Африкалық армия құрты (Spodoptera exempta) – егінге зиян келтіретін көбелек. Жеке өсетіндері жасыл, топтап өсетіндері қара болады. Ауыл шаруашылығына қауіпті!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көбелектің түрлері
Species of moth
Африкалық әскер құрты (Spodoptera exempta), сондай-ақ окаломбо, коммандоқұрт немесе жаңғақ шөп әскер құрты деп аталады, Noctuidae тұқымдасына жататын көбелек түрі. Личинкалары тамақтанатын жерлерге жылжығанда көшпенділік танытады, осыдан "әскер құрты" деген атау пайда болған. Құрттар тығыздыққа байланысты полифенизм көрсетеді, яғни жеке өсірілген личинкалар жасыл, ал топтап өсірілгендер қара болады. Бұл фазалар тиісінше солярия және грегария деп аталады. Грегария құрттары өте зиянды жәндіктер саналады, олар бірнеше апта ішінде толық егістікті жоя алады. Личинкалар барлық түрдегі шөптермен, дәнді дақылдардың бастапқы сатыларымен (мысалы, жүгері, күріш, бидай, қарақұмық, сорго), қант құмырымен және кейде кокоспен қоректенеді. Солитария құрттары аз белсенді және өте баяу дамиды. Африкалық әскер құртының таралуы осы аймақтардағы егістік жерлер мен жайылымдар үшін қатты зиян келтіреді, ең көп таралуы ұзақ құрғақшылықтан кейін жаңбырлы маусымда болады. Ұзақ құрғақ мезгілдерде ("маусымсыз") халық тығыздығы өте төмен болады және таралу байқалмайды.
The African armyworm (Spodoptera exempta), also called okalombo, kommandowurm, or nutgrass armyworm, is a species of moth of the family Noctuidae. The larvae often exhibit marching behavior when traveling to feeding sites, leading to the common name "armyworm". The caterpillars exhibit density dependent polyphenism where larvae raised in isolation are green, while those raised in groups are black. These phases are termed solitaria and gregaria, respectively. Gregaria caterpillars are considered very deleterious pests, capable of destroying entire crops in a matter of weeks. The larvae feed on all types of grasses, early stages of cereal crops (e. g., corn, rice, wheat, millet, sorghum), sugarcane, and occasionally on coconut. The solitaria caterpillars are less active and undergo much slower development. African armyworm outbreaks tend to be devastating for farmland and pasture in these areas, with the highest density outbreaks occurring during the rainy season after periods of prolonged drought. During the long dry seasons ("off season"), the population densities are very low and no outbreaks are seen.
Географиялық ауқым
Африкалық әскер құрты Африка мен Азияның шалғынды далаларында кең таралған. Африка ішінде ол көбінесе Сахара маңындағы Танзания, Кения, Уганда, Эфиопия, Сомали, Малави, Зимбабве, Замбия және Оңтүстік Африка елдерінде кездеседі. Африкадан тыс, бұл түр Оңтүстік Сауд Арабиясының оңтүстік-батысында, Оңтүстік-Шығыс Азияда, Австралияда және Жаңа Зеландияда таралған.
The African armyworm is commonly found in the grasslands of Africa and Asia. Within Africa, it is mostly seen near the Sahara in the following countries: Tanzania, Kenya, Uganda, Ethiopia, Somalia, Malawi, Zimbabwe, Zambia, and South Africa. Outside of Africa, the species also inhabits southwest Saudi Arabia, Southeast Asia, Australia, and New Zealand.
Тіршілік ету ортасы
Spodoptera туысының басқа түрлері сияқты, S. exempta да тропикалық және субтропикалық аймақтарда, дәнді дақылдар мен тығыз өсімдік жапырақтарының жанында тіршілік етеді, мұнда осы түрдің күйкентайлары оңай қоректене алады.
Akin to other species of the genus Spodoptera, S. exempta lives in tropical and subtropical environments near cereal crops and dense vegetation where the larvae of the species can easily feed.
