Үнді жазушысы Пендьяла Варавара Рао: өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

1940 жылы туған) Пендьяла Варавара Рао (3 қараша 1940 жылы туған) – Үндістанның Телангана штатынан шыққан белсенді, ақын, мұғалім және жазушы. Ол 2018 жылғы Бхима Корегаондағы зорлық-зомбылыққа қатысы бар деп айыпталып, кепілдіксіз ұстауға жататын «Заңсыз қызметтің (алдын алу) туралы» заң бойынша тұтқындалды. Рао Үндістан премьер-министрін өлтіруге қастандық жасады деген күдікпен тұтқындалды, бұл мүмкін жалған дәлелдерге негізделген. 2022 жылдың тамызында ол денсаулығына байланысты Үндістанның Жоғарғы сотымен босатылды.

Жеке өмір және білім

Пендьяла Варавара Рао 1940 жылдың 3 қарашасында Урангал ауданындағы Чинна Пендьяла қаласында телугу брахман отбасында дүниеге келді. Ол Чинна Пендьяла, Варангал және Хайдарабадта оқыды. 1960 жылы Османия университетінде телугу әдебиеті бойынша аспирантураны аяқтады. Бірақ кейін зерттеу жұмысын тастап, Медак ауданындағы Сиддипет қаласындағы жеке колледжде оқытушы болып жұмыс істеді. Содан кейін ол Жаңа Делидегі Ақпарат және телерадио хабарларын тарату министрлігінің Баспаға дайындау бөліміне көмекші болып ауысты. Тағы да жұмысынан кетіп, Махабубнагар ауданындағы Джадчерла қаласындағы тағы бір жеке колледжде оқытушы болып жұмысқа орналасты. Ол Чанда Кантайя атындағы мемориалдық колледжге (CKM колледжі) жұмысқа орналасу үшін Варанғалға көшті, онда телугу тілінен оқытушы болып жұмыс істеді, кейін колледж директоры болды.

Жазу

Рао телугу әдебиетіндегі ең көрнекті сыншылардың бірі саналады және шамамен 40 жыл бойы бакалавр және магистратура студенттеріне телугу әдебиетін оқытқан. Ол шешендік өнерімен танымал және мыңдаған халық жиынында сөз сөйлеген.

Басылымдар мен редакциялық жұмыс

1966 жылы Рао «Саахити Митрулу» (Әдебиет достары) деген топ құрды, ол «Сружана» атты әдеби журнал шығара бастады. Журнал бастапқыда тоқсан сайын жарық көрді, бірақ үлкен танымалдылыққа қол жеткізгеннен кейін 1970 жылы ай сайын шығатын журналға айналды. «Сружана» 1966 жылдан 1992 жылға дейін жарық көрді және жас, жергілікті ақындардың туындыларын жариялауға бағытталған еді. Кейін «Сружана» «Арунатара» атты жаңа журналмен алмастырылды. Варавара Рао өзінің он бес поэзия жинағын шығарған, сонымен қатар бірнеше поэзия антологиясын редакциялаған. 2013 жылы ол қайтадан тыйым салынды.

1973-1975: Төтенше жағдай кезінде қамауға алу

Рао 1973 жылы Андхра-Прадеш штатының үкіметімен Ішкі қауіпсіздікті сақтау заңы бойынша, өзінің жазбалары арқылы зорлық-зомбылықты тудыру туралы айыппен тұтқындалды.

2004: Наксалдарға бейбітшілік елшісі

2001 жылы Андхра-Прадеш штатындағы Телугу Десам үкіметі тыйым салынған екі ұйымның мүшелерімен – Үндістан Коммунистік партиясы (Маоист) және Халық соғысы – бейбіт келіссөздер жүргізу туралы ұсынысты қабылдады. Варавара Рао, Кальяна Рао және Гадар екі тараптан да бейбітшілік елшілері ретінде қабылдалып, бейбіт келісімді келісу шарттарын анықтауға кірісті. Рао осы ұйымдарға қатысты тыйымды ішінара алып тастауды ұсынды, бұл бейбіт келіссөздерді жеңілдетуге мүмкіндік береді деп есептеді, сондай-ақ ағымдағы қақтығысты бейбіт жолмен шешуді жақтады. Рао келіссөздер барысында бес рет полициямен қақтығыс болғанын, оның салдарынан уақытша атысты тоқтатуға қарамастан, тыйым салынған партиялардың мүшелері қаза тапқанын атап өтті. Оның күш-жігері кейіннен Андхра-Прадеш штатының сол кездегі ішкі істер министрі К.Жана Редди тарапынан жоғары бағаланды. Ол 2020 жылы премьер-министр Нарендра Модиге жолдаған хатында Раоның денсаулығына қарай, оны босатуды сұрады, сондай-ақ: «Мен сол кездегі ішкі істер министрі ретінде 2004 жылдың қазан айында сол кездегі АП үкіметі мен Наксал партиялары арасындағы бейбіт келіссөздерді өткізуге жауапты болдым. Рао мырза осы бейбіт келіссөздерді өткізу үшін жақсы атмосфера құруға маңызды үлес қосты және мемлекетте бейбітшілік орнатуға шынайы қызығушылық танытты» деп жазды.

