміс пен шырынды ұнататын түрлерге тамақ көзі ретінде көбелектерге арналған жем беру станцияларын оңай жасауға болады. Тамақ көзінен басқа, ағаштар мен бұталар сияқты желден қорғайтын жағдайлар көбелектерді қорғайды және дернәсілдерге тамақ пен қыстауға қолайлы орын береді. "Су ішу" – әдетте еркек көбелектердің көрсететін мінез-құлқы, олардың су мен қоректік заттарды алу үшін жиналатыны, ал көбелектерге арналған су ішу ортасын қосу көбелек бағын жақсартады. Көбелектер ғана тозаңдаушылар емес, көбелектердің тіршілік ортасын құру арқылы аралар, қоңыздар, шыбырлар және басқа да тозаңдаушылар үшін де орын жасайсыз. Тозаңдау – көбелектердің қамтамасыз ететін экологиялық қызметтерінің бірі; гүлді өсімдіктердің 90% және егістік дақылдарының 35% жануарлар тозаңдауына тәуелді. Көбелектер бағы мен монархтардың тоқтау орны, тіпті дамыған қалалық аймақтарда да, көбелектер мен басқа да тозаңдаушылардың, соның ішінде аралардың, шыбырлардың және қоңыздардың түрлілігін арттыратын тіршілік ортасын қамтамасыз етеді.

Өсімдіктер

[[File:Coral h. s. jpg|thumb|Мәржаншаш (Satyrium titus) шөпке қонғанда. Оның дернәсілдері Розасея тұқымдасына жататын түрлермен қоректенеді, оның ішінде жиде (Prunus serotina) де бар. Мэриленд штатының АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінің қорғау жөніндегі егін салу нұсқаулығында жабайы жануарлар мен тозаңдаушылардың ылғалды жерлерде (әсіресе монархтар үшін) оңтайлы тіршілік етуі үшін тұқымдық қоспада салмағы бойынша 6,0% Asclepias syriaca (жалпы сүтшөп) және тұқым бойынша 2,0% болуы тиіс деп ұсынылады. "Қос гүлді" өсімдіктердің сорттарынан аулақ болыңыз, себебі олардың репродуктивті мүшелері қосымша жапырақшаларға айналып, көбелектер мен басқа да тозаңдаушыларға гүлдік сыйлықтар бермейді. Сондай-ақ, белгілі бір аймақта бұл түрдің инвазивті емес екеніне көз жеткізу үшін зерттеу жүргізу қажет. "Көбелек бұтасы" деп жиі аталатын Buddleja davidii көптеген көбелектерді тартады. Қытайда пайда болғандықтан, қазір әлемнің көптеген бөліктерінде, ол жергілікті емес жерлерде өсіріледі. B. davidii кейбір аймақтарда инвазивті болғандықтан, оның отырғызылуына қатысты пікірлер қарама-қайшы. Тұқым себудің алдын алу және одан әрі гүлдеуді ынталандыру үшін гүлдері тозығы жеткеннен кейін дереу алынып тасталуы керек ("қырқылады"). Кейбір Buddleja сорттары стерильді немесе 2%-дан аз мөлшерде тірі тұқым береді ("Инвазивті емес" Buddleja сорттарын қараңыз). Орегон штаты B. davidii-ді "қауіпті арамшөп" деп белгілейді және бастапқыда оның барлық сорттарын әкелуге, тасымалдауға, сатып алуға, сатуға немесе көбейтуге тыйым салды, бірақ 2009 жылы карантинді өзгертіп, мақұлданған немесе түраралық гибридтер екені дәлелденген сорттарға рұқсат берді. Monarch Watch тек еркек стерильді "Flutterby" сорттарын отырғызуды ұсынады. Неоникотиноидтар сияқты инсектицидтермен өңделген өсімдіктер мен тұқымдарды сатып алудан аулақ болу маңызды. Әлі де нақты қорытындылар жоқ болғанымен, неоникотиноидтардың тозаңдаушы жәндіктерге, соның ішінде көбелектерге теріс әсер ететінін көрсететін дәлелдер көбейіп келеді.

Құмыра

thumb|right|upright=1.0|Лисандра coridon көбелектерінің "puddling" жасауы
"Puddling" – еркек көбелектердің ылғал топыраққа, малдың нәжісіне және өліктерге жиналып, әсіресе натрий сияқты қоректік заттармен қоректену әрекеті. Оған рецепттер: шіріген жемістерді (мысалы, банандарды) сырамен, клен сиропымен, мелассамен немесе қантпен араластыру. Көбінесе ашытқы да қосылып, бір аптаға ашытуға қалдырылады. Сондай-ақ, несеп жеміс жейтін көбелектерді тартады. Осы қосымшаны түпкілерге, тастарға және ағаш бұтақтарына қоюға болады.