Азық-түлік ресурстары
S. exempta личинкалары негізгі көлікті Poaceae, сонымен қатар Gramineae деп аталатын шөптермен қоректенеді. Poaceae – астық шөптері мен жайылым шөптерін қамтитын гүлді шөптер тұқымдасы. Жас личинкалар бидай мен сұлының көшеттерін де жейді. Личинкалар өсімдіктің жоғарғы және төменгі беттерін жейді, жас және жаңадан өскен өсімдіктерді артық жақсы көреді. Зерттеулер көрсеткендей, екі личинка 6-7 жапырақты 10 күндік жүгері өсімдігін толығымен жеп қоюы мүмкін, бұл жоғары тығыздықпен таралудың қаншалықты қауіпті екенін көрсетеді. Бұл түрдің егінге ең көп зиянын грегария фазасында тигізеді, себебі қара денелі личинкалар солярия личинкаларына қарағанда белсендірек және тығыз жиналған болады. Грегария личинкаларының денесі қараңғырақ болғандықтан және өсімдіктерде биік орналасқандықтан, олар күн сәулесіне көбірек ұшырайды, нәтижесінде солярия личинкаларына қарағанда жылдамдап дамиды. Оқшауланғаннан тығыз жағдайға немесе керісінше ауыстырылған личинкалар грегария белгілерін көрсетеді. Көшіп бара жатқан шырындар жұмыртқа салайтын жерлеріне дейін жүздеген шақырым қашықтықты басып өтеді. Бұл көші-қон кейде бұрын зиянкестерден таза болған аймақтарда жұқпаның кенеттен пайда болуына себеп болады. Личинкаларда полифенизм байқалады, бірақ екі фаза да S. exempta ересектерін ажыратуға мүмкіндік бермейді. Дегенмен, екі личинка фазасы әртүрлі көшіп-қону мінез-құлқында көрінеді. Грегария личинкалары көші-қон кезеңінде ұзақ және алыс сапар шегетін ересектерді тудырады. Сондықтан, көші-қон маусымға байланысты солтүстікке немесе оңтүстікке қарай жылжып отыратын Интертропикалық конвергенция аймағынан соққан желге байланысты болады. Шырындар тек күндіз ғана көшіп, кешкілік қараңғыда шөп арасында жасырынып, таңға дейін күтеді. Бұл процесс қажетті жерге жеткенше немесе жаңбыр жауғанша бірнеше күн бойы қайталанады. SpexNPV африкалық әскер құрты личинкаларының соңғы жағдайында 90% -ын өлтіре алады; өлім-жітімнің жоғары деңгейі вертикальды түрде берілетін аурулардың көші-қон кезінде ауру жұққан жеке тұлғамен бірге жүре алу қабілетіне байланысты.
S. exempta larvae feed almost exclusively on Poaceae, also called Gramineae. Poaceae is a family of flowering grasses which includes cereal grasses and the grasses of grasslands and pastures. Young caterpillars are also known to feed on wheat and oat seedlings. The larvae eat the upper and lower surfaces of the plant tissue first, preferring to feed on younger and recently germinated crops. Studies have shown that two larvae can completely consume a 10 day old maize plant with 6–7 leaves, indicating the devastating potential of a high density outbreak. The species is most damaging to crops during its gregaria phase because the black bodied caterpillars are more active and densely concentrated than solitaria caterpillars. Because gregaria caterpillars have darker coloration and maintain positions higher up on the crops, they have increased exposure to the sun, resulting in more rapid development than solitaria caterpillars. Larvae that are transferred from isolated to dense conditions or vice versa display the gregaria appearance. The moths migrate over hundreds of kilometers from their emergence sites to their oviposition sites. This migration often causes outbreaks to occur suddenly in areas that were previously free of the pests. While polyphenism is observed in the larvae, the two phases lead to indistinguishable S. exempta adults. However, the two larval phases go on to display different migratory behavior. The gregaria larvae tend to produce adults that travel longer and further during the migration period. Therefore, migration is based on winds brought by the Intertropical Convergence Zone, which move northwards or southwards depending on the season. The moths only travel during the day and descend during dusk to hide in the grass until dawn. This process is repeated for several days until an acceptable destination is reached or the moths encounter rain. SpexNPV can kill 90% of an African armyworm larvae population in their last instar; the high mortality rate is due to the vertically transmitted diseases' capability of traveling with the diseased individual during migration.
