Кіріспе

Оңтүстік Африкадағы коммерциялық банк

First National Bank (FNB;) Оңтүстік Африканың "үлкен төрттігіне" кіретін банктердің бірі. Ол FirstRand қаржы қызметтерінің ірі конгломератының бөлімшесі болып табылады және Йоханнесбург қор биржасында (JSE) FSR таңбасымен сауда-саттық жасайды. FNB Ботсвана қор биржасында да FNBB таңбасымен тіркелген және BSE ішкі компаниялар индексінің құрамына кіреді.

Шолу

FNB – FirstRand тобының үш ірі бөлімшесінің бірі, ал қалғандары Rand Merchant Bank және Wesbank. First National Bank Ботсвана, Мозамбик, Намибия, Оңтүстік Африка, Эсватини, Танзания, Замбия, Гана, Үндістан, Лесото және Гернсиде толық немесе жартылай меншігіне тиесілі банк еншілес компанияларын ұстап тұрады. FNB Ангола және Нигерияда кеңейту жоспарларын да белсенді түрде іске асырып жатыр. 2012 жылдың мамыр айындағы БАҚ хабарларына сәйкес, банк Кения, Руанда және Уганда елдеріне де кеңейтуді жоспарлап отыр.

Тарих

FNB – Оңтүстік Африкадағы ең көне банк. Оның тарихы 1838 жылы Грэмстаун қаласында құрылған Шығыс триокри провинциялық банкіне дейін жетеді. Сол кезде банк аймақтағы жүн экспортының қаржыландырылуын қамтамасыз еткен. 1874 жылға қарай банктің Грэмстаун, Миддельбург, Крэдок және Куинстаун қалаларында төрт филиалы болды. 1874 жылы экономикалық төмендеуге байланысты банк Oriental Bank Corporation (OBC) тарапынан сатып алынды. Алайда, Oriental Bank Corporation Үндістанда қаржылық қиындықтарға тап болғандықтан, Оңтүстік Африкадан кетуге шешім қабылдады. Осылайша, 1879 жылы OBC-нің Оңтүстік Африкадағы бизнесін иелігіне алу үшін Африка банкі құрылды. Шамамен сол кезде Оңтүстік Африка Республикасының үкіметі Барбертон мен Витватерсрандта алтынның табылуына байланысты жергілікті коммерциялық банк құруды қалаған. Үкімет осы мақсатта концессиялық келісім арқылы банк құрды. Банктің басты міндеті – ауыл шаруашылығын дамытуды қаржыландыру болды. Концессияның бір бөлігі ретінде мемлекеттік монетахана да құрылды. Nationale Bank der Zuid Afrikaansche Republiek Beperk (Оңтүстік Африка Республикасының Ұлттық Банкі) 1891 жылы Преториада тіркелді және сол жылдың 5 сәуірінде жұмысын бастады. 1902 жылы Екінші ағылшын-буар соғысы аяқталғаннан кейін осы банк атауы Оңтүстік Африканың Ұлттық Банкі болып өзгертілді. Тағы бір экономикалық дағдарысқа байланысты 1912 жылы Африка банкі Ұлттық банк тарапынан сатып алынды, ол бұған дейін 1910 жылы Оранж өзенінің колониясының Ұлттық банкін сатып алған болатын. 1854 жылы Натал колониясының қант өнеркәсібін қаржыландыру үшін құрылған Натал банкі де қаржылық қиындықтарға ұшырап, 1914 жылы иелігіне алынды. Осы кезде Ұлттық банк Оңтүстік Африкадағы ең күшті және ірі банктердің біріне айналды. Алайда, 1920 жылдардың басында Ұлттық банк нашар қарыздар мен ауыр шығындарға ұшырады. Осының салдарынан 1925 жылы ол «Англо Египет Банкі» және «Колониал Банк» банктерімен бірігіп, «Барклейс Банк» (Домминий, Колониалдық және Оверсейз) банкін құрды. 1971 жылы Barclays өз жұмысын қайта құрылымдады және Оңтүстік Африкадағы операциясы Barclays National Bank Limited деп аталды. Оңтүстік Африкаға қарсы апартеид саясаты үшін инвестицияны тоқтату науқанына байланысты Barclays акцияларын азайтуға мәжбүр болды және 1986 жылы банктегі акцияларын сатты. 1987 жылдың 30 қыркүйегінде банк «First National Bank of Southern Africa Limited» деп қайта аталды және толығымен Оңтүстік Африканың меншігіне көшті, оны «Англо Америка Корпорациясы» басқарды. 1999 жылы «Ciex Report» деп аталатын есеп апартеид кезеңінде мемлекеттен 26 миллиард ранд ұрланғандығы туралы екі жылдық тергеудің қорытындысын берді. Тергеушілер FNB SARB-дан заңсыз жүздеген миллион ранд алғанын мәлімдеді. Бұл ақшалар «құтқару қайықтары» ретінде жасырылған. 2017 жылға дейін ұрланған қаражат әлі табылмаған.

FirstRand тобы

FirstRand Group 1998 жылы Оңтүстік Африканың Бірінші Ұлттық банкі, Rand Merchant Bank және Momentum Insurance & Asset Management компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды. FirstRand Оңтүстік Африка резервтік банкі – ұлттық банктік реттеуші орган, оны "жергілікті бақылаудағы банк" деп тіркеген. 2011 жылы топтың жалпы активтері 90,3 миллиардтан астам АҚШ долларына (ZAR: 698 миллиард) бағаланды және Сахара астындағы жеті елде, сондай-ақ Австралия мен Үндістанда еншілес компаниялары болды. Африканың тағы алты елінде кеңейту жоспарлары жүзеге асырылуда.

Қауіпсіздік қоршауының құрбандары

2015 жылдың қыркүйек айында "Санди Таймс" газетінде FNB преториалық "Саннисайд" бөлімшесінен "аздаған" сандық сақтау жәшіктері ұрланғаны туралы хабарланды. Сол жылдың соңында, Йоханнесбургтегі Рандбург бөлімшесіне түнгі қасқырлық шабуыл жасалып, 360 жәшік ұрланды. Жаңа жыл қарсаңында үшінші және соңғы қасқырлық шабуыл FNB Parktown бөлімшесінде болды. Ол кезде бөлімшедегі 30 сақтау жәшігінің құны шамамен 1,7 миллион ранд құрады деп хабарланды. 2018 жылы 60 құрбандық First National Bank (Оңтүстік Африка) банкіне қарсы 121 миллион ранд сомасындағы залап ақысын талап етуге баруға дайын екендіктері туралы хабарлар пайда болды.