Бейбіт процесі 2005 жылдың 18 тамызында ҮІК (Маоист), Вирасам және басқа да бірнеше халықтық ұйымдарға тыйым салумен аяқталды.

1990-2010 жылдар: Телангана қозғалысы

1994 жылы билікке келген Чандрабабу Найдудың жаһандануға және либералдану саясатына қарсы тұруда Варавара Рао бірқатар ұйымдармен бірге алдыңғы қатарда болды. Чандрабабу Найду үкіметі кезінде Үндістан Коммунистік партиясының (Марксистік-Лениншіл) Халық соғысының үш Орталық комитет мүшесі Бангалор қаласында тұтқындалып, қаза тапты. Кейбір жеке қылмыстық топтар АПКК жетекшілері Т. Пурушотам мен М. Азам Әлиді өлтірді. Вирасамға тыйым салынғаннан кейін 24 сағат ішінде Варавара Рао мен Кальяна Рао 2005 жылғы 19 тамызда АПҚА бойынша тұтқындалып, Хайдарабадтағы Чанчалгуда орталық түрмесіне жіберілді. Тұтқындалғаннан бері оған қарсы 7 жаңа қылмыстық іс қозғалды. Бұрынғы 1999 жылғы бір іс (Халық соғысының үш жетекшісінің өлтірілуіне қарсы наразылық митингісіне қатысты) және Вирасамға тыйым салу туралы істен басқа, қалған алты іс үкімет пен нахшалиттер арасындағы келіссөздер кезеңіне қатысты. Үкімет Вирасамға қарсы АПҚА заңын жойған кезде, 2005 жылғы 11 қарашадағы №503 қаулысы арқылы Варавара Рао мен Кальяна Раоға қатысты істердің күші жойылуы керек еді. Әдетте, прокурор сотқа істердің мәнсіздігі туралы хабардар етуі керек еді. Алайда, бұл бұйрық сотқа жетпеді және Варавара Рао мен Кальяна Рао тыйым алынғаннан кейін іс бірнеше рет кейінге қалдырылды. Ақырында, 2006 жылғы 31 наурызда сот Варавара Раоға қатысты Қоғамдық қауіпсіздік заңы бойынша істі тоқтатты. Ол 2006 жылғы 31 наурызда шамамен сегіз айлық қамаудан кейін кепілдікпен босатылды. 2010 жылы полиция Раоның Делиде өткен конгресте Кашмир аймағының жағдайына қатысты сөйлеген сөзіне байланысты тұтқындауға бұйрық берді. Раоға, жазушы Арундати Ройға, парламентке жасалған шабуыл ісі бойынша ақталған профессор С. А. Р. Гиланиге және бірнеше Кашмир университетінің профессорларына қарсы алғашқы хабарлама тіркелді. 2011 жылы маошыл көшбасшысы Кишенджи полициямен болған қақтығыста қаза тапты. Рао полицияның осы әрекетін сынап, денесінде азаптау белгілері бар екенін мәлімдеді. 2011 жылы Рао Оңголде полиция бастығының машинасына қойылған бомбаға қатысты істе айыпталушылардың бірі болды. Рао Телангана қозғалысының белсенді қатысушысы болды, оның мақсаты – Андхра-Прадеш штатын бөліп, Телангана штатын құру еді. Телангана штаты 2014 жылы құрылғанмен, Рао 2018 жылы қозғалыста қаза тапқандарға арналған ескерткішке гүл қойып, құрмет көрсету кезінде тұтқындалды.