Терморегуляция
Түрлердегі қара түс терморегуляторлық функцияны білдіреді, бірақ бұл S. exempta-да қалыпты жағдайда дұрыс емес. Қара грегария дернәсілдері, әдетте дене температурасын күн сәулесі арқылы көтеруге тырысатын қара түсті түрлерге тән күнге бет бұру әрекетін көрсетпейді. Грегария дернәсілдерінің солитария дернәсілдерінен тез жылынатыны көрсетілгенімен, грегария құрттарының дене массасы аз, бұл температураның әсерін күшейтуге басты себепкер. Дегенмен, түрдің қатты қызуға ұшырау мүмкіндігі болған кезде қараңғы түс басым болды, бұл екі фаза арасындағы түс экстремалды температурада маңыздырақ болуы мүмкін екенін көрсетеді. 2009 жылдың қаңтар айында Либериядағы STAR радиосы Бонг округінің Зота ауданына африкалық құрттардың шабуыл жасағанын, олардың өсімдіктерді жеп, суларды ластағанын және Гвинея мен Сьерра-Леонеге қарай жылжып бара жатқанын хабарлады. 2009 жылдың 28 қаңтарында Либерия президенті елдегі құрттардың таралуына байланысты төтенше жағдай жариялады. 2009 жылдың желтоқсанында Танзанияның он облысында жұқпалы ауру ошақтары тіркелді. Жұққан облыстардың арасында астық өндіретін бес маңызды облыстың үшеуі бар. Қалған екі ірі астық өндіруші облыста да жұқпалы ауру қаупі сақталды. Танзания 2007 жылдан бері фермерлерді құрттармен күресуге оқытып келеді және 2009 жылдың соңындағы жұқпалы ауру болжамдарына жауап ретінде ауылдық шаруаларға жүздеген литр пестицид жіберді. Бірінші жұқпалы ошақ 22 желтоқсанда тіркелді және жақын жердегі облыстарға жылдам тарады. Алдыңғы өсіру маусымында Танзания 10,872 миллион тонна астық өндірді; 10,337 миллион тоннасы ішкі тұтынуға жұмсалды, ал қалған 0,534 миллион тоннасы экспортталды. 31 желтоқсанға дейін Танзанияның Линди облысындағы астықтың көп бөлігі құрттардың шабуылынан жойылды. 2015 жылдың қаңтар айында Зимбабведе құрттардың таралуы туралы хабарлар тарады, ал қараша айында Ботсванада да осындай жағдайлар тіркелді. 2016 жылы күзгі құрттар (Spodoptera frugiperda, американдық текті, ұқсас мінез-құлық танытатын түр) Замбиядағы жүгері егісіне шабуыл жасады. 2017 жылдың 3 қаңтарына дейін Замбия үкіметінің Төтенше жағдайларды басқару және жеңілдету бөлімінің мәліметтері бойынша, шамамен 90 000 гектар зардап шекті. Замбияның Ұлттық фермерлер одағы кейбір шаруашылықтар толығымен қирап қалғанын мәлімдеді. Замбия президенті әуе күштеріне құрттармен күресу үшін пестицидтерді әуемен жеткізуге көмектесуді тапсырды.
While dark coloration in species usually indicates a thermoregulatory function, this does not appear to be true under normal conditions in S. exempta. The black gregaria larvae do not exhibit basking behavior which is usually present in dark colored species that want to increase their body temperature via exposure to the sun. Although the gregaria larvae are shown to heat up more rapidly than the solitaria larvae, gregaria caterpillars have less body mass, which is the main contributing factor to the increased effect of temperature. However, darker coloration was favored in high temperatures when the species is more likely to overheat, suggesting that the coloration between the two phases could be more significant at extreme temperatures. STAR radio in Liberia reported in January 2009 that Zota District in Bong County had been invaded by African armyworms, which had consumed vegetation, polluted creeks and running water, and were moving toward Guinea and Sierra Leone. On January 28, 2009, the president of Liberia declared a state of emergency to deal with the infestation of army worms in the country. December 2009 had an infestation of ten regions of Tanzania. The infested regions include three of the five main grain producing regions. The other two major grain producing regions were at risk of infestation. Tanzania has trained farmers in fighting armyworms since 2007, and responded to forecasts of the late 2009 infestation by sending out hundreds of liters of pesticides to rural farmers. The first infestation was reported on December 22 and quickly spread to surrounding regions. The previous growing season saw Tanzania produce 10.872 million tons of grain; after 10.337 million tons of domestic consumption, the remaining 0.534 million tons were exported. By December 31 almost of grain had been destroyed by armyworms in just the Lindi Region of Tanzania. In January 2015, armyworm outbreaks were reported in Zimbabwe, and by November there were reports of similar outbreaks in Botswana. In 2016, the fall armyworm (Spodoptera frugiperda, a species of American origin that behaves similarly) invaded maize crops in Zambia. By January 3, 2017, about 90,000 hectares were affected according to reports released by the Zambian government's Disaster Management and Mitigation Unit. The Zambia National Farmers Union indicated that some farms were completely wiped out. The Zambian president directed the air force to help airlift pesticides to fight the outbreak.