Varavara Rao, along with a number of organisations stood in the forefront in exposing and resisting the pro globalisation and liberalisation policies of Chandrababu Naidu who came to power in 1994. During Chandrababu Naidu's government, three Central Committee members of Communist Party of India (Marxist Leninist) Peoples War were arrested in Bangalore and killed. Some private criminal gangs killed T. Purushotham and Md Azam Ali, leaders of APCLC and life threat to Varavara Rao turned imminent. Within 24 hours of imposition of ban on Virasam, Varavara Rao and Kalyana Rao, were arrested on 19 August 2005 under AP Public Security Act and sent to Chanchalguda Central Prison in Hyderabad. Since his arrest, 7 new cases were charged against him. Apart from an earlier case of 1999 (pertaining to a protest meeting against the killings of three top leaders of Peoples War), and the case regarding the ban on Virasam, the remaining six cases pertain to the period of talks between the government and the Naxalites. When the government revoked the AP Public Security Act against Virasam through GO Ms No. 503 of 11 November 2005, the cases against Varavara Rao and Kalyana Rao should have become redundant. In the normal course, Public Prosecutor should have informed the court about the redundancy of the cases. However, that order has not reached the court and Varavara Rao and Kalyana Rao had to undergo a number of adjournments of the case after the lifting of the ban. Finally, the court struck down the case on Varavara Rao under the Public Security Act on 31 March 2006 and he obtained bails for all other cases by the time. He was released from jail under bail on 31 March 2006 after a period of about eight months. In 2010, police ordered the arrest of Rao on the basis of a speech that he made at a convention in Delhi, concerning the state of Kashmir. A First Information Report was registered against Rao, along with writer Arundhati Roy, professor S. A. R. Geelani, who was acquitted in the Parliament attack case, and several Kashmir University professors. In 2011, Maoist leader Kishenji was killed in an encounter with police. Rao criticised the police for the encounter, claiming that he had seen the body and that it showed distinct signs of torture. In 2011, Rao was one of several persons accused in a case concerning a bomb placed near the car of a police superintendent in Ongole. Rao was an active participant in the Telangana movement, which aimed for the creation the separate state of Telangana, by bifurcating the existing state of Andhra Pradesh. Although the state of Telangana was formed in 2014, Rao was arrested in 2018 while paying homage, along with others, at a memorial for those killed during the movement.

2018: Елғаар аудандық ісі

2018 жылдың 28 тамызында Рао 2018 жылдың 1 қаңтарында болған Бхима Корегаондағы зорлық-зомбылыққа қатысы бар деген күдікпен Хайдарабадтағы үйінен қамауға алынды. Бұл күдік полиция алған хатқа негізделген, онда тек "R" деп белгіленген адам туралы айтылған. Рао бұл қылмысқа қатысқанын жоққа шығарды. Осыдан кейін арнайы сот оның қамаудағы денсаулығын бағалау үшін сараптама тағайындады. 2020 жылдың маусым айында Рао кепілге қайтадан өтініш берді, себебі ол COVID-19 жұқтыруға өте осал екенін айтты. Сондай-ақ, COVID-19 пандемиясы кезінде егде жастағы тұтқындар мен басқа аурулары бар адамдар түрмеден босатылуы керек деген үкімет ұсынысын келтірді, бірақ өтініші қабылданбады. Оның кепілге шығу туралы өтінішіне 14 парламент мүшесі қолдау көрсетіп, Махараштраның бас министрі Уддав Тхакрейге хат жазып, оның денсаулығы және пандемия кезінде түрмедегі жағдайлар туралы алаңдаушылықтарын білдірді. 16 шілдеде Рао тағы да Мумбайдағы Дж. Дж. ауруханасына түсті, онда COVID-19 тестінің нәтижесі оң болды. Рао ауруханада жатқанда тағы жарақат алғаны және бас жарақаты алғаны туралы хабарлар тарағаннан кейін, Ұлттық адам құқықтары жөніндегі комиссия оны жеке емханаға ауыстыруды бұйырды. Содан кейін Рао Мумбайдағы Нанавати ауруханасына көшірілді. ҰҚК сотта Раоның кепілге шығу туралы өтінішіне қарсы шығып, ол COVID-19 пандемиясынан "өз мүддесі үшін пайдалануға" тырысып жатқанын мәлімдеді, бірақ аурухана Раоның COVID-19 жұқтырғанын және ем алып жатқанын растады. Бомбей жоғарғы соты ҰҚК-нің позициясын мақұлдамай, оған медициналық кепілдік берді.

Кепілдік беру

Рао және басқалары қазіргі уақытта Заңсыз қызметтерді алдын алу туралы заң бойынша айыпталып отыр. Раоның денсаулығының нашарлауына байланысты оны босатуға жасалған әрекеттер, ақыры, Бомбей жоғары сотының 2022 жылдың ақпан айында медициналық негізде алты айға босату шешімімен аяқталды және Ұлттық тергеу агенттігінің (ҰТА) позициясын қолдамады.